I FZ 288/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 28 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1103/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2012 r. postanawia oddalić zażalenie.

I FZ 288/16 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1103/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił M. D. (dalej: skarżący) wstrzymania wykonania zaskarżonej przez niego decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2012 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji, odwołując się do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że to wnioskodawca powinien wykazać stosowną argumentacją, popartą faktami oraz odnoszącymi się do nich dowodami, że wykonanie zaskarżonego aktu organu administracji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Brak uzasadnienia wniosku lub uzasadnienie go w sposób lakoniczny uniemożliwia sądowi ocenę, czy przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu zachodzą. Zdaniem sądu w rozpoznawanej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie został wnikliwie uzasadniony. Skarżący wskazał jedynie, że wykonanie decyzji spowoduje trwałą i istotną zmianę w jego sytuacji życiowej, nie wyjaśniając na czym ta zmiana miałaby polegać. Za ogólnikowy i niepoparty stosownym odniesieniem do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego sąd uznał argument, że wykonanie decyzji będzie skutkować stanem zadłużenia i uniemożliwi spłatę alimentów. Sąd wskazał, że choć niewątpliwie wykonanie zaskarżonej decyzji może mieć wpływ na kondycję finansową skarżącego, to wpływ ten nie jest równoznaczny ze spełnieniem przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej, zwłaszcza że przedmiotem sporu w sprawie jest należność pieniężna, a więc z natury rzeczy świadczenie odwracalne. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia warunków, podczas gdy skarżący wykazał, że wykonanie decyzji pociągnie za sobą trudne do odwrócenia skutki, które spowodują istotną i trwałą zmianę rzeczywistości majątkowej skarżącego przez doprowadzenie go do stanu zadłużenia, którego nie będzie miał szans spłacić, co przełoży się na trwałą utratę możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny (spłatę alimentów). W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że uprawdopodobnił wystąpienie okoliczności świadczących o potrzebie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentu sądu o nieudokumentowaniu przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej skarżący wskazał, że do skargi, wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, dołączone zostało oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, które w pełni obrazuje jego sytuację. Nadto zdaniem skarżącego restrykcyjny stosunek sądu do konieczności uzasadnienia wniosku o przyznanie ochrony tymczasowej musi być oceniony krytycznie, gdyż to na sądzie spoczywa obowiązek rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wskazania we wniosku takich okoliczności, aby przekonać sąd do zastosowania ochrony tymczasowej. Inaczej mówiąc, uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Odmienna ocena, przede wszystkim stwierdzenie, że skarżący nie musi w ogóle uzasadniać swojego wniosku, nie zasługuje na podzielenie, bowiem trudno wymagać od sądu administracyjnego, by pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oceniał okoliczności, o których istnieniu nie ma w ogóle wiedzy, albo ma wiedzę szczątkową. Z tego względu ten argument zażalenia nie może zostać uwzględniony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo odmówił skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wniosek skarżącego został uzasadniony nie tylko w sposób niezwykle ogólnikowy, ale i gołosłowny, co uniemożliwiło sądowi pierwszej instancji dokonanie miarodajnej oceny spełnienia w okolicznościach sprawy kryteriów wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Co więcej, podobnie ogólnikowe i nieweryfikowalne są argumenty zażalenia. Skarżący wskazuje, że nie dysponuje środkami na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb, jest zadłużony u znajomych, a wykonanie zobowiązania podatkowego doprowadzi do powstania stanu zadłużenia, którego nie będzie w stanie spłacić, co skutkować będzie trwałą niemożliwością zaspokojenia potrzeb rodziny (spłata alimentów). Jednak ani wniosek ani zażalenie nie zawierają żadnych konkretnych informacji umożliwiających stwierdzenie wystąpienia hasłowo opisanych zagrożeń. Wbrew argumentowi zażalenia nie jest też w tym zakresie pomocny formularz PPF złożony w związku z ubieganiem się przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wystarczy wskazać, że zgodnie z danymi zawartymi w tym formularzu skarżący nie ma żadnego majątku i nie osiąga żadnych dochodów, co już budzi wątpliwości co do realności obaw związanych z ewentualną egzekucją - skoro bowiem skarżący podnosi, że już obecnie nie posiada majątku umożliwiającego przeprowadzenie egzekucji w jakimkolwiek zakresie, ewentualne działania organów zmierzające do ściągnięcia należności wynikłych z zaskarżonych decyzji nie powinny doprowadzić do "istotnej i trwałej zmiany rzeczywistości majątkowej skarżącego". Niezależnie jednak od tej niespójności stanowiska skarżącego warto zaznaczyć, że odwołanie się do formularza PPF jest o tyle bezpodstawne, że działania podjęte przez referendarza sądowego w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy, mające doprowadzić do uzyskania pełniejszej wiedzy na temat sytuacji majątkowej skarżącego, okazały się w znacznym zakresie nieskuteczne, gdyż skarżący uchylił się od przedłożenia większości wymaganych od niego dokumentów, w tym tak istotnych jak np. zeznania podatkowe. Brak współpracy skarżącego z sądem i wynikające stąd niewykazanie, że jego oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych jest wiarygodne, skutkowały nieuwzględnieniem jego wniosku, stąd bezzasadnie skarżący obecnie oczekuje, że przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. te same gołosłowne oświadczenia zostaną uznane za w pełni prawdziwe i świadczące o konieczności wyjątkowego potraktowania skarżącego poprzez udzielenie mu ochrony tymczasowej. Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, wywieranie skutków finansowych dla zobowiązanego do zapłaty danego podatku jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej i choć skutki w tym zakresie są oczywiste i ujemne (prowadzą do zmniejszenia majątku), instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Z argumentów zażalenia nie wynika, by takie właśnie skutki groziły skarżącemu, skoro bowiem - zgodnie z jego oświadczeniami – już obecnie nie ma on żadnego majątku i dochodów, trudno stwierdzić, w jaki sposób niewstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej miałaby pogorszyć jego sytuację. Jedynie na marginesie warto zatem zaznaczyć, że przepisy zawarte w art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) przewidują ograniczenie dopuszczalności prowadzenia egzekucji do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. W przypadku skarżącego nie zostało w żaden sposób wykazane, by mogły wystąpić skutki, przed którymi ma właśnie chronić instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, tj. by prowadzona egzekucja mogła stanowić np. zagrożenie egzystencji skarżącego i jego rodziny, czy prowadziła do nieodwracalnej w swych skutkach utraty konkretnych składników majątku (np. egzekucja z domu rodzinnego, itp.). Nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jest też to, że w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi skarżącego uiszczone już, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że skoro skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych i weryfikowalnych argumentów odnoszących się do wpływu wykonania decyzji na jego sytuację, sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, iż nie zostało wykazane wystąpienie w przedmiotowej sprawie przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.