I FZ 170/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2981/16 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: 1) oddalić zażalenie 2) sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 czerwca 2014 r., III SA/Wa 2981/16 poprzez zastąpienie na stronie czwartej uzasadnienia słów: "23 listopada 2017 r." oraz "8 grudnia 2017 r." słowami "23 listopada 2016 r." oraz "8 grudnia 2016 r."

Postanowieniem z 23 listopada 2016 r., III SA/Wa 2981/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: DIS) z 28 lipca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2011 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła pismo z 14 grudnia 2016 r. zatytułowane "zażalenie" na postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę skarżącej. W treści wniosku wniosła o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi poprzez wskazanie wartości zaskarżenia. Zarządzeniem z 21 grudnia 2016 r. Sąd pierwszej instancji podkreślając ww. rozbieżność pomiędzy tytułem pisma skarżącej a jego treścią zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie rodzaju wniesionego pisma. Ze względu na brak ustosunkowania się do pisma przez skarżącą w wyznaczonym 14 dniowym terminie, Sąd pierwszej instancji uznał, że pismo należy potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Następnie zarządzeniem z 7 marca 2017 r. Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podanie wartości przedmiotu sporu. W odpowiedzi na ww. zarządzenie skarżąca pismem z 28 marca 2017 r. uzupełniła brak formalny wniosku poprzez podanie wartości przedmiotu sporu w rozpatrywanej sprawie. Postanowieniem z 11 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy określone w przepisach przesłanki jej zastosowania zostaną spełnione łącznie, tj. wniesienie wniosku nastąpi w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełniona zostanie czynność, dla której był ustanowiony termin oraz wnioskodawca uprawdopodobni brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy za niedokonanie czynności procesowej. Sąd pierwszej instancji zauważył, że ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłka zawierająca wezwanie Sądu została wydana w dniu 25 października 2016 r., co zostało poświadczone własnoręcznym podpisem skarżącej, stąd należy domniemywać, że list polecony został skarżącej faktycznie wydany. Skarżąca wskazała we wniosku expressis verbis, że dopuściła się niedopatrzenia przy odbiorze przesyłki sądowej. Nie przedstawiła także żadnych dowodów ani okoliczności, które mogłyby świadczyć o niewydaniu przesyłki przez pracownika placówki pocztowej. Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał, że podniesiona we wniosku okoliczność zmiany siedziby urzędu pocztowego nie jest również przyczyną uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Nie jest to bowiem okoliczność nagła i niespodziewana, uniemożliwiająca prawidłowe dokonanie czynności procesowej. W świetle przedstawionych okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodniła, że zadbała w sposób należyty o własne interesy. Tym samym wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi podlegał oddaleniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę. Wskazała, że uzupełniła braki formalne skargi poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia pismem z 28 marca 2017 r. Skarżąca wskazała, że nie rozumie wydanego postanowienia, w szczególności odnosząc się do fragmentu uzasadnienia w którym Sąd pierwszej instancji wskazał, że "Skarżąca o uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego skargi dowiedziała się w chwili doręczenia postanowienia z 23 listopada 2017 r. tj. w dniu 8 grudnia 2017 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu wniosła 14 grudnia 2016 r." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny, czy prawidłowo Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W sprawie niekwestionowane jest, że skarżąca uchybiła terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie wartości przedmiotu sporu w odpowiedzi na zarządzenie Sądu z 5 października 2016 r., bowiem w wyznaczonym terminie 14 dni nie uzupełniła ww. braku formalnego skargi. Istota sporu sprowadza się natomiast do oceny, czy skarżąca spełniła przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia ww. braku formalnego skargi, w postępowaniu wpadkowym zainicjowanym jej pismem z dnia 14 grudnia 2016 r. zatytułowanym "zażalenie". W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że trafnie Sąd pierwszej instancji potraktował ww. pismo skarżącej jako wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W sytuacji rozbieżności pomiędzy nazwą pisma kierowanego do sądu a jego treścią (co jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji wniesionego pisma, zgodnie z treścią żądań skarżącej wyrażonych w uzasadnieniu wniosku. Należy również podkreślić, że Sąd pierwszej instancji dostrzegając ww. rozbieżność zwrócił się do skarżącej o sprecyzowanie wniesionego pisma, na które to wezwanie skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Oceniając prawidłowość podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia należy przypomnieć przepisy oraz stanowisko sądów administracyjnych w kwestii rozstrzygania o zasadności wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych pism wnoszonych do Sądu. