I FZ 262/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1033/21 o odrzuceniu skargi K. sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 maja 2021 r., nr 2201-IOV-3.623.1.2021/02/09 w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2011 r. do grudnia 2012 r. postanawia: uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1033/21.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji 1.1. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1033/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku: 1) odrzucił skargę K. sp. z o.o. w G. (dalej: Strona lub Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2011 r. do grudnia 2012 r.; 2) zwrócił Skarżącej uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł. 1.2. Podstawę prawną rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi stanowił art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że: - na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 lipca 2021 r. wezwano pełnomocnika Strony do uzupełnienia - w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi - braków formalnych skargi przez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu Skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł; - przesyłka zawierająca wezwania została doręczona pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 28 lipca 2021 r.; - w odpowiedzi na wezwania, w zakreślonym terminie, doradca podatkowy nadesłał dowody uiszczenia wpisu od skargi i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz pełnomocnictwo (na druku/formularzu PPS-1 - dop. NSA), które jednak nie zawierało imienia i nazwiska osoby uprawnionej do występowania w imieniu mocodawcy, ani jego podpisu; - ponieważ przedłożone pełnomocnictwo nie odpowiadało przesłance z art. 37 § 1 P.p.s.a., gdyż nie zawierało "podpisu mocodawcy", czyli osoby uprawnionej do działania w imieniu Skarżącej, uznać należało, że pełnomocnik nie uzupełnił braku w tym zakresie, a to prowadziło do odrzucenia skargi. 2. Zażalenie W zażaleniu z dnia 3 września 2021 r., sporządzonym przez pełnomocnika Skarżącej, wniosła ona o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jego motywy były trafne. 3.2. W kontekście tej sprawy nie mógł odnieść zamierzonego skutku motyw zażalenia oparty na twierdzeniu, że pełnomocnik mógł przedłożyć uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, a na nim nie musiał znajdować się czytelny podpis mocodawcy. 3.2.1. Po pierwsze, dostrzec należało, że Sąd pierwszej instancji przyjął, iż pełnomocnik Strony nadesłał pełnomocnictwo obarczone brakami (brak w nim było imienia i nazwiska mocodawcy oraz jego podpisu), a nie uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa. W istocie sam pełnomocnik nadsyłając wypełniony druk PPS-1 wskazał w piśmie przewodnim z dnia 29 lipca 2021 r., że przekazuje: "Pełnomocnictwo PPS-1 dla M. M.", a nie uwierzytelniony odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. W formularzu tym wprawdzie wypełnione zostały przeznaczone do uwierzytelnienia odpisu pola: 33 i 35, ale w zażaleniu nie wyjaśniono z jakich względów uznać należało, że przesłany dokument stanowił uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa dla sprawy prowadzonej przed sądem administracyjnym, przy uwzględnieniu, że w formularzu nie podano imienia i nazwiska osoby/osób działających po stronie mocodawcy. 3.2.2. Po drugie, zauważyć wypadło i to, że Sąd pierwszej instancji przyjął, iż nadesłane "pełnomocnictwo procesowe" nie zawierało podpisu, a nie, że zawierało nieczytelny podpis. Bezprzedmiotowo i bezpodstawnie zarazem sugerowano w zażaleniu, że nieczytelność podpisu nie mogła mieć znaczenia. W nadesłanym dokumencie nie znalazł się bowiem w ogóle podpis mocodawcy. 3.2.3. Po trzecie, wzmiankować również trzeba było, że uzupełnienie braku w postaci złożenia do akt sądowych pełnomocnictwa procesowego (do działania przed sądami administracyjnymi) w drodze wykorzystania do jego sporządzenia formularza PPS-1 - "Pełnomocnictwo szczególne", z uwagi na prawne przeznaczenie takiego druku, samo przez się musiało wywołać wątpliwości co do jego skuteczności na etapie postępowania sądowego. Rzeczony formularz PPS-1, jak wskazuje wprost jego nazwa i umieszczone na jego wstępie objaśnienia, w tym podstawa prawna, miejsce jego składania, a także dane jakie powinny znaleźć się w jego dalszych polach (zob. zwłaszcza część A pkt 3, część E pkt 62), przeznaczony jest do spraw podatkowych należących do właściwości organu podatkowego, a nie do spraw sądowych. Koresponduje z tym treść podanej w nim podstawy prawnej, tj. art. 138e § 1 Ordynacji podatkowej. Stanowi on, że: Pełnomocnictwo szczególne upoważnia do działania we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego. Pełnomocnictwo szczególne udzielone na piśmie oraz zawiadomienie o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu w przypadku, gdy zostały utrwalone w postaci papierowej, składa się do akt sprawy według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 138j § 1 pkt 2, w oryginale lub jego notarialnie poświadczony odpis (art. 138e § 3 Ordynacji podatkowej). W związku zatem i z tą okolicznością nieprzekonywujący był motyw zażalenia sugerujący wykazanie w tej sprawie sądowej właściwego umocowania pełnomocnika, w sytuacji, gdy w sposób nieuprawniony posłużono się wykorzystaniem do tego celu druku PPS-1 nieadekwatnego do postępowania przed sądem administracyjnym. 