I FZ 213/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. Sp. jawna, A. S., J. H., J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1546/08 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. Sp. jawna, A. S., J. H., J. H. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 października 2008 r., nr od [...] do [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do czerwca 2003 r. oraz od sierpnia 2003 r. do listopada 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 23 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Z treści złożonego przez Spółkę wniosku oraz z przedłożonych dokumentów wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.914.165 zł, wartość środków trwałych 3.923.576 zł, a ostatni rok obrotowy zamknięty został stratą w wysokości – 1.334.264,98 zł. Zadłużenie spółki (znajdującej się obecnie w likwidacji) z tytułu nieuregulowanych zobowiązań publicznoprawnych, w tym wobec urzędu skarbowego, wynosi 1.760.047,54 zł. Wierzytelności te zostały zabezpieczone. Obecnie spółka prowadzi działalność gospodarczą (dowód: deklaracja VAT-7 za miesiąc wrzesień 2009r.). Podejmuje również działania w celu ściągnięcia przysługujących jej wierzytelności. Przychód osiągnięty w 2008 r. wyniósł 2.123.920,61 zł. Środki pieniężne otrzymane w roku 2008 na rachunek bankowy to 787.085,68 zł (wartość brutto sprzedaży). Z przedstawionych dokumentów wynika również, iż J. H. - wspólnik spółki - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych, nieruchomości, a utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.276 zł brutto, zajętego w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei A. S. – drugi ze wspólników, w 2008 r. uzyskał dochód w wysokości 28.816 zł przy przychodzie wynoszącym 71.618,97 zł (zeznanie podatkowe PIT-36). Z racji posiadania 2% udziałów w spółce poniósł natomiast stratę w wysokości - 7 556,45 zł przy przychodzie spółki wynoszącym 2.140.148,61 zł. Z jego oświadczenia wynika, iż od ośmiu lat jest wdowcem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty inwalidzkiej. J. H. - trzeci wspólnik, zmarł dnia 17.03.2009r. W związku z uznaniem, że dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia, referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w sposób pełny. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2009 r. referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek. Po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie oddalił wniosek. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie Wnioskodawca nie przedstawił, pomimo stosownego wezwania, wyciągów z kont bankowych Spółki obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, zasłaniając się brakiem dostępu do własnego konta. Ponadto podmiot działający w formie spółki jawnej może pokryć koszty sądowe przez dofinansowanie ze strony wspólników, którzy uczestnicząc z zysku z jego działalności, również winni ponosić odpowiedzialność za jej zobowiązania. Wnioskodawca nie przedstawił jednak, pomimo stosownego wezwania, spisów miesięcznych wydatków wspólników: A. S., J. H., związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, zeznań podatkowych za 2008r. J. H., oświadczenia A. S., określającego, wysokość jego oszczędności, posiadane nieruchomości (ich rodzaj, wielkość i położenie) i ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Nie zostało również wykonane wezwanie w zakresie przesłania oświadczeń określających wysokość miesięcznych dochodów A. S. i J. H.. J. H. nadesłał wprawdzie oświadczenie, w którym podał wysokość swojego wynagrodzenia - nie poparł go jednak wymaganym zaświadczeniem z zakładu pracy. Niezastosowanie się przez Skarżącą do wezwania w zakresie przesłania odpowiednich dokumentów uniemożliwia – w ocenie Sądu I instancji - dokładną analizę sytuacji majątkowej jej oraz wspólników, w zakresie możliwości zdobycia przez stronę skarżącą środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W kontekście ww. okoliczności Sąd uznał, że Spółka nie wykazała przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 23 marca 2010 r. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Krakowie, w którym zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – P.p.s.a.). Uzasadniając powyższe zarzuty Spółka podniosła, że przedłożyła szereg dokumentów, o które zwrócił się Sąd, natomiast co do dokumentów których nie przedłożyła to albo ich nie posiadała, albo złożyła stosowne wyjaśnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, określa przepis art. 246 § 2 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy podmiot wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie, zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Zdaniem Sądu, podniesione przez Spółkę w zażaleniu zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, a szereg okoliczności wskazuje na to, że rozstrzygnięcie sądu I instancji było prawidłowe. Należy podzielić pogląd WSA w Krakowie, że oświadczenia Spółki są niewystarczające. Strona nie przedłożyła wszystkich wymaganych od niej dokumentów i oświadczeń. Dotyczy to wskazanych przez sąd I instancji wyciągów z kont bankowych Spółki, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy. Fakt, że konto to jest zajęte i że Spółka nie może na nim dokonywać operacji bankowych, nie usprawiedliwia zignorowania wezwania Sądu w tym zakresie. Sąd nie miał również obowiązku wyręczania Strony i "domyślania się", że brak oświadczenia o stanie majątkowym A. S. oznacza, iż nie posiada on oszczędności, nieruchomości ani ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Ponadto Strona w zażaleniu nie ustosunkowała się w żaden sposób do pozostałych braków w udokumentowaniu sytuacji majątkowej, które została wskazane przez sąd I instancji. W szczególności Strona nie odniosła się do kwestii nie przedstawienia spisów miesięcznych wydatków wspólników: A. S. i J. H., związanych z bieżącymi potrzebami, popartych odpowiednimi rachunkami, zeznań podatkowych za 2008 r. J. H.. Nie zostało również wykonane wezwanie w zakresie przesłania oświadczeń określających wysokość miesięcznych dochodów A. S. i J. H.. J. H. nadesłał wprawdzie oświadczenie, w którym podał wysokość swojego wynagrodzenia - nie poparł go jednak wymaganym zaświadczeniem z zakładu pracy. Strona najwyraźniej zlekceważyła wezwanie Sądu we wskazanym zakresie, lakonicznie i ogólnikowo stwierdzając, że znajduje się w trudnej sytuacji i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Powyższe zaniechania - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - były wystarczającą podstawą uznania przez sąd I instancji, że Strona nie wykazała, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Należy zarazem zauważyć, że rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest samodzielne badanie, czy Strona spełniła przesłanki przyznania jej prawa pomocy, ale kontrola prawidłowości działania sądu I instancji. Mając na uwadze powyższe, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.