I FZ 255/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1046/23 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w G. z dnia 29 marca 2022 r. w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 lipca 2022 r., nr 2201-IOC.4103.19.2022.KF w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 6 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1046/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w sprawie ze skargi B.W. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 13 lipca 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu — odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie było możliwe ustalenie w jakim stopniu po stronie Skarżącego zachodzi rzeczywiste niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 P.p.s.a. W ocenie Sądu zarówno w przedmiotowym postępowaniu, jak również w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (sygn. I SPP/Gd 232/22), Skarżący uchylił się od obowiązku przedstawienia stosownej dokumentacji obrazującej sytuację majątkową swojej żony, posiadanych przez nią aktywów oraz stanu wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, co uniemożliwiło kompleksową ocenę wniosku Skarżącego, a przez co Sąd pierwszej instancji orzekł, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że w sprawie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. (zob. k. 63 i 64 verte akt sądowych – uzasadnienie zaskarżonego postanowienia). W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie Skarżący za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika wniósł o jego zmianę i uwzględnienie wniosku, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący zarzucił przedmiotowemu postanowieniu naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie uprawdopodobniono, że wykonanie zaskarżonego aktu pociąga za sobą nieodwracalne skutki lub wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia mu znacznej szkody. W uzasadnieniu wniesionego środka prawnego pełnomocnik Skarżącego rozwinął dotychczasowe wywody w kierunku: 1) przebiegu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego; 2) wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a.; oraz 3) hipotetycznych okoliczności, które sądy administracyjne identyfikują jako podstawę do przyznania stronie tymczasowej ochrony sądowej. W załączeniu pełnomocnik Skarżącego przedłożył odpis orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1066/21, wydanego w postępowaniu w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego, co do klasyfikacji taryfowej i długu celnego, w którym postanowiono o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, dlatego wniesione zażalenie podlegało oddaleniu. Przyznanie stronie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od reguły ogólnej wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności (tzw. względna suspensywność środka prawnego). U podstaw tej regulacji legła potrzeba zagwarantowania efektywnego stosowania i wykonywania norm prawa administracyjnego. Z tego też względu przesłanki jakimi powinien kierować się sąd przy ocenie wniosku strony zostały w sposób wyczerpujący określone art. 61 § 3 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z powołanych przepisów, które w zasadzie wyczerpują istotę tymczasowej ochrony sądowej wynika przede wszystkim, że decyzja sądowego stosowania prawa podejmowana w postępowaniu z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu została pozostawiona dyskrecjonalnej decyzji Sądu, do którego został skierowany wniosek. O powyższym świadczy wyrażenie "sąd może", którym ustawodawca posłużył się w omawianym przepisie nie zawężając w ten sposób zakresu jego zastosowania do konkretnego etapu postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FZ 21/20, jedno zamiast wielu - wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Taki sposób ukształtowania omawianej instytucji nie oznacza bynajmniej dowolności w jej zastosowaniu. Zgodnie bowiem z zasadą drugą Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Nr R (89) z 13 września 1989 r. sąd przy orzekaniu powinien brać pod uwagę wszelkie odnoszące się do sprawy czynniki i interesy, gdyż niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków może zachodzić nie tylko po stronie wnioskodawcy, ale też innych stron i uczestników postępowania. Rekomendacja ta znalazła uznanie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. postanowienie NSA z 22 stycznia 2021 r. w sprawie I FSK 1457/20 – jedno zamiast wielu). Z tego też względu w orzecznictwie tut. Sądu kasacyjnego przyjęto – stosownie do dyspozycji art. 133 § 1 P.p.s.a., a poprzez odpowiednie odesłanie z art. 166 w zw. z art. 61 § 3-5 P.p.s.a. – że sąd wydaje postanowienie na podstawie akt sprawy, z uwzględnieniem dowodów przedstawionych przez stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, samej treści wniosku, oraz rozstrzygnięcia w tym zakresie. Jakkolwiek bowiem przesłanki do udzielenia prawa pomocy i wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu są rozłączne, to zawarte w