I FZ 282/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Zalewska-Radzik po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Op 120/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 30 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od marca 2012 r. do października 2012 r. oraz od grudnia 2012 r. do września 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Op 120/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę E. P. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 30 grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od marca 2012 r. do października 2012 r. oraz od grudnia 2012 r. do września 2013 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżącego wezwano do uiszczenia wpisu od skargi, pouczając o terminie i skutkach niewykonania wezwania. W terminie do uiszczenia wpisu Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu), który nie został uwzględniony. Wobec uprawomocnienia się orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy, Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Z uwagi na to, że w wyznaczonym terminie Skarżący wpisu nie uiścił, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił nieopłaconą skargę, na podstawie art. 58 §1 pkt 3 w związku art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."). Na postanowienie Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi, Skarżący pismem z 30 sierpnia 2021 r. wniósł zażalenie z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący zaskarżył postanowienie w całości, wnosząc o jego zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Na wstępie niniejszych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że przedmiotem kontroli instancyjnej wywołanej zażaleniem Skarżącego jest wyłącznie prawidłowość wydanego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia z 19 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Stosownie do art.199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (§ 3). Strona skarżąca wezwana do uiszczenia opłaty sądowej może skutecznie złożyć wniosek o zwolnienie jej od kosztów postępowania we wskazanym jej przez sąd terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia opłaty. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 8 marca 2021 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 000 zł. W terminie do uiszczenia wpisu Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 30 kwietnia 2021 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Następnie, po rozpoznaniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 17 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, sygn. akt I SPP/Op 38/21. W związku z uprawomocnieniem się orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 22 czerwca 2021 r. zobowiązał Skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 8 marca 2021 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi poprzez jego opłacenie w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone Skarżącemu 25 czerwca 2021 r., wobec czego termin do uiszczenia wpisu upłynął 2 lipca 2021 r. Pomimo upływu terminu, wpis nie został uiszczony, co skutkowało odrzuceniem skargi przez Sąd pierwszej instancji. Zażaleniem z 30 sierpnia 2021 r. Skarżący zaskarżył postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi i ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 24 września 2021 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Następnie, po rozpoznaniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 4 listopada 2021r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, sygn. akt I SPP/Op 147/21. Przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy nie przysługuje z urzędu, a złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może uchronić Skarżącego przed ujemnymi następstwami niewykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe (por. postanowienia NSA: z 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/05, z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 194/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Skoro złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy – w razie uwzględnienia - wywołuje skutek od daty jego wniesienia, to oznacza, że nie obejmuje zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed jego złożeniem (por. postanowienia NSA z 11 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 617/07, 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I GSK 801/11, CBOSA). Bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany nawet jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza bowiem obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu, od którego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10, z 30 stycznia 2017 r., sygn. akt I FZ 422/16, CBOSA). Podkreślenia wymaga, że Skarżący w wyznaczonym terminie nie uiścił wpisu od skargi, a wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył po upływie siedmiodniowego terminu od daty doręczenia zarządzenia wzywającego do jego uiszczenia. W dacie tego zarządzenia postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek Sądu wezwania Skarżącego do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek Skarżącego zapłaty tego wpisu w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie NSA z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Wobec nieopłacenia skargi przez Skarżącego w siedmiodniowym terminie od daty doręczenia zarządzenia, zasadnie Sąd pierwszej instancji odrzucił jego skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 220 § 3 p.p.s.a. Powyższe nie stanowiło przeszkody do rozpoznania wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w oparciu o wniosek złożony po upływie siedmiodniowego terminu do uiszczenia wpisu, bowiem zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać złożony w toku postępowania jak i na każdym jego etapie zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji (zob. P. Zaborniak, Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy..., s. 21 i n.; G. Radecki, Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wpłynięciem skargi do sądu administracyjnego, ZNSA 2009, nr 4, s. 54 i n.). Z uzasadnienia zażalenia wynika, że Skarżący nie kwestionuje, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie, ani nawet jego wysokości, lecz powołuje się na okoliczności związane trudną sytuacją finansową i potrzebą poddania kontroli sądowej zaskarżonej decyzji. Kwestie te jednak wykraczają poza prawne i faktyczne ramy postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem. Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w niniejszej sprawie stanowi kontrolę instancyjną wyłącznie legalności orzeczenia, na mocy którego odrzucono środek zaskarżenia inicjujący postępowanie w sprawie, nie zaś kolejną instancję postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy. W tej sytuacji nie sposób mówić o naruszeniu konstytucyjnego prawa strony do sądu, nie jest ono bowiem bezwzględne, lecz skorzystanie z niego podlega regułom wynikającym z ustaw procesowych. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.