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej również jako "p.p.s.a."), sąd może postanowić o przywróceniu terminu do dokonania czynności sądowej na wniosek strony, o ile do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Z kolei zgodnie z treścią art. 87 § 1 p.p.s.a. wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana. Z wnioskiem należy wystąpić w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.), a wraz z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i dla jej przyznania konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek: tj. terminowe wniesienie wniosku, dokonanie czynności, której strona nie dokonała w terminie oraz wykazanie braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania danej czynności procesowej. Przenosząc powyższe wskazania na okoliczności rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że skarżąca spełniła dwie pierwsze z wyżej wymienionych przesłanek tj.: wniosek skarżącej został złożony terminowo (pismo skarżącej z 14 grudnia 2016 r.) oraz skarżąca dokonała czynności procesowej, której nie dokonała uprzednio w terminie (tj. uzupełniła braki formalne wniosku poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia pismem z 28 marca 2017 r.) Dla zastosowania instytucji przywrócenia terminu konieczne było jednak dodatkowo spełnienie trzeciej przesłanki, tj. wykazania braku winy skarżącej w niedochowaniu pierwotnego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że niedochowanie terminu nastąpiło bez jej winy. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji skarżąca w uzasadnieniu rozpoznawanego wniosku o przywrócenie terminu jako przyczyny uzasadniające uchybienie terminowi do usunięcia braków formalnych skargi wskazała własne niedopatrzenie przy odbieraniu przesyłek pocztowych oraz zmianę siedziby urzędu pocztowego. Dodatkowo z akt sprawy wynika, iż skarżąca własnoręcznym podpisem potwierdziła odbiór przesyłki zawierającej wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżąca poza kwestionowaniem faktu doręczenia jej przesyłki sądowej nie przedstawiła żadnych dowodów kwestionujących fakt doręczenia wynikajacy z akt niniejszej sprawy (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 26 akt sądowych) ani też nie podjęła żadnych działań w celu wykazania, że kwestionowana przesyłka nie została jej w rzeczywistości doręczona. Po raz kolejny należy przypomnieć, że biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter instytucji przywrócenia terminu dla jej zastosowania konieczne jest uwzględnienie stanowiska sądów administracyjnych odnośnie do badania kryterium braku winy wnioskodawcy. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1199/13 - treść postanowienia dostępna na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że strona wnosząca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Ponadto zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., II FZ 989/13 - treść postanowienia dostępna na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Chodzi więc nie tylko o uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy, lecz także wykazanie, że okoliczność ta stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego biorąc pod uwagę wskazane we wniosku okoliczności oraz dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że niezachowanie terminu do dokonania czynności procesowej (uzupełnienia braków formalnych skargi) nastąpiło bez winy skarżącej. Skarżąca nie przedstawiła dowodów i okoliczności pozwalających na skuteczne zakwestionowanie stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji, a w konsekwencji uzasadniających uchylenie zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do wskazanego przez skarżącą uchybienia uzasadnienia zaskarżonego postanowienia należy wskazać, że błędnie Sąd pierwszej instancji podał daty: wydania postanowienia Sądu pierwszej instancji (tj. "23 listopada 2017 r." zamiast "23 listopada 2016 r.") oraz jego doręczenia skarżącej (tj. "8 grudnia 2017 r." zamiast "8 grudnia 2016 r."). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe stanowi oczywistą omyłkę pisarską, która podlega sprostowaniu z urzędu w trybie art. 156 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje jednak, że wskazana omyłka pisarska nie miała jednak istotnego wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mimo błędnego podania daty wydania postanowienia oraz jego doręczenia skarżącej Sąd pierwszej instancji trafnie bowiem przyjął, że wniosek skarżącej został złożony w terminie. W świetle powyższego na podstawie art. 184 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O sprostowaniu treści uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 156 § 1-3 p.p.s.a.