I FZ 26/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Go 4/19 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 12 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia przewidywanych zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Go 4/19, wezwano M.A. (dalej: Strona lub Skarżący), reprezentowanego przez doradcę podatkowego, do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 4 stycznia 2019 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 12 października 2018 r. w przedmiocie zabezpieczenia. Pismo sądowe w tym przedmiocie doręczono pełnomocnikowi Strony w dniu 10 czerwca 2019 r. 2. Skarżący uiścił wpis sądowy w dniu 28 czerwca 2019 r. Wobec stwierdzenia dokonania tej czynności po wyznaczonym siedmiodniowym terminie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 9 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Go 4/19, odrzucił skargę. Od orzeczenia tego Strona złożyła zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt I FZ 196/19. Orzeczenie Sądu drugiej instancji doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 18 października 2019 r. 3. Pismem z dnia 24 października 2019 r. pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku podał, że: - uchybienie terminu do zapłaty wpisu sądowego od skargi nastąpiło bez winy Strony ze względu na brak środków pieniężnych, którymi mogła ona dysponować; - z powodu zajęcia rachunków bankowych przez organy egzekucyjne, wystąpiła czasowa przeszkoda w uiszczeniu wpisu; - w dniu 19 lipca 2019 r. wniósł skargi na czynności zabezpieczające Naczelnika Urzędu Skarbowego. 4. Postanowieniem z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Go 4/19, Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, gdyż w jego ocenie Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu. Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego na to orzeczenie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20, uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd odwoławczy stwierdził, że merytoryczne załatwienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wniosku o przywrócenie terminu było przedwczesne, albowiem: - z zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu w istocie wynikało, że Skarżący miał pełną świadomość uchybienia terminowi (wskazywał między innymi, że tymczasowo, do momentu uiszczenia wpisu nie miał możliwości dysponowania środkami na rachunku bankowym); - w tej sytuacji uprawomocnienie się postanowienia o odrzuceniu skargi nie mogło mieć istotnego wpływu na moment rozpoczęcia biegu terminu do złożenia rzeczonego wniosku; - przyjęta przez Sąd pierwszej instancji data ustania przyczyny uchybienia terminu do uiszczenia wpisu (według daty doręczenia Stronie prawomocnego postanowienia Sądu drugiej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi) mogła budzić wątpliwości, przy czym nie ustalono czy Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, rozpoznając ponownie sprawę o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, postanowieniem z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Go 4/19, odrzucił wniosek o przywrócenie tego terminu. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podał, że: - na podstawie art. 190 i art. 153 P.p.s.a. był związany wykładnią prawa i wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w postanowieniu z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20; - we wniosku o przywrócenie terminu Skarżący nie podał daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu; - zważywszy na uiszczenie wpisu od skargi w dniu 28 czerwca 2019 r., data ta jest najpóźniejszą, w której mogła ustać przyczyna uchybienia terminu (w tym dniu Skarżący dysponował środkami pieniężnymi, które przeznaczył na zapłatę wpisu); - liczony od tego dnia termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., kończył swój bieg w dniu 5 lipca 2019 r.; - tymczasem wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi został złożony w dniu 24 października 2019 r., zatem ponad trzy miesiące po terminie przewidzianym na złożenie takiego wniosku. 6. W zażaleniu na postanowienie z dnia 25 lutego 2020 r. Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając - mające istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenie art. 88 w związku z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu nie był spóźniony, gdyż został wniesiony w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt I FZ 196/19, czyli prawomocnego "stwierdzenia uchybienia terminu". Wcześniejsze złożenie wniosku o przywrócenie terminu byłoby przedwczesne, gdyż wniosek taki i zażalenie na odrzucenie skargi są środkami konkurencyjnymi. Skarżący był przekonany, że nie uchybił terminowi, dlatego złożył zażalenie. W jego ocenie uchybienie terminu do uiszczenia wpisu od skargi nastąpiło bez jego winy ze względu na brak środków pieniężnych, którymi mógłby dysponować. 7. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na zażalenie. 8. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8.1. Zażalenie okazało się niezasadne i dlatego podlegało oddaleniu. 8.2. Odnotować należało, że analogiczną sprawę z zażalenia Skarżącego na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał w dniu 15 grudnia 2020 r. pod sygn. akt I FZ 283/20. Sprawa ta była zbieżna z niniejszą, tak co do ich okoliczności faktycznych, jak i występującej problematyki prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnie orzekającym podzielił trafność zapatrywań uprzednio zaprezentowanych przez ten Sąd w postanowieniu o sygn. akt I FZ 283/20. Z tego powodu oraz mając na uwadze wspomnianą już zasadniczą zgodność stanów faktycznych oraz identyczność odnoszonego do nich stanu prawnego, możliwym i usprawiedliwionym zarazem stało się daleko idące nawiązanie do motywów tam wyrażonych jako aktualnych również do niniejszego przypadku. 8.3. Istotny dla sposobu procedowania sprawy był przywołany przez Sąd pierwszej instancji art. 190 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał również, że z uwagi na treść art. 197 § 2 P.p.s.a. przepis ten znajduje zastosowanie także do postępowań zażaleniowych. 8.3.1. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny za mogące budzić wątpliwości uznał ustalenie przez Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji, gdy Skarżący zaskarżył zażaleniem postanowienie o odrzuceniu skargi, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi wyznaczała data doręczenia prawomocnego orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia. Sąd drugiej instancji podkreślił, że ustalenie takie byłoby zasadne, gdyby kwestia zachowania przez Skarżącego terminu do uiszczenia wpisu budziła rzeczywiste wątpliwości. Tymczasem w rozpoznanej sprawie Sąd pierwszej instancji przyjął, że wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono skutecznie Skarżącemu w dniu 10 czerwca 2019 r. i termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął z dniem 17 czerwca 2019 r., natomiast należny wpis sądowy został uiszczony dopiero w dniu 28 czerwca 2019 r., a więc po upływie terminu zakreślonego w wezwaniu, w konsekwencji czego skarga została odrzucona. Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że w świetle treści zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi oraz wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi argumentem Skarżącego było to, że nie uiścił w terminie wymaganego wpisu, gdyż przyczyna uchybienia terminu miała charakter czasowy i ustała w momencie uiszczenia wpisu, czyli w dniu 28 czerwca 2019 r. Sąd ten wprost stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy uprawomocnienie się postanowienia odrzucającego skargę nie mogło mieć w niej istotnego wpływu na moment rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku, o którym stanowi art. 87 § 1 P.p.s.a. Porównanie wywodu przedstawionego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20, z argumentacją przedstawioną w zaskarżonym obecnie postanowieniu Sądu pierwszej instancji, prowadzi do konkluzji, że Sąd ten zastosował się do oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozpoznał ponownie sprawę z poszanowaniem art. 190 P.p.s.a. Natomiast złożone w niniejszej sprawie zażalenie pomija znaczenie art. 190 zdanie drugie P.p.s.a. Z przepisu tego, interpretowanego w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., wynika, że Skarżący nie mógł skutecznie powołać się w swym zażaleniu na argumentację sprzeczną z oceną prawną zaprezentowaną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20. Tymczasem właśnie z takim przypadkiem mamy do czynienia w okolicznościach sprawy. Skarżący broni stanowiska, zgodnie z którym termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu powinien być liczony od momentu doręczenia jego pełnomocnikowi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt I FZ 196/19 (prawomocnie rozstrzygającego o zasadności odrzucenia skargi). Jednakże nie powinno ulegać wątpliwości, iż taki pogląd został już w postanowieniu z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20, uznany w sprawie Skarżącego za nieprawidłowy. Wymaga podkreślenia, że stanowiskiem wyrażonym w tym prawomocnym postanowieniu związany był nie tylko Sąd pierwszej instancji, ale również jest nim związany Naczelny Sąd Administracyjny na obecnym etapie postępowania. Mając na względzie, że Skarżący nie podnosi, aby Sąd pierwszej instancji błędnie odczytał wywód prawny przedstawiony w postanowieniu z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 2/20, ani też nie twierdzi, aby Sąd pierwszej instancji, mimo zastosowania się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędnie zidentyfikował datę ustania przyczyny uchybienia terminu, lecz polemizuje z zapatrywaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, wywody zażalenia nie mogły okazać się skuteczne. 