pierwszym z wniosków informacje obrazują sytuację strony, która winna zostać uwzględniona także w postępowaniu o udzielenie ochrony tymczasowej (por. postanowienia NSA: z 15 kwietnia 2020 r. sygn. akt I FZ 71/20; z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt. I FZ 241/19; z 3 października 2019 r. sygn. akt I FZ 190/19; z 13 grudnia 2018 r. sygn. akt II FZ 680/18; z 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FSK 998/14; z 13 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1504/14; z 29 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 148/09). Z powyższego nie można jednak w żadnym wypadku wyprowadzać wniosku, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków spoczywa na sądzie administracyjnym. Artykuł 61 § 3 P.p.s.a. nie nakłada bowiem na Sąd obowiązku poszukiwania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy hipotetycznym stanem rzeczy, a ogólną sytuacją majątkową strony domagającej się ochrony w trybie powołanego przepisu, co tym bardziej nie obliguje Sądu do udowodnienia braku zaistnienia przesłanek, wysłowionych w tym przepisie (por. postanowienia NSA: z 29 stycznia 2020 r. I FZ 241/19; z 3 października 2019 r., I FZ 190/19; z 26 sierpnia 2014 r., II FSK 998/14; z 13 listopada 2014 r., II FZ 1504/14; z 29 maja 2009 r., I FZ 148/09). Innymi słowy powiązanie ogólnych przesłanek przyznania stronie tymczasowej ochrony sądowej, które zidentyfikowane i wyprowadzone zostały z treści art. 61 § 3 P.p.s.a. w toku działalności orzeczniczej sądów administracyjnych, z indywidualnymi i konkretnymi okolicznościami sprawy spoczywa na składającym wniosek. Samo zatem powtórzenie we wniosku treści normy prawnej wyrażonej w art. 61 § 3 P.p.s.a. wraz z ogólnymi konkluzjami na temat abstrakcyjnych okoliczności, które uzasadniają zastosowanie tego przepisu w innych sprawach, niezależnie od tego jak obszerne by nie było, nie może odnieść zamierzonego skutku w konkretnej sprawie, której wniosek dotyczy. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie stanowi bowiem opracowania z zakresu poglądów doktryny i orzecznictwa w tym zakresie, ani tym bardziej streszczenia z przebiegu postępowania głównego. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy przypomnienia wymaga, że z akt postępowania w przedmiocie wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jak również z argumentacji przedstawionej w zażaleniu wynika, że: 1) Skarżący nie posiada żadnych środków finansowych, nieruchomości, ani jakichkolwiek przedmiotów o wartości powyżej 5.000 złotych; 2) egzekucja skierowana do rachunków bankowych Skarżącego okazała się bezskuteczna wobec braku środków na tych rachunkach; 3) w latach 2020 oraz 2021 Skarżący w zeznaniach PIT-36 nie zadeklarował żadnego dochodu; 4) w dniu 10 listopada 2021 r. Skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej; 5) aktualnie Skarżący pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swoich rodziców oraz małżonki, z którą zawarł umowę rozdzielności majątkowej; 6) małżonka Skarżącego osiąga miesięczne dochody w wysokości 12.000 złotych, z których pokrywa wszelkie koszty utrzymania dzieci i Skarżącego, w tym rat leasingów dwóch pojazdów w łącznej kwocie 6.550 złotych; 7) małżonka Skarżącego odmówiła Skarżącemu udostępnienia i przekazania dokumentów dotyczących prowadzonej przez nią działalności, posiadanego majątku oraz sytuacji finansowej na potrzeby niniejszego postępowania oraz postępowania w przedmiocie przyznanie Skarżącemu prawa pomocy; 8) na dzień wniesienia zażalenia zadeklarowana przez Skarżącego sytuacja o nie uległa zmianie (zob. k. 2-13 verte; k. 19-20 oraz k. 29-31 verte akt prawa pomocy, oraz k. 78-79 akt postępowania głównego). Oceniając powołane wyżej okoliczności we wzajemnym powiązaniu stwierdzić zatem należy, że wbrew przekonaniu pełnomocnika Skarżącego orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odpowiada prawu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przyjmuje się bowiem, że dla zaistnienia pierwszej z przesłanek, o której mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. konieczne jest stwierdzenie, że szkoda, o której mowa w tym przepisie będzie niemożliwa do wynagrodzenia przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia; natomiast dla zaistnienia drugiej z przesłanek konieczne jest stwierdzenie istotnej lub trwałej zmiany rzeczywistości na skutek wykonania zaskarżonego aktu (zob. B. Dauter, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek (red.), wyd. 6, Warszawa 2016, s. 341-343 i powołane tam orzecznictwo). Sprowadzając powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie stwierdzić należy, że w odniesieniu do pierwszej z przesłanek pełnomocnik Skarżącego, ani we wniosku, ani w swym zażaleniu, w ogóle nie wykazał w jaki właściwie sposób "wszczęcie postępowania egzekucyjnego i jego skutki przyczynią się do całkowitego unicestwienia możliwości operacyjnej, co przełoży się na definitywne zakończenie relacji handlowych" (zob. k. 80 akt postępowania głównego - uzasadnienie zażalenia). Tymczasem