3.3. Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podzielił zapatrywania, że Sąd pierwszej instancji - przed odrzuceniem skargi - powinien był dodatkowo wezwać Stronę do jej podpisania. Opowiada się bowiem za stanowiskiem, że nie ma podstaw do ponownego wezwania do uzupełnienia braków skargi bezpośrednio Skarżącą, w sytuacji, gdy mimo prawidłowego wezwania nie zostały one uzupełnione przez osobę pełnomocnika, którego wskazano w takim charakterze w ramach sporządzenia i wniesienia skargi. Analogiczny pogląd wyrażany był już w orzecznictwie - zob. w szczególności postanowienia NSA z dnia: 27 listopada 2020 r., sygn. akt I FZ 252/20 oraz z 23 marca 2017 r., sygn. akt I FZ 2/17. 3.4. Natomiast zasadnie w zażaleniu zwrócono uwagę, że Strona została nieprawidłowo poinformowana o swoich prawach, a Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę przed upływem terminu, który nakreślony został w wezwaniu sądowym. 3.4.1. Przypomnieć należało, że pismem sądowym z dnia 26 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1033/21. wezwano dor. pod. M. M. (wskazanego w skardze jako pełnomocnik reprezentujący Skarżącą) do: "1. usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania braków formalnych skargi z dnia 22.06.2021 r., na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku nr 2201-IOV-3.623.1.2021/02/09 z dnia 17 maja 2021 r. przez: a) złożenie pełnomocnictwa dla Kierownika Referatu Podatku i Dochodów lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi zgodnie z art. 35 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325)." Jednocześnie w końcowej części tego pisma podano, że: "Niedopełnienie tego obowiązku w terminie dwóch miesięcy od doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi zgodnie z art. 299 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325)". 3.4.2. Zredagowane w ten sposób wezwanie jest ewidentnie niekonsekwentne, wręcz dwuznaczne w odniesieniu do terminu, w którym powinno być ono zrealizowane. Podano w nim bowiem jednocześnie termin 7 dni oraz 2 miesięcy, przy czym tylko z tym drugim czasookresem powiązano rygor w postaci odrzucenia skargi. Słusznie zatem Skarżąca twierdziła, że została nieprawidłowo poinformowana o swoich prawach. Innymi słowy, przyjąć trzeba było, że analizowanym tu wymiarze wystosowane do niej zacytowane wcześniej wezwanie nie zostało sformułowane prawidłowo w istotnym dla wyniku sprawy zakresie. Jako takie nie mogło zatem obciążać jakimikolwiek negatywnymi skutkami procesowymi Strony. Oczywistością powinno być twierdzenie, że o niewypełnieniu żądań, oddziaływujących na prawa strony, można mówić wtedy, gdy są one jednoznacznie określone, czyli wyrażone w sposób spójny i zgodny z prawem. W przeciwnym razie żądania takie należy uznawać za nieskuteczne (nie byłe). 3.4.3. Niezależnie od powyższego we wspomnianym piśmie sądowym z niezrozumiałych powodów wezwano do złożenia pełnomocnictwa (lub jego uwierzytelnionego odpisu) "dla Kierownika Referatu Podatku i Dochodów", podczas gdy Stronę (będącą spółką z o.o.) miał reprezentować - według treści skargi - doradca podatkowy. Skarżąca otrzymując zatem wezwanie tak wyrażone mogła odczytać je jako zupełnie niezrozumiałe w odniesieniu do przypadku sprawy przez nią zainicjowanej skargą. Usprawiedliwiony byłby w związku z tym brak jakiejkolwiek jej reakcji na otrzymane wezwanie. W takim więc stanie rzeczy próba zastosowania się do wezwania i jego wykonania, która okazała się nieskuteczna, nie miała istotnego znaczenia. Skoro Strona mogła w ogóle nie zareagować na wadliwe wezwanie, to tym bardziej wykonanie go niezgodnie z oczekiwaniami Sądu, których nie wyartykułowano prawidłowo, było prawnie obojętne. 3.4.4. Sąd pierwszej instancji rzeczywiście odrzucił skargę przed upływem terminu określonego w rygorze. Wezwanie doręczono w dniu 28 lipca 2021 r., termin do jego realizacji - zgodnie z rygorem - wynosił 2 miesiące, zaś odrzucenie skargi nastąpiło w dniu 11 sierpnia 2021 r. Okoliczność ta musiała jednak zejść na plan dalszy, gdyż w gruncie rzeczy kluczowa wada postępowania sądowego tkwiła w nieprawidłowym zredagowaniu wezwania zmierzającego do usunięcia braku formalnego skargi w zakresie pełnomocnictwa. 3.5. Wobec dostrzeżonych naruszeń prawa przez Sąd pierwszej instancji, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. Natomiast wniosek Skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania nie znajdował, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienia prawnego. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów bezpośrednio w postępowaniu zażaleniowym (zob. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). 3.6. Odnotować przy tym należało, że w aktach sądowych (karta 48) znajduje się obecnie pełnomocnictwo procesowe do reprezentowania Skarżącej m.in. przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik Spółki nadesłał je przy piśmie z dnia 21 września 2021 r. w ramach usuwania braków formalnych wniesionego zażalenia i w ten sposób musiało ono stać się przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z tym przyjąć już należy, że skarga nie jest już obarczona brakiem w postaci pełnomocnictwa procesowego do działania za Skarżącą także przed Sądem pierwszej instancji.