I FZ 229/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 860/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie z dnia 31 lipca 2023 r. nr 358000-COP3.4103.14.2023.28 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2019 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 860/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA", "Sąd pierwszej instancji") odmówił B. R. (dalej: "Skarżąca", "Strona") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku WSA z 23 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 860/23, którym oddalono skargę na decyzję Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie z 31 lipca 2023 r., nr 358000-COP3.4103.14.2023.28 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2019 r. Skarżąca wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie powyższego wyroku wniosła w dniu 2 kwietnia 2024 r. Jako powód jego złożenia wskazała, że cierpi na zaniki pamięci, na które leczy się i z tego powodu nie dochowała terminu do złożenia tego wniosku. Podniosła również, że nie była w stanie złożyć wymienionego wniosku, ponieważ nie wiedziała, że biegnie jej termin do jego złożenia. Skarżąca podniosła także, że w dniu 26 marca 2024 r. odebrała postanowienia Sądu pierwszej instancji o zwolnieniu jej od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Z uwagi na powyższe, w dniu 27 marca 2024 r. skontaktowała się telefonicznie z WSA i została poinformowana, że w dniu 23 lutego 2024 r. jej skarga została oddalona. Skarżąca podkreśliła w piśmie, że jej zaniechanie nie było celowe, ponieważ choruje na zaniki pamięci, ma [...] lat, w ostatnim czasie [...], nie [...]. Jej choroba nie jest możliwa do przewidzenia, a zatem Skarżąca nie miała realnego wpływu na wystąpienie zaniki pamięci, a tym samym nie była w stanie im zapobiec. Wskazała również, że jej syn T. R. przebywał od początku lutego do 26 marca 2024 r. za granicą w Holandii i w związku z tym, w podanym przez nią okresie przebywała w domu sama. Skarżąca w dniu 2 kwietnia 2024 r. udała się do lekarza, który wystawił jej zaświadczenie (dołączone do wniosku o przywrócenie terminu z 2 kwietnia 2024 r.) o jej stanie zdrowia, przy czym zwróciła uwagę, że uzyskanie zaświadczenia od lekarza, który ją leczy nie jest możliwe z dnia na dzień, z uwagi na to, że na wizytę czeka się około 2-3 miesiące. Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z 24 kwietnia 2024 r. uznał, że całokształt okoliczności, na które powołuje się Skarżąca nie mogą stanowić podstawy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, który zapadł w przedmiotowej sprawie. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził ponadto, że wskazane przez Skarżącą okoliczności, nie mogły być uznane za przeszkodę uniemożliwiającą wystąpienie z wnioskiem o uzasadnienie i jednocześnie być podstawą do zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym. W zażalenia na powyższe postanowienie, Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie zażalenia i przywrócenie jej terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, zarzucając naruszenie art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") poprzez przyjęcie, że nie wykazała aby uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, w sytuacji gdy nie dochowała terminu na skutego tego, że cierpi na zaniki pamięci, jest w [...] wieku, a w czasie gdy biegł termin do złożenia wniosku przebywała w domu sama, bez czyjejkolwiek pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie miało usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 86 § 1 zd. 1. p.p.s.a., jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Z treści ww. przepisu wynika, że przesłanką umożliwiającą uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej jest brak winy strony w uchybieniu temu terminowi. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przy ocenie okoliczności usprawiedliwiających opóźnienie należy brać pod uwagę kryterium starannego działania wymaganego od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może bowiem nastąpić wyjątkowo i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zadaniem podmiotu ubiegającego się o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest więc uwiarygodnienie przyczyn uchybienia terminowi jako przeszkód nie dających się pokonać nawet przy dołożeniu największego wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z: 11 maja 2022 r., sygn. akt I GZ 134/22; 23 września 2014 r., sygn. akt II GZ 523/14, czy 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, co do braku przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu w rozpatrywanej sprawie. Mimo powołania przez Stronę szeregu różnorodnych okoliczności, z argumentacji Skarżącej wynikało, że bezpośrednią przyczyną niedochowania przez nią terminu był brak wiedzy o rozprawie wyznaczonej na dzień 23 lutego 2024 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane w tym zakresie wyjaśnienia strony nie świadczyły o zaistnieniu wyjątkowych okoliczności uprawdopodabniających brak winy w przekroczeniu terminu. Skarżąca dopiero na etapie zażalenia na postanowienie WSA z 24 kwietnia 2024 r. podniosła, że brak wiedzy o wyznaczonym terminie rozprawy spowodowany był nieprzekazaniem korespondencji przez syna, który odebrał zawiadomienie o terminie rozprawy w dniu 31 stycznia 2024 r. (k. 38B). Skarżąca powoływała się natomiast na chorobę, której objawami są zaniki pamięci oraz wskazywała na swój [...] wiek, jednak nie załączyła żadnej dokumentacji medycznej, nie wskazała choćby jakie leki zażywa i czy w ogóle poddaje leczeniu swoje schorzenie. Skarżąca przedstawiła jedynie zaświadczenie z Miejskiej Przychodni Zdrowia wystawione przez lekarza specjalistę transfuzjologa i chirurga (k. 46), w którym stwierdzono [...] u Skarżącej. Wspominając natomiast, że na wizytę do swojego lekarza czeka 2-3 miesiące, nie udała się do niego już po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu z 2 kwietnia 2024 r., aby do zażalenia z 20 maja 2024 r. dołączyć stosowne oświadczenie o swoim stanie zdrowia, które wystawione byłoby przez lekarza, u którego Strona się leczy. Ponadto należy zauważyć, że Skarżąca nie powoływała się na swój stan zdrowia w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji do czasu wydania przez niego wyroku, a zrobiła to dopiero przy składaniu wniosku o przywrócenie terminu. Strona potrafiła skonstruować w odpowiedni sposób skargę, złożyć wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, a także konstruować kolejne pisma w toku dalszego postępowania przed WSA, co warte jest podkreślenia, z zachowaniem ustawowo wymaganych terminów. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, Skarżąca mogła wnieść wniosek do WSA o przyznanie jej profesjonalnej pomocy prawnej w postaci adwokata/radcy prawnego, który dopilnowałby stosownych terminów procesowych. Tym bardziej, że Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, które ostatecznie na mocy postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z 24 stycznia 2024 r. uzyskała. Strona powołując się na brak wiedzy o terminie rozprawy, dopiero na etapie zażalenia podniosła, że zawiadomienie odebrał jej syn, nie zaś ona sama. Do czasu wniesienia zażalenia na postanowienie WSA z 24 kwietnia 2024 r., Strona nie kwestionowała skuteczności przedmiotowego doręczenia, tym bardziej, że syn Skarżącej odebrał również przesyłkę z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 35 z akt I SPP/Kr 277/23). Skoro bowiem syn Skarżącej sprawuje nad nią opiekę, co kilkukrotnie podkreślała Strona, to mogła ona dopytać syna o korespondencję z Sądu. Ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostawienie Skarżącej samej w domu przez jej syna, który musiał znać stan zdrowia swojej matki, w tym posiadać wiedzę o jej zaniki pamięci na okres ponad półtoramiesięczny i to w okresie zimowym, świadczy o jego braku odpowiedzialności. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił argumentację Sądu pierwszej instancji, że w sytuacji zdrowotnej, która nie była nową, nagłą okolicznością, ale w której Skarżąca znajdowała się, lecząc się, "od jakiegoś już czasu" - mogła wnieść wniosek do Sądu o przyznanie profesjonalnej pomocy prawnej w postaci adwokata/radcy prawnego, który dopilnowałby stosownych terminów procesowych. Stąd trudno w tej sytuacji mówić o dołożeniu przez Skarżącą należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, skoro świadomie prowadziła sprawę sama, bez profesjonalnej pomocy, chorując na zaniki pamięci. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że choroba Skarżącej nie wykluczała normalnego jej funkcjonowania, a z zaświadczenia lekarskiego nie wynikało, aby wymagała ona stałej opieki lub nadzoru osoby trzeciej. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu pierwszej instancji zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, co do tego, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w niniejszej sprawie nastąpiło bez jej winy. Wymienione zdarzenia oraz ogólne wywody na temat sytuacji zdrowotnej nie uwiarygadniały tezy o istnieniu podstaw do przywrócenia terminu stosownie do art. 86 § 1 zd. 1 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest wiarygodnego potwierdzenia okresu od kiedy Skarżąca ma problemy z pamięcią albo, czy problemy te mają charakter stanów długotrwałych, czy epizodycznych nie mających bezpośredniego związku z przekroczeniem terminu. Strona będąc świadoma stanu swojego zdrowia dopuściła się bowiem niedbalstwa, zawczasu nie dopilnowała tego, aby nie pozostawać samej w miejscu swojego zamieszkania, a także nie wystąpiła do WSA o wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu, z którym mogła kontaktować się również telefonicznie, nie zaś osobiście, na co wskazywała. W konsekwencji nie mogły być uznane za nadzwyczajne przeszkody uniemożliwiające Skarżącej podjęcie odpowiednich działań w toku postępowania sądowoadministracyjnego, zwłaszcza biorąc pod uwagę dotychczasowy aktywny udział Strony w sprawie i akceptowaną przez nią praktykę odbioru korespondencji przez syna. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. ----------------------- 5