do tego w istocie argumentu sprowadzają się wielostronicowe wywody pełnomocnika Skarżącego podnoszone w toku niniejszego postępowania. Pozostając przy pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a. trudno bowiem przyjąć, jak w istocie domaga się tego pełnomocnik Skarżącego, aby w realiach niniejszej sprawy partnerzy handlowi i kontrahenci Skarżącego nie mieli świadomości, że Skarżący nie tylko z jakiejś przyczyny zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej (skoro okoliczność ta została uwidoczniona w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP), ale i nie dostrzegli jednocześnie, że Skarżący całkowicie zaprzestał podejmowania jakiejkolwiek działalności "operacyjnej", gdyż jak sam zadeklarował w formularzu PPF (złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia) – nie posiada on jakichkolwiek aktywów i zajmuje się wyłączne domem oraz opieką nad dziećmi (zob. k. 19 akt prawa pomocy - odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego). Przechodząc do drugiej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a., której zaistnienia także bezspornie dopatrywał się w okolicznościach sprawy pełnomocnik Skarżącego, stwierdzić należy, że niedającą się usunąć wątpliwość budzi w tym wypadku to, w jaki sposób zdaniem pełnomocnika Skarżącego wykonanie zaskarżonego aktu miałoby w sposób trwały wpłynąć na zmianę sytuacji prawnej lub faktycznej Skarżącego. Także te kwestie w ogóle nie zostały podjęte w wywodach pełnomocnika Skarżącego, które podniesione zostały tak we wniosku, jak i w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Tymczasem jak wynika to z treści uzasadnienia zażalenia, treści wniosku, akt postępowania głównego oraz akt o przyznanie Skarżącemu prawa pomocy – sytuacja Skarżącego pozostaje niezmieniona co najmniej od daty zawieszenia przez Skarżącego działalności gospodarczej, przez co należy rozumieć, że: 1) Skarżący do chwili obecnej nie podjął prowadzonej działalności: 2) wobec braku jakichkolwiek środków finansowych oraz aktywów Skarżący pozostaje na utrzymaniu małżonki i swoich rodziców, którzy zabezpieczają byt rodziny Skarżącego, opłacają wszelkie rachunki Skarżącego oraz na bieżąco pokrywają wszelkie koszty utrzymania Skarżącego i jego dzieci; 3) sytuacja ekonomiczna Skarżącego i jego rodziny jest stabilna (zob. k. 78-79 akt postępowania głównego - uzasadnienie zażalenia). W odniesieniu do obu omówionych wyżej przesłanek zastosowania instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu stwierdzić zatem należy, że pełnomocnik Skarżącego – wbrew wywodom zażalenia – nie uprawdopodobnił, aby ewentualne skutki wykonania decyzji organów podatkowych mogły spowodować po stronie Skarżącego lub jego rodziny inny skutek niż wyłącznie finansowy, co z kolei stanowi ujemną przesłankę do udzielenia stronie postępowania sądowoadministracyjnego tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA z: 7 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1350/13; 23 stycznia 2015 r. sygn. akt II FZ 2138/14; 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I FZ 241/19). Słusznie zatem powyższą kwestię zaakcentował Sąd pierwszej instancji w końcowej części uzasadnienia, zasadnie odmawiając Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że zasadnicza część wywodów Sądu pierwszej instancji, która została ukierunkowana na brak możliwości pełnego ustalenia sytuacji finansowej małżonki Skarżącego i jego rodziny, a wynikająca z faktu, że małżonka Skarżącego "odmówiła mu udostępnienia i przekazania dokumentów dotyczących prowadzonej przez nią działalności, posiadanego majątku oraz sytuacji finansowej" – była irrelewantna dla oceny zasadności przyznania lub odmowy przyznania Skarżącemu tymczasowej ochrony sądowej w stanie faktycznym niniejszej sprawy wynikającym wprost z akt postępowania. Zarzut pełnomocnika Skarżącego podniesiony w tym kierunku (w treści uzasadnienia zażalenia) był zatem trafny. Jak wskazano bowiem na wstępie przesłanki do udzielenia prawa pomocy i wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu są co do zasady rozłączne. Zasadność powyższego zarzutu pozostaje jednakże bez wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala zażalenie (skargę kasacyjną), nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Ze wskazanych wyżej powodów, uznać należało zatem, że taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Końcowo odnotowania wymaga, że tut. Sądowi kasacyjnemu znane są z urzędu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydane w innych postępowaniach zainicjowanych przez Skarżącego (w sprawach III SA/Gd 464/21; III SA/Gd 817/21; III SA/Gd 999/21; III SA/Gd 306/22; III SA/Gd 419/22 oraz III SA/Gd 1066/21). Pozostając w granicach niniejszej sprawy podnieść trzeba jedynie, że przedstawione w uzasadnieniu wymienionych orzeczeń motywy są zupełnie odmienne od tych, na które w niniejszej sprawie wskazał Sąd pierwszej instancji. Niemniej jednak orzeczenia te nie były poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 2