I FZ 318/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 637/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania decyzji organów podatkowych I i II instancji w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r., styczeń, sierpień i październik 2010 r., sierpień 2011 r., luty i marzec 2012 r., kwiecień i wrzesień 2013 r. oraz luty 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 637/16, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., odmówił wstrzymania na wniosek K. G. (dalej: strona lub skarżąca) wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. (dalej: Dyrektor IS) z dnia 14 marca 2016 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej: Naczelnik US) z dnia 8 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r., styczeń, sierpień i październik 2010 r., sierpień 2011 r., luty i marzec 2012 r., kwiecień i wrzesień 2013 r. oraz luty 2015 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 25 kwietnia 2016 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na wspomnianą powyżej decyzję Dyrektora IS, zawierając w niej jednocześnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika US z dnia 8 grudnia 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że za wstrzymaniem wykonania ww. aktów przemawia niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wysokość zaległości podatkowych (wraz z odsetkami) wynikających z decyzji organów podatkowych przekracza możliwości płatnicze skarżącej. Strona wskazała, że jej sytuację majątkową odzwierciedlają zeznania i informacje podatkowe będące w posiadaniu organów podatkowych, a tym samym znane Dyrektorowi IS z urzędu oraz akta niniejszej sprawy. We wniosku przywołano ponadto szereg postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w których Sąd uznał, że trudna sytuacja finansowa może stanowić podstawę wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji. Skarżąca wskazała na wszczęcie wobec niej postępowania egzekucyjnego, jak również podniosła, że wykonanie ww. decyzji w przedmiotowym postępowaniu, przed wydaniem wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, doprowadzi do skutków nieodwracalnych, w szczególności do utraty środków utrzymania. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku w oparciu o przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - odmawiając wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora IS oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika US - wskazał, że skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji, niewykazując jednakże zaistnienia okoliczności świadczących o możliwości udzielenia jej wnioskowanej ochrony tymczasowej. Uzasadniając swój wniosek strona ograniczyła się jedynie do powołania się na ustawową przesłankę wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, co w ocenie Sądu jest niewystarczające do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Sąd wskazał, że we wniosku o wstrzymanie wykonania strona winna zobrazować w pełni swoją sytuację majątkową i osobistą, dając Sądowi możliwość oceny tego, czy wykonanie decyzji może prowadzić do wskazanych skutków. Sama konieczność zapłaty znacznej kwoty nie może bowiem automatycznie stanowić o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu, gdyż podatnik może dysponować odpowiednim majątkiem na pokrycie należności publicznoprawnych. Ocena tych okoliczności w rozpoznawanej przez Sąd sprawie nie była zaś możliwa, ponieważ skarżąca - poza złożeniem stosownego wniosku - nie przedstawiła żadnych dokumentów mogących uprawdopodobnić wystąpienie wskazywanych skutków wykonania decyzji. Wbrew twierdzeniom skarżącej, danych dotyczących jej sytuacji majątkowej Sąd nie doszukał się również w aktach rozpoznawanej sprawy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, dołączenie do akt sprawy całości dokumentacji znajdującej się w enumeratywnie wskazanych przez nią postępowaniach: egzekucyjnym oraz sądowo-administracyjnym oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca podniosła w zażaleniu zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: – art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie wstrzymania wykonania decyzji organów obu instancji, – art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu przez Sąd pierwszej instancji dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania, – art. 163 § 1 - § 2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację co do zasady analogiczną, jak we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, wzmacniając ją dowodami w postaci załączonych do zażalenia kopii zeznań podatkowych strony i jej małżonka za rok 2015 oraz dokumentami dotyczącymi prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając zarzut dotyczący wadliwego uzasadnienia postanowienia strona wskazała, że z jego treści nie wynikają konkretne przyczyny nieuwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, co pozbawia ją informacji o przesłankach rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. W świetle regulacji art. 61 § 3 zdanie pierwsze p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Wykładnia art. 61 p.p.s.a. prowadzi ponadto do konkluzji, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji złożony w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a., nie jest uprawniony do samodzielnego szukania okoliczności spełniających kryteria przyznania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Normy art. 61 § 3 p.p.s.a - poprzez wskazanie, że sąd jest władny do działania w tym zakresie jedynie na wniosek strony skarżącej, zaś decyzja sądu uzależniona jest od spełnienia choć