8.3.2. Z perspektywy argumentacji przedstawionej w zażaleniu wypadało dla porządku dodać, że choć Skarżący miał rację wskazując na konkurencyjność dwóch środków prawnych, tj. wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu i środka odwoławczego na postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu uchybienia terminu do uiszczenia wpisu, nie zmieniało to jednak konkluzji o bezzasadności złożonego zażalenia. W okolicznościach tej sprawy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi upłynął zanim doszło do odrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji (ów siedmiodniowy termin ekspirował bowiem z dniem 5 lipca 2019 r., zaś skarga została odrzucona w dniu 9 lipca 2019 r.) Nie sposób bowiem było przyjąć, że podana we wniosku Skarżącego przeszkoda do uiszczania wpisu, która w świetle owego wniosku miała swoje zasadnicze podłoże w czasowym ograniczeniu w dyspozycyjności środkami pieniężnymi zajętymi na jego rachunkach bankowych, istniała po dacie uiszczenia już żądanego wpisu od skargi, czyli po dniu 28 czerwca 2019 r. Nadto w toku całego postępowania sądowego Skarżący działał przy pomocy zawodowego pełnomocnika, a zatem w każdym momencie istniała sposobność profesjonalnej oceny, jaki środek prawny w odniesieniu do jakiej sytuacji powinien zostać uruchomiony. We wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi Skarżący podał jednoznacznie: "wezwanie [o wpis] zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 10 czerwca 2019 r., zaś wpis został uiszczony w dniu 28 czerwca 2019 r.", "uchybienie terminu do zapłaty nastąpiło bez winy Skarżącego ze względu na brak środków pieniężnych, którymi Skarżący mógłby dysponować w celu zapłaty wpisu", "ze względu na zajęcie rachunków bankowych Skarżącego wystąpiła czasowa przeszkoda w uiszczeniu wpisu", "po jej usunięciu Skarżący w terminie uiścił wpis". Przyczyną braku uiszczenia wpisu w terminie nie był zatem brak wiedzy o nieuiszczeniu wpisu w terminie, a tylko w takim przypadku można byłoby uznać, że dopiero prawomocne stwierdzenie (w postanowieniu oddalającym zażalenie na postanowienie odrzucające skargę jako nieopłaconą mimo prawidłowego wezwania) spóźnionej zapłaty wpisu mogło być uznane za uzyskanie takiej wiedzy i w konsekwencji skutkować rozpoczęciem biegu siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Z takim przypadkiem nie mieliśmy do czynienia w okolicznościach tej sprawy. Oceny tej nie zmieniają przy tym wewnętrznie sprzeczne twierdzenia pełnomocnika Skarżącego, że: - choć wpis został uiszczony 18 dni po otrzymaniu wezwania (tak we wniosku o przywrócenie terminu), - sytuacja finansowa i stan zadłużenia pozbawiły Skarżącego zapłaty wpisu w wyznaczonym terminie (tak w obecnie rozpoznanym zażaleniu), - Skarżący był przekonany, że nie doszło do uchybienia terminu, dlatego złożył zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi (tak w obecnie rozpoznanym zażaleniu). 8.4. Podsumowując stwierdzić należało, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skoro przyczyna uchybienia terminu, czyli czasowy brak środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi, ustała najpóźniej w dniu 28 czerwca 2019 r., wniosek o przywrócenie terminu do zapłaty wpisu od skargi powinien być złożony najpóźniej w dniu 5 lipca 2019 r.; dokonanie zaś tej czynności dopiero w dniu 24 października 2019 r. było spóźnione. W związku z tym prawidłowo został zastosowany art. 88 P.p.s.a., a Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu, ani innych przepisów przywołanych w zażaleniu. 8.5. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. 8.6. Sentencja niniejszego postanowienia oraz jego uzasadnienie zostały przy tym utrwalone w systemie teleinformatycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego i opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym sędziego składu orzekającego, zgodnie z możliwością przewidzianą w przepisach art. 137 § 5 i art. 143 § 2 P.p.s.a. dotyczących wyroków, ale stosowanych odpowiednio także do postanowień na mocy art. 166 tej ustawy, zaś w odniesieniu do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - znajdujących również odpowiednie zastosowanie z uwagi na art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a. Od chwili, w której - przy wykorzystaniu wskazanych tu warunków technicznych - wydane na posiedzeniu niejawnym postanowienie zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, stało się ono wiążące, a to po myśli art. 164 ab initio w związku z art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a. ----------------------- 7