I FZ 349/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 348/23 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 grudnia 2022 r. nr 2401-IOV3.4103.286.2021.TSO2 UNP: 2401-22-278271 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r. i 2018 r. postanawia: 1. Uchylić zaskarżone postanowienie, 2. Przywrócić termin do złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 grudnia 2022 r.

1.1. Postanowieniem z 9 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 348/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej jako: Wnioskodawczyni, Strona lub Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 9 grudnia 2022 r. (dalej jako: Dyrektor IAS) z 9 grudnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r. i 2018 r. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan sprawy następująco. Zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi strony skarżącej za pośrednictwem platformy e-PUAP w dniu 23 grudnia 2022 r., co wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia znajdującego się w aktach administracyjnych. W decyzji tej pouczono stronę o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, akcentując m. in., że powinno to nastąpić w terminie trzydziestu dni od dnia jej doręczenia. W dniu 31 stycznia 2023 r. Skarżąca złożył skargę na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu Skarżąca wskazała, że skargę wniósł w terminie, tj. w dniu 20 stycznia 2023 r., ale jako adresata wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, podając adres Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Korespondencja została do niego zwrócona w dniu 30 stycznia 2023 r. z adnotacją "błędne dane adresowe", dlatego też ponownie wniósł skargę podając prawidłowego adresata. Prezes zarządu Skarżącej podkreślił, że błąd w zaadresowaniu przesyłki zawierającej skargę był od niej niezależny i wynikał z trudnej sytuacji życiowej, a Spółka nie powinna ponosić odpowiedzialności za ten błąd. Podkreślił, że działa jako prezes zarządu, a Spółka nie zatrudnia obecnie żadnych pracowników. W dniu 8 stycznia 2023 r. w wyniku choroby nowotworowej zmarł jego ojciec, był więc zobowiązany do pomocy schorowanej matce. Z uwagi na fakt, iż jego żona leczy się na depresję, spadło na niego wiele obowiązków, w tym opieka nad czwórką dzieci. Wskazał, że pozostaje jedynym żywicielem rodziny. Ponadto dowiedział się, że były pracownik Spółki został wezwany do prokuratury w sprawie związanej z niniejszą skargą, co go załamało. Reasumując wskazał, że narastające problemy, żałoba po śmierci ojca, z którym był bardzo związany oraz nawał obowiązków sprawiły, że zdarza mu się popełniać błędy. Żyje w ogromnym stresie, co negatywnie wpływa na jego funkcjonowanie. Do wniosku Skarżąca dołączyła kserokopie: odpisu skróconego aktu zgonu ojca, opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej dotyczącej jego córki, potwierdzenia nadania skargi na adres organu ze wskazaniem tut. Sądu jak adresata oraz koperty jej nadania. 1.3. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia WSA wskazał w pierwszej kolejności, ze wniesiony wniosek jest prawidłowy pod względem formalnym tj. został wniesiony w należnym siedmiodniowym terminie od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a także wraz z tym wnioskiem dokonano czynności, której strona nie dokonała w terminie (w myśl art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Ustosunkowując się natomiast do kwestii uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu WSA stwierdził, że skoro uchybienie terminu spowodowane błędnym zaadresowaniem przesyłki wynikało z problemów w życiu osobistym, przemęczenia i ogromu obowiązków uznać należy, że fakt ten nie ma znaczenia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Można bowiem oczekiwać od każdej rozsądnej i należycie dbającej o swoje interesy osoby, żeby umiała pogodzić prowadzenie swojej codziennej aktywności z udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w szczególności, jeśli została ona prawidłowo pouczona o swoich prawach i obowiązkach z nim związanych. Nadmiar obowiązków związanych z życiem osobistym nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu błędne zaadresowanie koperty ze skargą należy traktować jako brak należytej staranności przez Skarżącą. Nieprawidłowe zaadresowanie przesyłki nie stanowi usprawiedliwionej przyczyny do przywrócenia terminu, której nie można przewidzieć i przezwyciężyć. Strona została bowiem pouczona o terminie i trybie wniesienia skargi. Po otrzymaniu zwrotu błędnie zaadresowanej przesyłki Skarżąca ponownie nadała przesyłkę – tym razem na prawidłowy adres organu z podaniem właściwego adresata. Nastąpiło to jednak już po upływie terminu do wniesienia skargi. 1.4. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca, zarzucając mu naruszenie art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., w konsekwencji czego wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w niniejszej sprawie jedyny członek zarządu Skarżącej powołał się na wyjątkowo trudną sytuację rodzinną, która spowodowana była okolicznościami całkowicie niezależnymi od strony. Śmierć ojca, choroba psychiczna żony i konieczność sprawowania opieki nad czwórką dzieci zbiegły się w czasie z momentem złożenia skargi na negatywną dla Skarżącej spółki decyzję podatkową. Nie bez znaczenia dla całej sytuacji był fakt, iż bezpośrednio przed datą wysłania skargi przedstawiciel Skarżącej dowiedział się o wszczęciu przeciwko niemu postępowania karno-skarbowego (wezwanie do prokuratury otrzymał były pracownik Skarżącej, obecnie postępowanie jest w toku). Należało jednak wziąć pod uwagę, że wszystkie wyżej wskazane okoliczności w zasadzie zbiegły się w jednym czasie toteż Skarżąca nie była w stanie inaczej poprowadzić swoich spraw. Znalezienie opiekuna dla dzieci, załatwienie kwestii związanych z pogrzebem czy przeżywaniem żałoby, jak również pomoc żonie w okresie choroby nie jest możliwe z dnia na dzień. Ponadto wiadomość o toczącym się postępowaniu karno-skarbowym wywołała u Prezesa Skarżącej duży stres. Należy pamiętać, że pełni on funkcję jednoosobowego członka zarządu, Spółka posiada znaczne zadłużenie, w tym ma pozajmowane konta bankowe, co uniemożliwiło w tamtym czasie chociażby zatrudnienie pełnomocnika. Wskazano, że w analizowanej sprawie zachodzi bezpośredni związek czasowy między problemami osobistymi (śmierć ojca, opieka nad matką, problemy rodzinne, zawiadomienie o prowadzonym postępowaniu karnym) z uchybieniem terminu do dokonania czynności procesowej. Były to bowiem okoliczności absorbujące, wymagające szczególnego zaangażowania, których Prezes Skarżącej nie mógł przewidzieć i którym nie był w stanie zaradzić w tak krótkim czasie. 2.1. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem wniosła skargę, której skutecznie nie złożyła w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Wniosek został złożony przed upływem roku od uchybionego terminu (art. 87 § 5 p.p.s.a.). Tym samym w sprawie spełnione zostały, co trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, formalne przesłanki rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. 2.3. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd może na wniosek przywrócić termin, jeżeli strona bez własnej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywoływane przez Skarżącą okoliczności występujące po stronie jedynego reprezentanta Spółki, a więc: żałoba po śmierci ojca, zmarłego po długiej i ciężkiej chorobie nowotworowej, konieczność opieki nad chorą i niesamodzielną matką, choroba małżonki skutkująca przejęciem znacznej części obowiązków rodzinnych i domowych, zwłaszcza opieki nad czwórką małoletnich dzieci, spośród których jedno dysponuje opinią poradni psychologiczno-pedagogicznej o zdiagnozowanych trudnościach w nauce, a także zły stan zdrowia dzieci w okresie wzmożonej zachorowalności na grypę oraz zakończenie semestru nauki szkolnej, wymagającej od dzieci i ich rodziców wzmożonej aktywności związanej z bieżącą nauką, brak środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z urzędu, informacja o wszczęciu w stosunku do spółki postępowania karno-skarbowego – analizowane łącznie i we wzajemnym powiązaniu, mając na uwadze ich zbieżność czasową z biegiem naruszonego terminu mogą uprawdopodabniać brak winy w nie dokonaniu czynności w postępowaniu sądowym. Oczywistym jest, że kwalifikacja zaprezentowanych okoliczności w kontekście braku winy w uchybieniu terminu jest dalece ocenna. Ustawodawca celowo posłużył się w przepisach o przywróceniu terminu klauzulami generalnymi i dodatkowo uprościł rygor dowodowy okoliczności wniosku jedynie do uprawdopodobnienia aby pozostawić sądowi administracyjnemu możliwość oceny całokształtu okoliczności sprawy i zaprezentowania swojego stanowiska w ich zakresie. Jednakże w niniejszej sprawie ocena prawna wyrażona przez sąd pierwszej instancji była wadliwa. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd poprzestał nad wskazaniem ogólnych zasad interpretacji przesłanek przywrócenia terminu, słusznie podkreślono konieczność ich zawężającej wykładni. Nie przeprowadzono jednak żadnego wywodu w przedmiocie subsumpcji wymaganych przesłanek do stanu faktycznego sprawy. Nie odniesiono się do stanu, w jakim reprezentant Skarżącej znalazł się w konsekwencji ziszczenia się, wskazanych we wniosku trudnych dla niego okoliczności związanych z życiem osobistym i rodzinnym. Tymczasem wina, której brak stanowi zasadniczy warunek przywrócenia terminu, jest ściśle związana z uwarunkowaniami psychologicznymi oraz stanem emocjonalnym podmiotu, którego winę bada sąd. Abstrahowanie od strony podmiotowej przy analizie tej przesłanki stanowi o wadliwości podejmowanej przez WSA oceny. Tym bardziej, że przywołane okoliczności nie były gołosłowne i na ich potwierdzenie przedstawiono szereg dokumentów. Dodatkowo doniosłe przy ocenie całokształtu okoliczności sprawy jawi się charakter uchybienia terminowi. Przesyłka ze skargą bowiem została inicjalnie nadana w terminie, a na uchybienie wpłynęło jej błędne zaadresowanie i konieczność ponownej wysyłki po jej zwrocie przez operatora pocztowego, a więc miał charakter błędu pisarskiego. To w powiązaniu z kumulacją szeregu okoliczności mogących wywołać u jedynego reprezentanta Skarżącej uzasadnione wzburzenie emocjonalne i trudności w bieżącym prowadzeniu spraw uzasadnia przyjęcie, że na kanwie sprawy Skarżąca uprawdopodobniła dostatecznie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. 2.4. Choć w złożonym zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania to wskazać jednak należy na trafny w tym względzie pogląd doktryny, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany wnioskiem skarżącego co do sposobu rozstrzygnięcia zażalenia (A. Kabat, Art. 197 Rozpoznanie zażalenia; odpowiednie stosowanie przepisów o skardze kasacyjnej [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II). 2.5. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie i rozpoznał zażalenie co do jego istoty przywracając termin do złożenia skargi w trybie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.