jednej ze wskazanych w ustawie przesłanek pozytywnych - przesądzają, że sąd nie ma możliwości rozważania innych argumentów ponad te, które wskazano we wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., to podmiot skarżący w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności, występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z dnia 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z dnia 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z dnia 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z dnia 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z dnia 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z dnia 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, CBOSA). Należy zatem uznać, że podmiot skarżący w celu uzyskania tymczasowej ochrony swoich interesów poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, we wniosku kierowanym do sądu powinien przedstawić okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, w związku z wykonaniem decyzji. Powinien wykazać, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia ww. negatywnych dla niego okoliczności (skutków). Chodzi przy tym o adekwatny związek przyczynowy między wykonaniem decyzji przed zakończeniem jej sądowej kontroli, a możliwymi negatywnymi konsekwencjami jej wykonania opisanymi w art. 61 § 3 p.p.s.a., na wypadek uchylenia decyzji w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Stwierdzenie istnienia związku przyczynowego jest ustaleniem faktycznym, z którym ustawa wiąże określone skutki prawne. Odbywa się to za każdym razem w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2014 r., I FSK 1778/14, CBOSA). W świetle powyższych uwag należało uznać (na co prawidłowo zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu), że skarżąca we wniosku zawartym w skardze nie wykazała - w sposób pozwalający na uwzględnienie tego wniosku - istnienia okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z niebezpieczeństwem powstania znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków. Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji, że wniosek strony nie zawiera konkretnych informacji o jej sytuacji majątkowej i osobistej (rodzinnej), poza ogólnym i gołosłownym stwierdzeniem, że sytuacja ta jest trudna. Bez wątpienia skarżąca nie przedstawiła też dowodów, w oparciu o które można uznać, że prowadzenie wobec niej postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do zaspokojenia należności wynikających z zaskarżonej decyzji, zagraża jej interesom ekonomicznym, a zagrożenie to może wywołać trudne do odwrócenia skutki. Dowody takie nie znajdowały się ponadto w dotychczas zgromadzonym materiale, zawartym w aktach rozpoznawanej sprawy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a. odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanej ochrony prawnej. Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja, poparta przykładami z orzecznictwa, iż sama trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy może stanowić podstawę wstrzymania wykonania decyzji przez sąd administracyjny. Zauważyć bowiem należy, że przywołane postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dotyczące podmiotów innych niż skarżąca) zapadły w odmiennych, niż zaistniałe w rozpoznawanej sprawie, okolicznościach faktycznych. Analiza treści uzasadnień tych orzeczeń wskazuje bowiem, że wnioskodawcy wyjaśnili we wnioskach o wstrzymanie wykonania skarżonych decyzji - przynajmniej w minimalnym stopniu - na czym mogą polegać negatywne dla nich skutki wykonania skarżonych aktów oraz wskazali podstawy takiego rozumowania. Ponadto, przy wydaniu ww. postanowień (w części przypadków) sąd oparł się na znajdującym się w aktach sprawy materiale stanowiącym podstawę przyznania prawa pomocy, obrazującym sytuacje majątkową i rodzinną wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie tymczasem taka okoliczność nie zaistniała. Za chybiony uznać należało również zarzut wadliwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Zdaniem Sądu kasacyjnego, kwestionowane uzasadnienie w pełni oddaje motywy podjętego rozstrzygnięcia. Jednoznacznie wynika bowiem z jego treści, że Sąd pierwszej instancji nie mógł udzielić stronie wnioskowanej ochrony tymczasowej, gdyż nie przedstawiła ona konkretnych okoliczności potwierdzających rzeczywiste ryzyko wystąpienia negatywnych dla niej skutków wykonania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach innych postępowań, jak również z materiałów załączonych do zażalenia, podnieść należy, że pozostały one poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przytoczenie (udokumentowanie) okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu dopiero w zażaleniu na postanowienie odmawiające wstrzymania jego wykonania z uwagi na brak uzasadnienia przez stronę wniosku, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku wystąpienia tych przesłanek (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 lipca 2010 r., II OZ 676/10, CBOSA). Działanie odmienne mogłoby się bowiem spotkać z uzasadnionym zarzutem naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowo-administracyjnego oraz w istocie doprowadzić do niedopuszczalnej sytuacji, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym kompletny z punktu widzenia wymogów formalnych wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej. Postępowanie zażaleniowe ma zaś na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia, co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a., a nie ponowne rozpoznanie w tym wypadku wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji