I FZ 348/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 748/15 w zakresie odmowy przyznania prawy pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2005 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 748/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił przyznania K. S. (dalej: skarżąca) prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że ciężar wykazania spełniania ustawowych przesłanek prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, tymczasem w przedmiotowej sprawie, mimo kilkakrotnego negatywnego rozpoznawania wniosków skarżącej w tym względzie, skarżąca ani razu nie odpowiedziała na wezwania referendarza sądowego oraz sądu o nadesłanie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń dotyczących jej sytuacji finansowej i majątkowej. Sąd stwierdził w związku z tym, że niewątpliwie skarżąca świadomie uchyla się od złożenia pełnego oświadczenia majątkowego, tym samym nie dokładając należytej staranności w wykazaniu, że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Skoro skarżąca, wbrew swoim obowiązkom prawnym, nie przedstawia pełnych informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej i osobistej, to w ocenie sądu należy przyjąć, że brak jest ustaleń faktycznych, które mogłyby stanowić tło dla weryfikacji twierdzeń o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, zwłaszcza że na obecnym etapie postępowania jedynym takim kosztem jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Skarżąca, mimo deklaracji, że przeciwko niej i jej mężowi toczą się postępowania egzekucyjne na kwotę rzędu 500 000 zł, w wyniku których zajmowane są ich wszelkie wolne środki pieniężne, w związku z czym nie posiada wystarczających środków na bieżące utrzymanie rodziny, a tym bardziej na dodatkowe wydatki związane z postępowaniem sądowym, nie przedstawiła żadnych dokumentów w tym zakresie, co sprawia, że sąd dysponuje jedynie oświadczeniami skarżącej w tym względzie. Sąd podkreślił, że oświadczenia te nie są wystarczające, aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych skarżącej. Sąd wskazał, że skoro skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy, to powinna liczyć się z wykazaniem okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa. Tymczasem skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną, a same jej twierdzenia nie są wystarczające do uwzględnienia jej wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), przez ich niezastosowanie mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji jest błędne, gdyż sąd nie rozpoznał prawidłowo całości materiału dowodowego, w szczególności nie uwzględnił wskazanej przez skarżącą we wniosku jej ciężkiej sytuacji materialnej, tj. wystawionych na nią tytułów wykonawczych na kwotę rzędu 500 000 zł, wpisów sądowych od wniesionych przez nią skarg, (14 złożonych do WSA w Warszawie), które pochłaniają całe jej oszczędności. Skarżąca prowadzi również wspólnie z mężem i dwiema córkami gospodarstwo domowe, którego utrzymanie wymaga ponoszenia wydatków obejmujących całe jej bieżące dochody. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Celowi temu służy w pierwszym rzędzie prawidłowe wypełnienie wniosku – zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące, w przypadku osoby fizycznej przede wszystkim dokładne dane o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Nadto z art. 255 p.p.s.a. wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, co z kolei należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca, na co trafnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, konsekwentnie uchyla się od współpracy z sądem w celu uzyskania przez sąd pełni informacji na temat jej sytuacji majątkowej, mimo że wielokrotnie wskazywano jej na to, że to niewypełnianie wezwań jest powodem nieuwzględniania jej wniosków o przyznanie prawa pomocy. W rozpatrywanym zażaleniu skarżąca nie zaprzecza temu, że uchyliła się od wypełnienia wezwania wystosowanego do niego w trybie z art. 255 p.p.s.a., nie podejmuje też jakiejkolwiek próby wyjaśnienia swojego zaniechania w tym zakresie. Zażalenie w istocie sprowadza się do gołosłownego powielenia oświadczeń o trudnej sytuacji majątkowej skarżącej i wyrażenia stanowiska, że sytuacja ta została "wykazana". Poglądu takiego nie można podzielić. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że sąd nie ma obowiązku uwierzenia "na słowo" wnioskodawcy, że spełnia on przesłanki konieczne do skorzystania z pomocy państwa w poniesieniu kosztów wszczętego przez niego postępowania sądowoadministracyjnego. Nie wystarczy zatem wskazać na okoliczności, które generalnie i co do zasady mogą świadczyć o trudnej sytuacji bytowej (prowadzone na znaczne kwoty postępowania egzekucyjne, brak oszczędności, wydatki pochłaniające całość uzyskiwanych dochodów, itp.) i oczekiwać, że sąd przyjmie automatycznie, że istotnie w takiej właśnie sytuacji znajduje się wnioskodawca. Skarżąca w sposób bezpodstawny uchyla się od poparcia swojej argumentacji dowodami źródłowymi, stąd sąd pierwszej instancji nie miał podstaw, by uznać, że doszło do wykazania spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że celem trybu z art. 255 p.p.s.a. jest uzyskanie przez sąd pełni informacji na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy, tak by możliwe było dokonanie, na podstawie kompletnych danych, a nie tylko tych przedstawionych dobrowolnie przez – nieobiektywnego przecież – wnioskodawcę, oceny, czy spełnione zostały wymogi z art. 246 p.p.s.a., umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Nieprzedłożenie żądanych dokumentów uniemożliwiło miarodajną ocenę sytuacji finansowej, w której znajduje się skarżąca, a tym samym stwierdzenie, czy spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Skoro to skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się ona nie wywiązała, nie realizując wezwania skierowanego do niej w trybie z art. 255 p.p.s.a., a fakt ten nie był na etapie zażalenia w żaden sposób kwestionowany, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, by błędna była konkluzja sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił oddalić zażalenie.