I FZ 193/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 63/24 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2024 r. w sprawie ze skargi K.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 1 grudnia 2023 r. nr 3201-IOV2.4103.54.2023.5 w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od września do grudnia 2018 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 63/24.

1.1. Postanowieniem z 26 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 63/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 63/24 w sprawie ze skargi K.T. (dalej jako: Wnioskodawczyni lub Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 1 grudnia 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od września do grudnia 2018 r. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan sprawy następująco. Wyrokiem z 12 czerwca 2024 r. sygn. I SA/Sz 63/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Wnioskodawczyni na wskazaną na wstępie decyzję. Odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręczono dorosłemu domownikowi skarżącej 14 czerwca 2024 r. Pismem z 24 czerwca 2024 r. skarżąca zawnioskowała o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia na piśmie. Wskazała, że wyrok odebrał jej małżonek K.T. i korespondencja została jej przekazana 23 czerwca 2024 r. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia na piśmie. Do wniosku o przywrócenie terminu załączono oświadczenie męża skarżącej z 24 czerwca 2024 r. o tym, że odebrał dokumenty dotyczące sentencji wyroku WSA z 12 czerwca 2024 r w sprawie I SA/Sz 63/24 i przekazał je żonie dopiero 23 czerwca 2024 r. 1.3. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego samo wskazanie na okoliczność, że dorosły domownik, który dokonał odbioru korespondencji przekazał ją w terminie późniejszym niż wynika z ZPO nie wyłącza winy skarżącej w uchybieniu terminu. Adresata przesyłki sądowej obciążają bowiem ewentualne negatywne konsekwencje prawne zaniedbań osoby, która jako uprawniona do odbioru zobowiązała się przekazać adresatowi pismo. Jednocześnie ani Skarżąca, ani dorosły domownik nie wykazali żadnych innych nadzwyczajnych okoliczności, które uprawdopodabniałyby brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. 1.4. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca zarzucając, że Sąd pierwszej instancji wadliwie ustalił, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia było zawinione przez stronę. Przedstawiono dodatkową argumentację mającą uzasadniać przywrócenie terminu, m.in. obieg korespondencji w domu Skarżącej oraz okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej domownika pod tym adresem. W konsekwencji wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenia na piśmie uzasadnienia wskazanego wyroku. 2.1. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnianie, w związku z czym należało przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. 2.2. Odnotować należało w pierwszej kolejności, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał na szczątkową argumentację pierwotnego wniosku o przywrócenie terminu na moment wydawania zaskarżonego postanowienia. Prawidłowo również wskazano, że wyłącznie podnoszona okoliczność przekazania pisma przez dorosłego domownika po terminie nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminu. Jednak rozwinięta argumentacja Skarżącej przedstawiona w zażaleniu uzupełniła te braki wniosku i przedstawiła okoliczności dostatecznie uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu w obliczu całokształtu okoliczności tej konkretnej sprawy. 2.3. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem złożono wniosek o sporządzenie uzasadnienia (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Wniosek został złożony przed upływem roku od uchybionego terminu (art. 87 § 5 p.p.s.a.). Tym samym w sprawie spełnione zostały, co trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, formalne przesłanki rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. W tym miejscu należy nakreślić tło normatywne zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Zgodnie z art. 86 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei z treści art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Podkreślić należy, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (postanowienie NSA z 27.03.2012 r., II OZ 221/12 (tak B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 86). 2.4. W pierwszej kolejności należało przypomnieć, że co do zasady brak zawinienia przy uchybieniu terminowi przez stronę występującą w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika postrzegany jest w orzecznictwie mniej rygorystycznie, niż strony reprezentowanej profesjonalnie. Znaczenie ma przy tym również podmiot, który miał dokonać czynności – inny standard należytej staranności należy przykładać do Organu czy spółki prawa handlowego, a inny do osoby fizycznej. Odnotować przy tym warto, że czynność co do której uchybiono terminowi została dokonana następnego dnia roboczego po upływie terminu (ostatni dzień terminu był piątkiem 21 czerwca br., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu nadano w poniedziałek 24 czerwca br.). Nie można tracić również tej okoliczności z pola widzenia, gdyż ocenie w postępowaniu o przywróceniu terminu ma znaczenie całokształt okoliczności sprawy, w tym okres przez który strona pozostawała w zwłoce co do dokonania czynności. W zażaleniu Skarżąca wskazała, że zarówno ona jak i jej małżonek prowadzą własne działalności gospodarcze, przy czym działalność gospodarcza małżonka prowadzona jest pod ich wspólnym adresem zamieszkania. Z kolei przedsiębiorstwo Skarżącej znajduje się w innym lokalu na terenie gminy. Wskazała, że korespondencja kierowana do niej odbierana jest przede wszystkim przez małżonka. Małżonkowie wypracowali system obiegu korespondencji poprzez składowanie jej w specjalnym do tego pojemniku, a przesyłki są codziennie przeglądane przez Skarżącą i sortowane do dalszych celów. Małżonek Wnioskodawczyni dodatkowo rozmawiał z nią weekend o korespondencji z WSA i po podjęciu podejrzenia, że nie trafiła ona do rąk adresatki rozpoczął poszukiwania listu, który odnaleziono w nieuprawnionym do tego miejscu. Wskazano, że prawdopodobnie został tam położony przez jednego z pracowników warsztatu małżonka Skarżącej. Zdając sobie sprawę, że sprawa jest bardzo ocenna tutejszy Sąd staje na stanowisku, że przedstawiona argumentacja, przede wszystkim w kontekście działania Strony bez pełnomocnika, dość krótki okres od uchybienia terminowi do złożenia wniosku o jego przywrócenie oraz wdrożony w domostwie system obiegu korespondencji wyjątkowo może stanowić podstawę do uznania, że Wnioskodawczyni nie uchybiła przedmiotowemu terminowi ze swojej winy. Skarżąca powinna jednak zdać sobie sprawę z faktu, że przywrócenie terminu w przedstawionych okolicznościach ma charakter zupełnie wyjątkowy i konieczne będzie wdrożenie dodatkowych środków gwarantujących prawidłowy obieg kierowanej do niej korespondencji. 2.5. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o przywróceniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wskazanego w sentencji wyroku.