I FZ 239/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 419/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 30 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2005 r. do maja 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.

UZASADNIENIA Postanowieniem z 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 419/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił Z. K. (zwanemu dalej: "wnioskodawcą" lub "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W obszernym uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji dokonał analizy okoliczności mających stanowić podstawę przyznania prawa pomocy, dochodząc do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu wskazał, że posiada majątek ruchomy jak i nieruchomy, jednakże jest on w całości wykorzystywany w działalności gospodarczej. Jego zbycie pogorszy jedynie nienajlepszy wynik rachunkowy. Zaznaczył przy tym, że w sytuacji w której postępowanie podatkowe zostało zainicjowane z urzędu domaganie się od przedsiębiorcy podjęcia odpowiednich działań zaradczych w celu zdobycia środków finansowych niezbędnych do zapewnienia ochrony nie znajduje uzasadnienia. Zaznaczył również, że szacowanie rentowności jego firmy wyłącznie po uzyskiwanym przychodzie jest niesprawiedliwe, gdyż nie uwzględnia wszystkich okoliczności związanych z jego uzyskaniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji majątkowej strony, jaką przeprowadził Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu jest wyczerpująca i nie daje podstaw do kwestionowania przyjętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Mając na uwadze argumenty strony skarżącej przedstawione w złożonym zażaleniu należy wyjaśnić, na co zresztą zwrócono uwagę w treści zaskarżonego postanowienia, że "prawo pomocy", przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy winno być więc przyznawane osobom, które rzeczywiście jej potrzebują. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się przy tym, że w sytuacji, w której wnioskodawca prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą, mimo wykazywania w zeznaniach podatkowych występowania straty, punktem odniesienia dla oceny jego możliwości finansowych jest wysokość osiąganych obrotów. Sąd I instancji słusznie zatem wskazał, że strona, mimo sygnalizowanych trudności nadal prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę, uzyskując w 2014 r. przychód na poziomie ponad 4 milionów złotych, zaś w 2015 r. ponad 2 milionów. Słusznie przy tym zaznaczył, że nieznaczny dochód osiągnięty w roku 2014 i wykazana strata w roku 2015 jest wynikiem bilansowym przychodu nad kosztami związanymi z jego uzyskaniem. Należy zatem zaznaczyć, że okoliczność wykazywania wysokich kosztów sama w sobie nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowych strony zwłaszcza, że wciąż prowadzi ona działalność gospodarczą, uzyskując corocznie wysoki przychód. Skoro zaś Spółka nadal aktywnie uczestniczy w obrocie gospodarczym, to można przyjąć, że kwoty zobowiązań zawarte w jej oświadczeniach ulegają w dłuższym okresie zbilansowaniu. Nawet jeśli obroty te zmalały w stosunku do lat wcześniejszych, to nadal są na tyle wysokie, aby umożliwiły skarżącemu wygospodarowanie części środków pieniężnych, ze środków przeznaczonych na finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji zasadnie przy tym wskazał, że koszty sądowe powinny być traktowane na równi z innymi kosztami ponoszonymi przez stronę. W tym stanie rzeczy strona skarżąca powinna wkalkulować wpis w bieżące i niezbędne wydatki i podjąć odpowiednie działania zmierzające do jego uiszczenia. Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że strona, tak jak słusznie ocenił to Sąd I instancji, nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie, a biorąc pod uwagę zgromadzone dokumenty należy wskazać, że jest ona w stanie wygospodarować odpowiednie środki ze źródeł, którymi dysponuje na poniesienie kosztów związanych ze swoim udziałem w toczącym się postępowaniu sądowym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.