I FZ 269/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 308/15 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 2 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 czerwca 2015 r., sygn. akt: I SA/Bd 308/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek A.sp. z o.o. w L. (dalej: "spółka", "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że wartość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 1.023.969,61 zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka osiągnęła zysk w kwocie 309.048,55 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację majątkową wynikającą z braku zapłaty przez kontrahenta kwoty 680.387,61 zł co spowodowało, że nie ma ona środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia pracowników ani na pokrycie kosztów finansowania swojej działalności. Tym samym nie jest ona w stanie uiścić kosztów sądowych. Strona wskazała również, że saldo na rachunku bankowym ma wartość ujemną – 301.064,57 zł. Do wniosku załączyła dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową, tj. wyciągi z rachunków bankowych spółki, rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 grudnia 2014r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2014r., zeznanie i korektę CIT-8 za 2013r. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania Sąd pierwszej instancji uznał, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Mając na uwadze przedstawione informacje zawarte we wniosku oraz w przedłożonym bilansie Sąd podkreślił, że spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów: 5.981.764,30 zł w 2013r. (dochód w kwocie 356.344,06 zł) oraz 5.504.925,02 zł w 2014r. (zysk netto 309.084,55 zł), które wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie co już przesądza o tym, że nie sposób zakwalifikować jej do grona podmiotów, które zasługują na skorzystanie z tej wyjątkowej instytucji jaką jest zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie zastosowanie, polegające na dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Powyższe uchybienie doprowadziło do mylnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że spółka posiada środki finansowe pozwalające na pokrycie kosztów postępowania, w sytuacji gdy z wyciągów z rachunków bankowych spółki wynika, że ma ona saldo ujemne na każdym rachunki. Natomiast otrzymane wpływy zostały przekazane na spłatę zadłużenia na poszczególnych rachunkach na zajęcia komornicze lub na finansowanie bieżącej działalności spółki - art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej "P.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie zwolnienia spółki od kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Mając na względzie powyższe spółka zwróciła się o zmianę zakwestionowanego postanowienia poprzez zwolnienie jej od kosztów postępowania sądowego w całości, w tym od opłaty od skargi w kwocie 1.812 zł oraz zasądzenie na rzecz spółki kosztów postępowania. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Sądu Okręgowego w T., Wydział VI Gospodarczy, sygn. akt [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć wobec tego należy, że w przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając zaskarżone postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia konfrontując je z nadesłaną przez spółkę dokumentacją źródłową dotyczącą kondycji finansowej i wyciągnął w tym zakresie stosowne wnioski prezentując w motywach zaskarżonego postanowienia względy, dla których spółka nie wypełniła przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Co istotne, również argumentacja zażalenia nie zdołała skutecznie podważyć stanowiska Sądu pierwszej instancji. Zauważyć należy, że w zasadzie stanowiła ona powtórzenie twierdzeń zawartych w złożonym sprzeciwie. Uwzględniając już chociażby, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 1.023.969,61 zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka osiągnęła zysk w kwocie 309.048,55 zł. nie sposób uznać, że uiszczenie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.812 zł spowoduje dla spółki negatywne konsekwencje finansowe. Co prawda spółka we wniesionym środku zaskarżenia podnosi, że według stanu na koniec 2014 r. osiągnęła stratę w kwocie 29.498,65 zł jednak sam fakt poniesienia straty, nie oznacza jeszcze, iż nie jest ona w stanie partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić bowiem należy, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi od razu oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą a jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe nie sposób również uznać, że o braku środków finansowych przemawia fakt prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego. Trafnie WSA zwrócił uwagę, że powyższa okoliczność nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu przez spółkę działalności gospodarczej o czym świadczy chociażby to, że przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów na koniec grudnia 2014 r. wyniosły 5.504.925,02 zł. Wprawdzie z analizy przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że ich saldo jest ujemne jednakże skarżąca reguluje swoje zobowiązania spłacając chociażby raty kredytów. O tym, że spółka prowadzi działalność gospodarczą przemawia także wielkość osiąganych przez nią przychodów: 5.981.764,30 zł w 2013 r. (dochód w kwocie 356.344,06 zł) oraz 5.504.925,02 zł w 2014 r. a zatem dysponuje ona środkami pieniężnymi wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania, które – co trzeba podkreślić – na obecnym etapie zamykają się w kwocie w wysokości 1.812 zł. Końcowo zaakcentować należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, co prawda nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu pierwszej instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Choć tego typu stanowisko było prezentowane w linii orzeczniczej sądów administracyjnych, czego dowodem jest orzeczenie, na które powołał się Sąd I instancji, to jednak skład NSA orzekający w niniejszej sprawie poglądów w nim wyrażonych nie podziela. Przyjęcie prezentowanego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska, prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdy przedsiębiorca w Polsce będzie prędzej czy później prowadzić postępowanie sądowoadministracyjne, a ponadto tego typu praktyka mogłaby wpływać na płynność finansową i zakłócać bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Tego typu argumentacja stanowi zatem daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06). Jednak nie ulega wątpliwości, że powyższa kwestia nie była jedyną okolicznością, na podstawie której odmówiono stronie uwzględnienia jej wniosku. Zaakcentować należy, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by kondycja finansowa spółki uniemożliwiała jej poniesienie wymaganych kosztów sądowych zwracając jednocześnie uwagę na przesłanki, które zadecydowały o przyjęciu takiego stanowiska. Co istotne spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenia świadczą o prowadzeniu działalności, z której wciąż uzyskiwane są przychody. Odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. A zatem przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, gdy bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Tymczasem z analizy przedstawionych przez skarżącą dokumentów jednoznacznie wynika, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie było konieczności przeprowadzania dowodu uzupełniającego. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu I instancji Z tych też względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.