I FZ 363/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 813/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg I. sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 marca 2013 r., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia oraz październik, listopad i grudzień 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 813/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na motywy swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, a wysokość jej kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych znacznie przewyższa nie tylko kwotę wpisu w niniejszej sprawie. Jak podał Sąd z bilansu spółki za 2013 r. wynika, że spółka w przeciwieństwie do 2012 roku osiągnęła zysk w wysokości 58.550,63 zł przy przychodzie ze sprzedaży na poziomie 2.775.356,96. Ponadto z analizy rachunków bankowych spółki wynika, że cały czas na konta spółki wpływają kwoty w różnych wysokościach, wielokrotnie przewyższających wysokość należnego wpisu. Oznacza to, że spółka mimo istniejących zobowiązań oraz zaległości publicznoprawnych prosperuje i podejmuje działalność zarobkową, a także odnotowuje wpływy. Sąd zauważył też, że suma zgromadzona na rachunku wnioskodawcy w I. S.A. (45.502,30 zł) w momencie składania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy (dnia 24 kwietnia 2014 r.) w zupełności wystarczała na pokrycie kosztów sądowych, wynoszących na obecnym etapie postępowania 2.866,00 zł – wpis od skargi kasacyjnej. Na powyższe orzeczenie strona skarżąca złożyła zażalenie. W wywiedzionym środku zaskarżenia wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, pełnomocnik skarżącej, rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a."), poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że strona skarżąca posiada wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym (w tym na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej) w następstwie czego WSA w Krakowie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził, więc większe rygory, w stosunku do osób fizycznych składających taki wniosek, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, że spółka nie wykazała, by utraciła płynność finansową, a ponadto posiada środki trwałe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż spółka nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Fakt osiągnięcia w 2013 r. przychodów ze sprzedaży na poziomie 2.775.356,96 zł i zysku w wysokości 58.550,63 zł, jak też dotacji w 2012 r. w wysokości 366.000,00 zł., w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych wymaganych w sprawie (2.866,00 zł) uniemożliwia uznanie za trafny poglądu spółki o wadliwości postanowienia Sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.