I FZ 285/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1884/14, oddalające wniosek o zwolnienie w części od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, wrzesień, grudzień 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 18 maja 2015 r. (sygn. akt I SA/Kr 1884/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek D. S. (dalej: "Skarżący") o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący domagał się zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem związanym ze sprawą jest opłata w kwocie 2 419 zł. Zarówno Skarżący jak i jego żona mają stałe zatrudnienie, a kwota przypadająca na wspólne gospodarstwo czteroosobowej rodziny wynosi 7 083,30 zł netto. Ponadto z wyciągu z rachunku bankowego żony Skarżącego wynika, że na jej rachunek bankowy (poza wynagrodzeniem za pracę) wpływają kwoty tytułem dokonywanych przez nią wpłat własnych (między innymi na kwotę 2 000 zł i 3 000 zł) oraz przelewów z jej innego rachunku bankowego (np. na kwotę 1 800 zł). Skarżący nie ujawnił źródeł pochodzenia tych kwot. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę orzekający w sprawie referendarz. W wniesionym sprzeciwie Skarżący podkreślał jedynie, że po odjęciu bieżących wydatków pozostaje jego rodzinie kwota 1 432 zł. Niemniej jednak, Skarżący nie wyjaśnił z jakich źródeł żona Skarżącego zasilała konto bankowe. Z akt sprawy wynika, że Skarżący (a właściwie pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym) żona Skarżącego faktycznie zasila konto kwotami wpłacanymi gotówką lub przelewami z innego, własnego, konta. Natomiast spółka, której jedynym wspólnikiem jest Skarżący, posiada stosunkowo wysoki kapitał zakładowy 850 000 zł. Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, aby sytuacja spółki (której jest jedynym udziałowcem) uniemożliwiała udzielenie mu, chociażby jednorazowej pożyczki lub wzięcie zaliczki na poczet przyszłej dywidendy. W związku z powyższym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie uprawdopodobnił, aby jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a. Sąd oddalił wniosek Skarżącego. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący zarzucił mu naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne rozstrzygnięcie, że Skarżący nie wskazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, a zatem powinna wykazać w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Konsekwencją wyjątkowości instytucji prawa pomocy jest też to, że osoba ubiegająca się o skorzystanie z tego prawa powinna poczynić – w celu umożliwienia swojej partycypacji w poniesieniu kosztów postępowania – oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wynika to jasno z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w świetle którego przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc do analizy zarzutów zażalenia pod kątem powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumentacja strony jest zupełnie bezzasadna i nie dostarcza podstaw do uchylenia skarżonego postanowienia. Zgodzić należy się z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji, że Skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku nie wyjaśnił źródła pochodzenia wpływów małżonki. Ponadto fakt, że po odjęciu bieżących wydatków pozostaje rodzinie Skarżącego kwota 1 432 zł. świadczy, że może on uiścić wymagany wpis. Stan majątkowy Skarżącego ustalony przez Sąd pierwszej instancji i ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla Skarżącego barierę w dostępie do sądu. W konsekwencji słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że nie zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Uzasadnienie zażalenia jest wyłącznie polemiką z rzeczową argumentacją Sądu pierwszej instancji, mogącą stanowić podstawę uchylenia zapadłego postanowienia, a stwierdzenie Skarżącego, że poniesienie wydatków związanych z postępowaniem nie powinno odbywać się z uszczerbkiem dla utrzymania rodziny (które w rozpoznawanym przypadku w ocenie Sądu nie zachodzi), nie może być w świetle przesłanek udzielenia prawa pomocy argumentem podważającym uzasadnienie Sądu pierwszej instancji. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji