I FZ 208/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie z punktu drugiego sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 181/24, w zakresie, w jakim odstąpiono od zasądzenia od organu na rzecz spółki zwrotu części kosztów postępowania (miarkując wynagrodzenie pełnomocnika) w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 listopada 2019 r. nr 1401-IOA1.4105.282.2019.AP w przedmiocie zwrotu podatku akcyzowego z tytułu dostawy wewnątrzwspólnotowej postanawia: oddalić zażalenie.

1. N. sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej: Strona lub Spółka) zażaleniem z dnia 24 czerwca 2024 r. zaskarżyła postanowienie zawarte w punkcie drugim sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 181/24, w zakresie, w jakim Sąd odstąpił od zasądzenia od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) na rzecz Spółki zwrotu części kosztów postępowania przez dokonanie miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika. 2. W powołanym wyroku Sąd, orzekając w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora IAS z dnia 18 listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego z tytułu dostawy wewnątrzwspólnotowej w punkcie pierwszym sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej zwrotu podatku akcyzowego. Natomiast w punkcie drugim owej sentencji zasądził od Dyrektora IAS na rzecz Spółki kwotę 3.517 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając rozstrzygnięcie co do zwrotu kosztów postępowania Sąd podał, że: - na zasądzoną kwotę składały się uiszczony wpis od skargi (2.000 zł), opłata od pełnomocnictwa (17 zł) i koszty zastępstwa procesowego (1.500 zł); - przepisane prawem koszty zastępstwa procesowego w tej sprawie przy podanej wartości przedmiotu zaskarżenia wynosiły 5.400 zł, stosownie do § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935; dalej: rozporządzenie o opł. r.pr.); - miarkowanie tych ostatnich kosztów do kwoty 1.500 zł nastąpiło z uwagi na fakt, że Spółka wniosła kilkadziesiąt skarg o tożsamej treści, zarzutach, argumentacji, w sprawach o bliźniaczo podobnym stanie faktycznym i prawnym (różniącym się w aspektach nieznaczących), co pozwalało przyjąć, że zaistniał uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). 3. W zażaleniu na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania Skarżąca wniosła o zmianę tego postanowienia przez zasądzenie na jej rzecz pozostałej kwoty kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych oraz o przeprowadzenie - na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. - szeregu dowodów z dokumentów, a to biletów, faktur związanych z działalnością pełnomocnika i z jego przyjazdem na rozprawę do Warszawy. 4. Spółka zarzuciła Sądowi naruszenie: 1) art. 206 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia o opł. r.pr. przez niezasadne zastosowanie przepisów i bezpodstawne przyjęcie, że w rozpoznanej sprawie zaistniał uzasadniony przypadek odstąpienia od zasądzenia części kosztów zastępstwa procesowego, podczas gdy: a) w sprawie taki przypadek nie wystąpił, zaś nakład pracy poświęcony na prowadzenie sprawy przez pełnomocnika ograniczył się nie tylko do napisania skargi podobnej do skarg sporządzanych w innych sprawach Spółki, ale obejmował również planowanie podróży i uczestnictwa pełnomocnika w rozprawie (zgodnie ze zobowiązaniem Skarżącej), jak również przygotowania pełnomocnika substytucyjnego, który "awaryjnie" - wskutek niespodziewanego zdarzenia losowego zastępował pełnomocnika na rozprawie stacjonarnej - za wynagrodzeniem w wysokości wskazanej w dokumentach załączonych do pozwu; b) nie było możliwości zdalnego uczestnictwa w posiedzeniu wyznaczonym w sprawie w nieprzystosowanej do posiedzeń zdalnych sali rozpraw, zaś wyznaczenie w Warszawie posiedzeń w sprawach Spółki, której siedzibą jest D. k/W. (z kolei siedzibą kancelarii – W.), w szczególności wobec zobowiązania Skarżącej do uczestnictwa pełnomocnika w rozprawie, spowodowało konieczność zaplanowania podróży, a wskutek zdarzenia losowego - zamiast jej odbycia - przygotowanie i przekazanie dokumentacji pełnomocnikowi substytucyjnemu; c) w innych sprawach ze skarg Skarżącej, określonych przez Sąd pierwszej instancji, jako skargi o tożsamej treści, wyznaczono rozprawy, w których części udział zdalny również nie był możliwy, zaś pełnomocnik odbywał podróże do siedziby Sądu w związku z wyznaczeniem tych rozpraw, przez co nakład pracy pełnomocnika w tych sprawach nie ograniczył się jedynie do sporządzania skarg i udziału w rozprawach, ale również do podróży, - czego rozstrzygnięcie o kosztach w zaskarżonym zakresie w ogóle nie uwzględnia; 2) art. 208 P.p.s.a. przez niezastosowanie i w konsekwencji nie zasądzenie zwrotu całości kosztów zastępstwa procesowego, podczas gdy: a) postawa organu od etapu doręczenia odpisu skargi do Sądu pierwszej instancji, a w szczególności - co najbardziej istotne - po wydaniu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględniających wszystkie skargi kasacyjne Spółki w bliźniaczych sprawach - jest przykładem niewłaściwego postępowania, o którym mowa w art. 208 P.p.s.a., b) po ogłoszeniu [wyroku] przez TSUE w dniu 17 maja 2023 r. w sprawie o sygn. C-105/22, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił 13 skarg kasacyjnych samej Spółki (wyroki z dnia 27 października 2023 r. oraz z dnia 10 listopada 2023 r.), jak również innych podatników, w których to wyrokach został wyrażony konsekwentnie jednolity pogląd potwierdzający słuszność argumentacji Spółki, - pomimo jednolitego orzecznictwa co do zagadnień będących przedmiotem skargi organ konsekwentnie podtrzymuje stanowisko wyrażone w jego pierwotnych decyzjach, a następnie zaskarża postanowienia wydawane w sprawach Spółki, na co pełnomocnik Spółki wskazywał podczas posiedzenia Sądu pierwszej instancji w dniu wydania zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5. Zażalenie okazało się niezasadne i dlatego podlegało oddaleniu. 5.1. Przede wszystkim zupełnie chybiony na tle niniejszej sprawy okazał się zarzut naruszenia art. 208 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem niezależnie od wyników spraw, o których mowa w art. 200, art. 203, art. 204 i art. 207, sąd może włożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów - w całości lub w części - wywołanych jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem. Skarżąca podnosząc ten zarzut, odwołała się do innych jej spraw i działania organu podatkowego na ich tle, co nie mogło podlegać kontroli w niniejszym postępowaniu. Na marginesie wskazać zaś wypadało - wobec wadliwego rozumienia tej normy przez autora zażalenia - że skorzystanie przez organ z ustawowo przewidzianych uprawnień do uruchomienia środków odwoławczych nie może być utożsamiane z niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem, o którym mowa w art. 208 P.p.s.a. 5.2. Niezasadny był też zarzut naruszenia art. 206 w związku z art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. 5.2.1. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast w świetle art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Powyższe oznacza, że standardowo do "niezbędnych kosztów postępowania" strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego nie wlicza się całkowitych realnych kosztów poniesionych przez stronę wobec jej pełnomocnika w postaci np. honorarium, czy wydatków tego pełnomocnika (choć niewykluczone, że w sensie ekonomicznym tak może się zdarzyć), a jedynie pewne koszty zestandaryzowane, na co zwłaszcza wskazuje sformułowanie "wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach.". Wynika z tego, że zwrot kosztów nie może być wyższy od opłat określonych w odrębnych przepisach, ale niższy już tak. Z kolei art. 206 P.p.s.a. stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W odniesieniu do zagadnienia miarkowania kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym w orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się, że w aktualnym brzmieniu zacytowanego przepisu możliwość odstąpienia lub częściowego odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów powiązano - analogicznie jak w postępowaniu kasacyjnym (vide art. 207 § 2 P.p.s.a.) - z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek" (przy czym w postępowaniu kasacyjnym ma to być "szczególnie uzasadniony przypadek"). Użycie przez ustawodawcę pojęcia tego rodzaju, z jednej strony daje sądowi administracyjnemu swobodę korzystania z miarkowania, ale z drugiej strony wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego przyczyn jego zastosowania. Ma to być wszak przypadek "uzasadniony". Innymi słowy, sąd ma podać to uzasadnienie w odniesieniu do danego przypadku. Zastosowanie art. 206 P.p.s.a. jest zatem pozostawione uznaniu sądu. Natomiast katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub całkowite odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności" w odniesieniu do uwzględnienia skargi w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Praktyka