I FZ 346/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 338/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatek od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 14 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 338/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 31 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 36.481,00 zł, domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podał, że z żoną jest w rozdzielności majątkowej od 1997 r. Pozostaje jednak na jej utrzymaniu podobnie jak dwie jego córki (22, 11 lat) oraz dwóch synów (20, 19 lat). Wynagrodzenie za pracę skarżącego wynosi 840,00 zł brutto. Z kolei dochody najstarszej córki i starszego syna ze stosunku pracy kształtują się na poziomie po 1.680,00 zł brutto. Ponadto jako składniki posiadanego majątku wymienił nieruchomość rolną, która po zakończeniu prowadzonej działalności gospodarczej została zajęta przez komorników. Dodatkowo do akt sprawy przedłożono wypis z rejestru gruntów należących do T., których powierzchnia wynosi 0,1399 ha, podczas gdy powierzchnia zabudowy to 314 m2, faktury VAT ponoszonych opłat za czynsz w wysokości 5.535,00 zł, zaświadczenie o zameldowaniu, wyciągi z rachunku bankowego żony z zerowym saldem końcowym, zaświadczenia o wynagrodzeniach oraz zeznania podatkowe za 2013 r. WSA uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W treści urzędowego formularza skarżący zadeklarował bowiem dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 840,00 zł brutto. Dodatkowo oświadczył, że zarobki jego syna i córki z wynagrodzenia za pracę (w tej samej spółce) kształtują się na poziomie po 1.680,00 zł brutto. Tymczasem z dokumentów nadesłanych jako uzupełnienie złożonego wniosku ustalono, że syn skarżącego od stycznia 2014 r. pobiera zasiłek chorobowy. Wysokość tego dochodu nie została w żaden sposób podana. Podobnie żona skarżącego od marca 2014 r. pobiera zasiłek chorobowy z ZUS, którego okres pobierania oraz wysokość nie jest znana (z nadesłanych dokumentów wynika jedynie, że 3 kwietnia na jej konto wpłynęła kwota 1.754,93 zł, a 17 kwietnia kwota 849,45 zł). Wprawdzie wskazano, że jej wynagrodzenie, jako prezesa zarządu Spółki z o.o. T. w styczniu 2014 r. wynosiło 2.845,15 zł brutto, natomiast za luty 2014 r. kształtowało się na poziomie 1.932,84 zł brutto, niemniej powyższe nie mogło być uznane za wystarczające, skoro na jej rachunku bankowym w styczniu odnotowano operacje uznaniowe na kwotę 5.207,00 zł, natomiast w lutym na kwotę 4.376,10 zł, w marcu na kwotę 15.144,93 zł, a w kwietniu na kwotę 7.204,45 zł. Ponadto z zeznań podatkowych za 2013 r. ustalono, że poza dochodem ze stosunku pracy, który łącznie z dochodami z innych źródeł wynosił 31.717,31 zł w zeznaniu podatkowym PIT-36L wykazała ona przychody z działalności gospodarczej rzędu 448.830,39 zł. Podobnie córka skarżącego poza dochodami ze stosunku pracy uzyskała dodatkowe przychody z działalności wykonywanej osobiście, a nadto z pozarolniczej działalności gospodarczej. Te ostatnie kształtowały się na poziomie 54.273,44 zł. Dodatkowo posiada ona 90 % udziałów w spółce T., a przychody tej spółki za ubiegły rok podatkowy wynosiły 48.918,77 zł. Analogicznie skarżący poza dochodami ze stosunku pracy uzyskał dochód z innych źródeł rzędu 4.327,77 zł. Co więcej prowadził też działalność gospodarczą, której przychód za ubiegły rok wynosił 2.442.774,17 zł. Wprawdzie ta, jak wyjaśnił, została zlikwidowana, niemniej jednak jest on jeszcze udziałowcem w spółce cywilnej. Wobec powyższego WSA uznał, że złożone przez skarżącego oświadczenie o sytuacji finansowej, w jakiej się aktualnie znajduje, nie jest kompletne i rzetelne (brak bowiem było jakichkolwiek danych o aktualnych dochodach żony i córki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej). Skoro zaś przedstawiono jedynie wybrane informacje, które budziły wątpliwości, a nadto okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku z uwagi na brak jednoznacznego wskazania wysokości dochodów wszystkich członków rodziny, brak było podstaw do uznania podanych przez skarżącego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podał, że jego sytuacja się pogorszyła. Podał też, że wynajął mieszkanie, za co ponosi opłaty z tytułu czynszu. Skarżący zobowiązał się, że przedstawi szczegółową sytuację majątkową rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał dokładnie sytuacji swojej rodziny. Sąd administracyjny nie może się natomiast domyślać i samodzielnie dochodzić, jak sytuacja ta się przedstawia. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, na co wyraźnie wskazał WSA. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Podmioty, których nie stać na uiszczenie kosztów postępowania, mają możliwość ubiegania się o prawo pomocy, ale również pod określonymi wymogami. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Pozostawanie skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, w tym obowiązku pomocy. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego i fragmentaryczną dokumentację, która jak już wskazał WSA - budzi pewne wątpliwości. Przede wszystkim chodzi o kwestię ustalenia dochodów rodziny. Skarżący w zażaleniu nie wyjaśnił tego, a jedynie zobowiązał się, że to uczyni. Jednak od dnia wniesienia zażalenia do dnia jego rozpoznania nie zostały do Sądu kasacyjnego przekazane jakiekolwiek dodatkowe informacje. Jedynie w zażaleniu skarżący wskazał, że wynajął mieszkanie w U., nie wiadomo jednak, czy ten dodatkowy koszt obciążający jego stan finansowy jest kosztem koniecznego utrzymania skarżącego bądź jego rodziny. Sama zaś kwestia zameldowania w tym mieszkaniu nie ma znaczenia dla oceny sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Dodatkowo wskazać trzeba, że zgodnie z danymi Krajowego Rejestru Sądowego w U. są siedziby dwóch spółek z o.o. powiązanych ze skarżącym osobowo, w których udziały rzędu 5 mln zł i 15 mln zł ma córka skarżącego. Nie jest więc jasne, czy ewentualny czynsz z tytułu najmu rzeczywiście zubaża rodzinę skarżącego. Wszelkie wątpliwości, które wyłoniły się z przekazanych przez stronę informacji, spowodowały, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Ocenę tę należy w świetle przedstawionych szczegółowo okoliczności rozpoznania sprawy uznać za trafną w świetle przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dopiero bowiem uzyskanie przekonania, że obiektywnie skarżący nie może ponieść kosztów postępowania ani samodzielnie ani z pomocą rodziny implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych, a więc obciążenia tymi kosztami wszystkich podatników. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O zwrocie nienależnie uiszczonego wpisu od zażalenia zarządzono na podstawie art. 225 p.p.s.a.