I FZ 177/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 17 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 109/23 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 18 listopada 2022 r., nr 1201-IOP2-3.603.2.1.2022.8 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 15 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 109/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił D. B. (dalej: "Skarżący", "Strona") wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "DIAS") z 18 listopada 2022 r., nr 1201-IOP2-3.603.2.1.2022.8 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r. Sąd pierwszej instancji w motywach swojego rozstrzygnięcia podkreślił, że wniosek Skarżącego nie zawiera uzasadnienia, ani odpowiedniego udokumentowania okoliczności, które mogłyby prowadzić do uwzględnienia wniosku. Ogólnikowe stwierdzenia zawarte we wniosku nie mogły prowadzić do uznania, że Skarżący zasługuje na szczególny wyjątek od zasady wykonalności ostatecznej decyzji administracyjnej. W złożonym zażaleniu pełnomocnik Skarżącego zaskarżył powyższe postanowienie w całości i w oparciu o art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: a) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 61 § 3 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wadliwe przyjęcie, że w sytuacji Skarżącego, nie zachodzą przesłanki niebezpieczeństwa wyrządzenia egzekucją komorniczą znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, pomimo że w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Skarżący złożył stosowne oświadczenie majątkowe, z którego wynikało, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, jak również nie posiada wolnych środków na ustanowienie pełnomocnika procesowego z wyboru, a stan jego oszczędności sprowadza się do kwoty [...] zł, a zatem Sądowi wiadomym było z urzędu, jaka jest sytuacja majątkowa co nie wymagało dalszego udowodnienia, wbrew odmiennemu twierdzeniu Sądu z uzasadnienia postanowienia; b) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 252 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich pominięcie i w konsekwencji nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia faktu, że WSA wydając postanowienie z dnia 14 lipca 2023 roku (sygn. akt I SPP/Kr 89/23 oraz I SA/Kr 109/23) w przedmiocie zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla Skarżącego adwokata z urzędu, przyjął, że złożone przez Skarżącego oświadczenie majątkowe, jest wystarczające, gdyż wprost z niego wynika, że jest on osobą wpisującą się w definicję osoby ubogiej w potocznym tego słowa znaczeniu, nie posiada bowiem majątku zdatnego do upłynnienia, zaś skromne środki, którymi dysponuje, pozwalają mu jedynie zaspokoić tylko podstawowe potrzeby konsumpcyjne i nie umożliwiają czynienia jakichkolwiek bieżących oszczędności, co ostatecznie doprowadziło Sąd do błędnej konstatacji, że nie zachodzą przesłanki niebezpieczeństwa wyrządzenia Skarżącemu egzekucją komorniczą zainicjowaną na skutek niewstrzymanej decyzji znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków; c) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 106 § 4 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez jego pominięcie i w konsekwencji nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych, do których zalicza się także fakty znane Sądowi z urzędu, w tym przypadku stanowiących informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym Skarżącego - formularzu "PPF" - wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zwolnienia od kosztów sądowych, co doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia w postaci odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 18 listopada 2022 roku w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 roku; d) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji wydanie postanowienia w oparciu o niepełne akta sprawy, tj. z pominięciem dowodów zgromadzonych w sprawie toczącej się pod sygn. akt ISPP/Kr 89/23, tj. z wniosku Skarżącego o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych, jak również o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu, w tym w szczególności treści oświadczenia majątkowego sporządzonego na "formularzu PPF" oraz zapadłego w ww. sprawie wpadkowej uzasadnienia postanowienia z dnia 14 lipca 2023 roku, z którego wprost wynikało, iż Sąd podziela stanowisko Skarżącego i przyznaje dostateczny stopień uprawdopodobnienia przedłożonemu przez niego dokumentowi o stanie finansów. Pełnomocnik Skarżącego wniósł ponadto w oparciu o art. 194 § 3 p.p.s.a. o zmianę zaskarżonego postanowienia i w konsekwencji wstrzymanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 18 listopada 2022 roku, nr 1201-IOP2-3.603.2.1.2022.8 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 roku, ewentualnie w oparciu o art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto, na zasadzie art. 250 § 1 p.p.s.a. o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu, jako że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie (zob. postanowienie NSA z 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11). Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy przyznanie stronie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Zauważyć należy, iż rozstrzygając w oparciu o art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd jest związany zamkniętym katalogiem przesłanek pozytywnych zawartym w wymienionym przepisie. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności ma bowiem charakter wyjątkowy, warunkiem jej zastosowania jest uprawdopodobnienie istnienia wskazanych przesłanek pozytywnych, tj. niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2008 r., sygn. akt II GZ 139/08). Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno przy tym odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Ponadto wniosek poparty powinien zostać stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku bowiem wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności p.p.s.a. nie przewiduje - jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy - możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. Obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej, tak aby przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Nie wystarcza przy tym jedynie złożenie wniosku, a nawet przytoczenie w jego uzasadnieniu okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji z uwagi na to, że Strona nie wykazała, iż zastosowanie, w stosunku do niej, ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jest uzasadnione. Złożony wniosek nie zawierał argumentów, które mogłyby przemawiać za koniecznością przyznania Skarżącemu tego rodzaju ochrony. Strona nie sprostała wskazanym wymogom. Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zażalenie Skarżącego z uwzględnieniem przytoczonych na wstępie przepisów i poglądów, uznał, że postanowienie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że Strona nie wykazała, w jaki sposób wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby wpłynąć na jej sytuację majątkową. Przypomnieć należy, że to w gestii Skarżącego, jako znającemu dokładnie okoliczności z zakresu jego sytuacji finansowej, leżało podanie ich we wniosku celem uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., jak również poprzez poparcie tychże twierdzeń stosownymi dokumentami. Powyższej oceny nie mogły zmienić argumenty podnoszone dopiero na etapie zażalenia oraz twierdzenie, iż odmowa wstrzymania zaskarżonej decyzji DIAS, może doprowadzić z wysokim stopniem prawdopodobieństwa, do zaistnienia przesłanek niebezpieczeństwa wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody i/lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, co zdaniem Skarżącego spowoduje doprowadzenie do sytuacji, w której groziłby mu stan skrajnego ubóstwa. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje ponownie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a bada legalność postanowienia Sądu pierwszej instancji. Innymi słowy w postępowaniu zażaleniowym zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest ponowna ocena wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji lecz kontrola postanowienia wydanego przez Sąd pierwszej instancji. W tej sprawie WSA, opierając się na braku uzasadnienia wniosku oraz braku przedłożonej przez Stronę dokumentacji, przedstawił w sposób precyzyjny argumentację i okoliczności stanowiące podstawę do odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Okoliczności tego rodzaju, nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej, zwłaszcza, że Skarżący na poparcie wskazywanych zagrożeń nie przedstawił żadnych dokumentów (np. wyciągów z rachunków bankowych, wykazu środków trwałych, wykazu liczby zatrudnionych osób, wysokości stałych kosztów utrzymania prowadzonej działalności gospodarczej, itp.), istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji ekonomicznej. Brak uzasadnienia wniosku oraz odpowiednich dokumentów uniemożliwił kompleksową analizę sytuacji finansowej wnioskującego, a tym samym również odpowiedź na pytanie, w jaki sposób ewentualne wykonanie zaskarżonej decyzji wpłynie na kondycję finansową prowadzonej lub nie przez Stronę działalności gospodarczej. Skarżący nie wskazał, ani nie udokumentował okoliczności, które mogłyby spowodować możliwość wyrządzenia po jego stronie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W konsekwencji, Sąd pierwszej instancji nie miał możliwości ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania względem Skarżącego środka ochrony tymczasowej. Naczelny Sąd Administracyjny ma jednocześnie świadomość, że Skarżącemu zostało w rozpoznawanej sprawie przyznane prawo pomocy, jednak dokumentacja zawarta w aktach tej sprawy o sygn. akt I SPP/Kr 89/23 nie jest w ocenie Sądu wystarczająca w odniesieniu do zastosowania ochrony tymczasowej, w świetle opisanych powyżej kryteriów. Zwrócić trzeba także uwagę, że przesłanki przyznania prawa pomocy są odmienne od przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się natomiast do wniosku pełnomocnika Skarżącego o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. ----------------------- 6