I FZ 193/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1844/13 w zakresie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. [...] sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1844/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. [...] sp. z o.o. w Z. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 września 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Sąd I instancji wskazał, że Spółka nie załączyła odpowiednich dokumentów pozwalających na zweryfikowanie danych zawartych w formularzu o przyznanie prawa pomocy. To oznacza, że dopóki strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej obecnej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też zdaniem Sądu dołączone do innych spraw dokumenty źródłowe pochodzące z lat wcześniejszych nie mogły być brane pod uwagę. Ich wartość dowodowa nie może mieć bowiem znaczenia przesądzającego. Sąd wskazał, że mimo trudności finansowych Spółka nadal funkcjonuje na rynku, a jej kapitał zakładowy wynosi 1.700.000,00 zł, podczas gdy wartość środków trwałych zamyka się w kwocie 4.362.182,77 zł. Przyznanie prawa pomocy podmiotowi, który deklaruje taki majątek stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności zwłaszcza, że należny w sprawie wpis wynosi jedynie 100,00 zł. Strona skarżąca nie zgodziła się z powyższym orzeczeniem i w złożonym zażaleniu wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z wniesienia opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie – tak stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich" zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem mimo braku środków finansowych koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo podjął próbę ustalenia sytuacji majątkowej Spółki i zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym doszedł do konkluzji, że skarżąca, uchylając się od przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację materialną, o które została wezwana pismem z dnia 6 lutego 2014 r., nie wykazała w myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.