I FZ 303/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 321/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 31 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 321/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że W. G. (dalej jako "skarżący") nie wyjaśnił z jakich środków ponosi nadwyżkę kosztów nad deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami. Nie wiadomo zatem czy posiada on jakieś inne dodatkowe dochody, których źródła nie chce ujawnić, czy też posiada oszczędności, z których finansuje nadwyżkę kosztów nad uzyskiwanymi dochodami. Zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami budzi zdaniem Sądu uzasadnione wątpliwości co do jego faktycznych źródeł utrzymania. Skarżący podał, że obecnie nie dysponuje żadnym dochodem, dochód z tytułu zatrudnienia osiąga jedynie małżonka i z tego tytułu otrzymuje 3.000,- zł brutto. Do dyspozycji żony na wydatki domowe - po potrąceniu komorniczym - pozostaje kwota netto w wysokości 1.237,20 zł. Zdaniem Sądu powyższy dochód rodziny skarżącego trudno jednak logicznie zestawić z oświadczeniem wnioskodawcy, jakoby koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynosiły 3.569,37 zł. Przy czym Sąd nie podważył przedstawionego przez skarżącego kosztu utrzymania rodziny. Zdaniem Sądu wykazane koszty leczenia wnioskodawcy nie wpływają w sposób znaczny na jego wydatki, a sama okoliczność podjęcia leczenia nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił, że sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, czego Sąd nie kwestionował. Wątpliwości Sądu budzi jednak zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący, podnosząc, że wykazał jakimi środkami obecnie dysponuje. Środki te nie wystarczając na pokrycie podstawowych świadczeń, a gdyby nie pomoc rodziny, nie byłby w stanie regulować podstawowych rachunków. Nadto skarżący wyjaśnił, że przebył zawał serca, który powoduje, że jego zdolność do prowadzenia działalności gospodarczej jest bardzo ograniczona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja finansowa przedstawiona przez skarżącego jest niejasna. Przede wszystkim, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, wątpliwości budzi zestawienie dochodów skarżącego z jego wydatkami. W żaden sposób nie zostało bowiem wykazane przez skarżącego, z jakiego źródła pokrywa on nadwyżkę kosztów nad uzyskiwanymi dochodami. Ponadto z załączonej do zażalenia Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów wynika, że skarżący do dnia 30 kwietnia 2014 r. uzyskał przychód w kwocie 33.485,00 zł, natomiast na zakup towarów przeznaczył kwotę 147.000 zł. Skarżący nie wyjaśnia, skąd czerpie środki na zakup towarów, które wielokrotnie przewyższają jego przychód. Skarżący wskazuje również w kosztach utrzymania siebie i rodziny, iż jest obciążony ratami kredytowymi wynoszącymi 1.114,00 zł miesięcznie. W tym kontekście należy wskazać, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane powyżej wątpliwości co do sytuacji finansowej skarżącego uniemożliwiają rzetelne zbadanie przesłanek co do zasadności przyznania prawa pomocy. Zauważyć także należy, że skarżący w zażaleniu nie wskazuje naruszenia jakich przepisów miałby dopuścić się Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, co w konsekwencji sprowadza się do konkluzji, że złożone przez stronę zażalenie stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. W konsekwencji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd I instancji oraz konkluzja, że strona skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.