orzecznicza w tym względzie dotyczy "uzasadnionych przypadków" miarkowania zwrotu kosztów, w tym także w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika, m.in. w następujących okolicznościach: - niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ; - niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej tzw. seryjności; - inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę; - brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą i jej pełnomocnikiem; - istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, a także tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (vide orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego: postanowienie z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II OZ 519/19 oraz wyrok z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 208/20). 5.2.2. W niniejszej sprawie Skarżąca w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji była zastępowana przez radcę prawnego. Zasadniczo więc zastosowanie miałby tu jedynie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. Jednakże Sąd ten orzekł z uwzględnieniem wyjątku przewidzianego w art. 206 P.p.s.a. Mianowicie odstąpił od zasądzenia od organu podatkowego na rzecz pełnomocnika Skarżącej wynagrodzenia w pełnej wysokości wynikającej z wartości przedmiotu zaskarżenia (czyli 5.400 zł - § 2 pkt 6 rozporządzenia o opł. r.pr.). Uznał bowiem, że w sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 206 P.p.s.a. i zasądził w ramach zwrotu kosztów kwotę wynagrodzenia obniżoną do 1.500 zł. 5.2.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 206 P.p.s.a. i wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku, dlaczego uznał, że zachodzi przypadek usprawiedliwiający odstąpienie od zasądzenia zwrotu części kosztów postępowania poprzez miarkowanie wynagrodzenia. Przypomnieć wypadało, że miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego do kwoty 1.500 zł nastąpiło z uwagi na fakt, że Spółka wniosła kilkadziesiąt skarg o tożsamej treści, zarzutach, argumentacji, w sprawach o bliźniaczo podobnym stanie faktycznym i prawnym (różniącym się w aspektach nieznaczących). Wyjaśnienie powyższe należało uznać za wystarczająco precyzyjne i dopuszczalne zarazem. Istotnie bowiem, jak podniósł Sąd pierwszej instancji, Skarżąca będąc reprezentowaną przez tego samego pełnomocnika wywiodła wiele skarg (w bardzo zbliżonych stanach faktycznych i prawnych), co pozwalało zmniejszyć nakład pracy tegoż pełnomocnika. Miarkowanie zwrotu kosztów słusznie uzasadniono stopniem zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy pełnomocnika. Odnosząc się do argumentu zażalenia, że Sąd nie wskazał liczby owych spraw tożsamych, wyjaśnić należało, że nie miało to wpływu na ocenę "precyzyjności" wyjaśnienia "uzasadnionego przypadku" w świetle art. 206 P.p.s.a. W zażaleniu zresztą również nie powoływano się na konkretną liczbę spraw Spółki, ani nie wykazano, aby była to tylko jedna lub jedna z kilku spraw. 5.2.4. Z kolei podnoszona w zażaleniu okoliczność przyjazdu do Sądu i udziału w rozprawie, potwierdza zrealizowanie przez pełnomocnika Skarżącej standardowych/zwykłych czynności procesowych w związku ze świadczoną dla niej pomocą prawną. Wspomnieć też wypadało, że stawiennictwo na rozprawie nie było obowiązkowe ("obowiązek", o którym mowa w zażaleniu, wynikać mógł jedynie z ustaleń pełnomocnika z jego mandantem, nie zaś z zawiadomienia sądowego o terminie rozprawy). Ponadto uwzględnienie skargi było następstwem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt I FSK 1233/21 (notabene - z miarkowaniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego), uwzględniającego skargę kasacyjną Spółki i uchylającego poprzedni wyrok Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie, a także zawierającego wiążące wskazania dla tegoż Sądu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. 5.3. Kompleksowo rzecz ujmując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja wyrażona w zażaleniu nie podważyła w realiach tej sprawy prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 206 P.p.s.a. 5.4. Co do wniosków dowodowych Spółki zawartych w zażaleniu godziło się odnotować, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny nie powziął jednak istotnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia na tle niniejszego postępowania zażaleniowego, dlatego nie przychylił się do wspomnianych wniosków. 5.5. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.