I FZ 257/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 573/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, maj, czerwiec i grudzień 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 573/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek T. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie zainicjowanej jego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 kwietnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu opisanego wyżej postanowienia podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.000 zł wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Oświadczył przy tym, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż zawiesił działalność gospodarczą w dniu 10 marca 2014 r. i jedyny dochód w kwocie 1.500 zł osiąga z działalności ogrodniczej, którą prowadzą jego rodzice. Wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, tj. 6-letnim synem i 4-letnią córką oraz żoną, której dochód wynosi 1.800 zł i która nie posiada żadnego majątku. Wnioskodawca wskazał ponadto, że jest właścicielem domu o pow. 107 m² i nieruchomości gruntowej o pow. 900 m². Ponadto podał, że na koszty utrzymania rodziny składają się opłaty za: gaz 300 zł, prąd 200 zł, wodę, śmieci 100 zł; dodatkowo na leki, jedzenie i utrzymanie samochodu przeznaczają 1.900 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne dokumenty źródłowe w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 kwietnia 2014 r., a zatem termin do jego wykonania upływał z dniem 17 kwietnia 2014 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W opinii Sądu treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu z dnia 25 marca 2014 r., nie była wystarczająca do obiektywnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni od daty doręczenia tego wezwania, zmierzało więc do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i rozwianie wszelkich wątpliwości Sądu, co do aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Bierna postawa skarżącego w tym zakresie uniemożliwiła zatem Sądowi dokonanie rzetelnej oceny tejże sytuacji materialnej i rodzinnej z punktu widzenia oceny zdolności ponoszenia kosztów sądowych i przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Strona zakwestionowała powyższe postanowienie i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący przekonywał, że – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji – w sposób szczegółowy udokumentował, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Skarżący powtórzył zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy dane dotyczące jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Jednocześnie wyjaśnił, że nie zdołał zgromadzić dokumentów, do nadesłania których został przez Sąd wezwany. Ponadto skarżący oświadczył, że mimo starań nie był w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, które – zdaniem strony – uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy, powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona wnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego przez nią postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał w tym zakresie, że wobec braku w aktach sprawy dokumentów źródłowych, do przedłożenia których skarżący był wzywany, nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistego stanu majątkowego i rzetelne przeanalizowanie go pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Uwzględniając fakt, iż wywiązanie się z wezwania Sądu wymagało od skarżącego w przeważającej części złożenia oświadczeń (np. w zakresie miesięcznych kosztów utrzymania, posiadanego majątku ruchomego itp.) lub przedłożenia dokumentów, takich jak wyciągi z rachunków bankowych, czy zaświadczeń o zarobkach, których uzyskanie obiektywnie rzecz ujmując nie powinno nastręczać trudności, za niewiarygodne należy uznać twierdzenia skarżącego, że nie był on w stanie sprostać przedmiotowemu obowiązkowi. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skarżący – mając świadomość, że jego bierna postawa w powyższym zakresie w znaczący sposób wpłynęła na niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych – nawet na etapie zażalenia nie podjął próby wyjaśnienia i doprecyzowania jego sytuacji materialnej i rodzinnej, a argumentacja skarżącego sprowadza się do powtórzenia danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.