I FZ 190/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 226/15 odrzucające zażalenie w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 stycznia 2016 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń-kwiecień, czerwiec i lipiec 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 29 września 2016 r., I SA/Lu 226/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", oddalił skargę M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 22 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń-kwiecień, czerwiec i lipiec 2012 r. Wyrok został doręczony 21 listopada 2016 r. pełnomocnikowi Skarżącego - adwokatowi Ł. O. Na powyższe orzeczenie M. G. złożył samodzielnie sporządzoną skargę kasacyjną, która z uwagi na brak dochowania przymusu adwokacko-radcowskiego została odrzucona postanowieniem WSA z 2 marca 2017 r. Postanowienie zostało doręczone Skarżącemu 20 marca 2017 r. wraz z pouczeniem o warunkach wniesienia środka zaskarżenia, w tym z informacją o konieczności sporządzenia go przez zawodowego pełnomocnika (punkt 5 pisma WSA z 10 marca 2017 r.). W związku z tym Skarżący złożył zażalenie na to orzeczenie, które również sporządził samodzielnie. Postanowieniem z 20 kwietnia 2017 r. WSA, na podstawie art. 194 § 2 i 4 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 Ppsa, odrzucił to zażalenie w uzasadnieniu wskazując, że także w tym przypadku nie został dochowany przymus adwokacko-radcowski przy sporządzaniu środka odwoławczego. Powyższe postanowienie zostało również zaskarżone zażaleniem, w którym Skarżący wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości oraz o wezwanie go do uzupełnienia braków formalnych dwóch wcześniej odrzuconych środków odwoławczych poprzez sporządzenie ich przez profesjonalnego pełnomocnika. Wniesione zażalenie Skarżący oparł na zarzutach naruszenia: - art. 49 § 1 Ppsa, poprzez jego niezastosowanie, a tym samym zaniechanie wezwania go do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej datowanej na 20 grudnia 2016 r. w postaci sporządzenia jej przez profesjonalnego pełnomocnika; - art. 49 § 1 Ppsa, poprzez jego niezastosowanie, a tym samym zaniechanie wezwania go do uzupełnienia braku formalnego zażalenia datowanego na 30 marca 2017 r. w postaci sporządzenia go przez profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że żaden z przepisów Ppsa nie wskazuje, iż niedochowanie przymusu adwokacko-radcowskiego stanowi brak nieusuwalny. W jego ocenie jest to brak formalny, który winien zostać uzupełniony w sposób przewidziany w treści art. 49 § 1 Ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Przed przystąpieniem do oceny wniesionego środka odwoławczego należy wskazać, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym strony postępowania występują osobiście lub korzystają z instytucji zastępstwa procesowego. Zastępstwo procesowe polega na podejmowaniu czynności procesowych w imieniu i na rzecz stron postępowania przez inny uprawniony podmiot. W niektórych przypadkach zastępstwo procesowe jest obligatoryjne. Posiadanie zdolności procesowej nie oznacza bowiem możliwości skutecznego dokonania absolutnie każdej czynności procesowej w postępowaniu sądowym. Wynika to z faktu, że w stosunku do niektórych czynności ustawodawca przewidział ograniczenie samodzielności stron postępowania. Powoduje to, że strona posiadająca zdolność procesową może, w stosunku do jednej lub kilku czynności procesowych, nie mieć tzw. zdolności postulacyjnej, a zatem zdolności do osobistego, samodzielnego podejmowania danej czynności procesowej. Najczęstszy przypadek braku zdolności postulacyjnej zachodzi wówczas, gdy prawo ustanawia tzw. przymus adwokacko-radcowski, czyli obowiązkowe zastępstwo stron przez zawodowych pełnomocników w postępowaniu sądowym. W postępowaniu sądowoadministracyjnym strony mają zdolność postulacyjną w odniesieniu do w zasadzie wszystkich czynności procesowych. Jednym z wyjątków od tej zasady jest brak zdolności postulacyjnej w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 175 § 1 -3 Ppsa. Zgodnie z powołanym przepisem skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Dodatkowo skarga kasacyjna może być sporządzona przez doradcę podatkowego (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami) oraz przez rzecznika patentowego (w sprawach własności przemysłowej). Analogicznie rzecz się ma w przypadku zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną, o czym expressis verbis stanowi art. 194 § 4 Ppsa. Powołane przepisy wprowadzają przymus adwokacko – radcowski o charakterze bezwzględnym, gdyż podmiot, który chce zaskarżyć wyrok lub postanowienie kończące sądu pierwszej instancji, musi w celu sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia skorzystać z usług zawodowego pełnomocnika. Określenie "powinien sporządzić" należy zatem rozumieć jako obowiązek dokonania tej czynności, nie jedynie jako wskazówkę czy też czynność o charakterze fakultatywnym. Za taką interpretacją przemawiają kwestie celowościowe i funkcjonalne obowiązku sporządzenia pewnych środków prawnych przez profesjonalnego pełnomocnika. Analiza wniesionego zażalenia prowadzi do wniosku, że Skarżący nie kwestionuje okoliczności, iż niedochowanie przymusu adwokacko-radcowskiego stanowi brak skargi kasacyjnej oraz zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Sporny w niniejszej sprawie jest natomiast charakter tego braku, albowiem Skarżący, wbrew twierdzeniom WSA, uważa, że jest to brak formalny, który podlega konwalidacji w trybie określonym w art. 49 Ppsa. Rozważania w powyższym zakresie wypada rozpocząć od stwierdzenia, że przepisy Ppsa, w części dotyczącej środków odwoławczych, przewidują różne wymogi, którym musi sprostać skarga kasacyjna oraz zażalenie. Z uwagi, że są to pisma w postępowaniu sądowym podlegają one regulacjom wspólnym dla pism procesowych, określonych w rozdziale 1 Działu III Ppsa. Ustawodawca wskazał tam na cały szereg wymogów formalnych pisma oraz na tryb ich uzupełniania, określony w art. 49 Ppsa. Wykładnia systemowa oraz funkcjonalna tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że dotyczy on wyłącznie braków pisma wskazanych w przywołanym rozdziale. Odrębnie uregulowane zostały bowiem tzw. braki fiskalne pism w postępowaniu sądowym, które podlegają uzupełnieniu w trybie przewidzianym w art. 220 Ppsa. Z kolei niektóre ze szczególnych wymogów skargi kasacyjnej, określonych w art. 176 Ppsa, podlegają uzupełnieniu na podstawie art. 177a Ppsa, który to przepis, poprzez odpowiednie stosowanie, odnosi się również do wymogów szczególnych zażalenia. Przepisy Ppsa nie przewidują natomiast aby w sytuacji sporządzenia środka odwoławczego bez zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego możliwe było złożenie, na wezwanie sądu, skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu, sporządzonych przez uprawniony podmiot. W takim wypadku wniesiony środek odwoławczy jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej NSA, z której jednoznacznie wynika, że sporządzenie zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej osobiście przez stronę, tj. z pominięciem obowiązku jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika, jest brakiem nieusuwalnym zażalenia, co oznacza, że tak skonstruowane zażalenie nie podlega uzupełnieniu w trybie art. 49 Ppsa i kwalifikuje się do odrzucenia bez uprzedniego wzywania do usunięcia stwierdzonych braków formalnych tego pisma (por. postanowienia NSA z 27 czerwca 2007 r., II FZ259/07; z 3 grudnia 2013 r., II FZ 1082/13; z 13 listopada 2014 r., I OZ 1005/14; z 9 czerwca 2017 r., I OZ 975/17; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie należy dodać, że Skarżący został prawidłowo pouczony przez WSA o konieczności korzystania przy sporządzeniu zażalenia od zaskarżonego postanowienia z zawodowego pełnomocnika wymienionego w art. 175 § 1 i 3 Ppsa. Z tych powodów, wobec uznania, że złożony środek odwoławczy nie daje podstaw do uwzględnienia zawartych w nim wniosków, NSA zażalenie Skarżącego oddalił stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.