I FZ 322/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1255/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. S.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1255/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił spółce akcyjnej "D." przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie swoich rozważań Sąd I instancji podkreślił, że wymagalnym kosztem postępowania jest wpis sądowy od skargi w wysokości 64.845 zł. Odwołując się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, wskazał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Następnie, analizując dane dotyczące finansów Spółki, zaznaczył, że osiąga ona przychody w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość wpisu od skargi, przy czym strona nie wykazała, by ponoszone wydatki (koszty) można by zaliczyć do tej kategorii wydatków, które korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Sąd wskazał również, iż przedłożony wyciąg z rachunku bankowego, z saldem na dzień 30 kwietnia 2014 r. w wysokości 80.286,03 zł nie może być jedynym czynnym rachunkiem bankowym Spółki, na którym dokonywane są jej operacje finansowe, zwłaszcza, że w samym wniosku o przyznanie prawa złożonym na formularzu PPPr pomocy pełnomocnik Spółki wspomniał o zajętych rachunkach bankowych. Wyciągów z tych rachunków nie ma w aktach sprawy. Powyższe okoliczności wskazują także na fakt gospodarowania przez Spółkę niewykazanymi środkami finansowymi. Ponadto, w ocenie Sądu, strona nie wykazała łączności niemożności wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania sądowego z faktem prowadzenia względem niej egzekucji administracyjnej. Sąd podkreślił, że regulowanie zobowiązań publicznoprawnych jest elementem prowadzenia działalności gospodarczej, a z pewnością okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy nie jest fakt zajęcia rachunku (rachunków) bankowego/ych. Sąd wskazał również, że skarżący nie wykonał wezwania z 15 maja 2014 r. nawet w niewzmiankowanym zakresie (np. nieuwzględnienie przez stronę sześciomiesięcznego okresu historii wnioskowanych dokumentów, szczegółowego zestawienia aktualnych należności i zobowiązań, w tym należności i zobowiązań podatkowych oraz dokładnego wskazania spłat należności i zobowiązań – data, podmiot, wysokość; jak też brak dokładnego wskazania źródeł finansowania działalności przez spółkę, w tym kosztów lokalu, korespondencji, obsługi księgowej etc). W złożonym zażaleniu pełnomocnik Spółki zwrócił się o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W jego ocenie Sąd I instancji błędnie przeanalizował sytuację finansową Spółki, pomijając jednocześnie w całości okoliczność zajęcia przez organ egzekucyjny rachunków bankowych Spółki. Podkreślono przy tym, że okoliczność ta była należycie udowodniona przez stronę skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Stwierdzić należy, że Sąd I instancji skonfrontował oświadczenia Spółki z nadesłaną przez nią dokumentacją źródłową dotyczącą kondycji finansowej i wyciągnął w tym zakresie stosowne wnioski. W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy Sąd zaprezentował względy, dla których strona nie wypełniła przesłanek zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z oceną dokonaną przez Sąd należy się co do zasady zgodzić. Naczelny Sąd Administracyjny, co prawda nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu I instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Choć tego typu stanowisko było prezentowane w linii orzeczniczej sądów administracyjnych, czego dowodem jest orzeczenie, na które powołał się Sąd I instancji, to jednak skład NSA orzekający w niniejszej sprawie poglądów w nim wyrażonych nie podziela. Przyjęcie prezentowanego przez Sąd I instancji stanowiska, prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdy przedsiębiorca w Polsce będzie prędzej czy później prowadzić postępowanie sądowoadministracyjne. Tego typu argumentacja stanowi daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06). Niemniej jednak powyższa kwestia nie była jedyną okolicznością, na podstawie której odmówiono stronie uwzględnienia jej wniosku. Sąd I instancji słusznie bowiem wskazał, że strona w sposób niedostateczny udokumentowała sytuację finansową, w której się znajduje. Należy mieć na uwadze, że w rubryce o nr 9 formularza PPPr umieszcza się dane dotyczące posiadanych rachunków bankowych wnioskodawcy oraz ich stanu na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Strona powyższe rubryki pozostawiła puste. Oświadczyła jednocześnie, że środki na rachunkach bankowych zostały zajęte w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, na potwierdzenie czego przedłożyła stosowne kopie dokumentów. Pomimo sądowego wezwania o przedstawienie wyciągu z rachunków bankowych pełnomocnik Spółki, poza przedłożeniem wyciągu z rachunku prowadzonego w M. nie przedstawił wyciągów z innych rachunków bankowych, a takowe Spółka posiadała, co wynikało z treści zawiadomień o ich zajęciu (k.63-71 akt sądowych). Powyższe okoliczności stawiają pod znakiem zapytania to czy Spółka faktycznie mogła wykorzystać środków zgromadzonych na posiadanych rachunkach bankowych. Brak informacji w tym zakresie, oznacza również, że Sąd I instancji nie miał podstaw aby uznać twierdzenia Spółki o niemożliwości skorzystania ze środków pieniężnych za dostatecznie wiarygodne. W tym świetle za uzasadnione należało uznać stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że Spółka nie wykazała łączności niemożności wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania sądowego z faktem prowadzenia względem niej egzekucji administracyjnej. Na marginesie wskazać należy, że stosownych dokumentów dotyczących pozostałych rachunków bankowych Spółki nie przedstawiono ani na etapie składania sprzeciwu, ani na etapie składania zażalenia od postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wymaganych danych, to powinna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń w zakresie przesłanek uzasadniających przyznanie prawo pomocy za uprawdopodobnione. Trzeba raz jeszcze bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. To strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś jedynie ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych okoliczności nie można było uznać, że zaskarżone postanowienie naruszało wskazane w osnowie zażalenia przepisy w sposób uzasadniający jego uchylenie. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.