I FZ 160/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 2010/13 zwalniające skarżącego od wpisu sądowego od skargi i oddalające w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 października 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do sierpnia 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zażalenie J. F. dotyczy postanowienia z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 2010/13, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 245 §1 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi oraz oddalił w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący oświadczył, iż zawiesił prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą. Pełni funkcję członka zarządu w spółce I. T., ale nie otrzymuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Posiadany przez skarżącego majątek w postaci udziałów w dwóch samochodach osobowych został zabezpieczony na rzecz urzędu skarbowego. Sąd wskazał ponadto, że z dołączonego do wniosku zeznania podatkowego za 2011 r. wynikało, iż skarżący wypracował w tym okresie z tytułu prowadzonej działalności przychód rzędu 186.496,46 zł, podczas gdy poniesione koszty jego uzyskania wynosiły 207.027,38 zł. Natomiast w 2012 r. nie osiągnął żadnego przychodu, a jedynie stratę w kwocie 16.338,73 zł. Sąd dodał, że skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim. Pod wskazanym jako miejsce zamieszkania adresem zameldowani są: L. F. (ojciec), M. F. (matka) oraz R. F. (brat). Dom stanowi własność rodziców, którzy według złożonego oświadczenia pomagają synowi finansowo. Pomoc ta wynosi 500 zł i obejmuje: środki czystości, wyżywienie, ubranie, spłaty częściowych rat kredytu, telefonów, komorników itp. Skarżący nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, nie został zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia, nie dokonywał również wpłat na podatek dochodowy od osób fizycznych. Sąd wskazał, że dochody rodziców skarżącego wynoszą: 838,76 zł i 2.951,91 zł, natomiast ponoszone przez nich wydatki obejmują: podatek od nieruchomości 84,00 zł, raty kredytu 981,68 zł, energię elektryczną 186,90 zł, wodę i odprowadzanie ścieków 126,34 zł, gaz 118,53 zł, telefon 25,00 zł. Wskazując na motywy swojego orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący wykazał w sposób przekonywujący, iż nie dysponuje dostateczną ilością środków finansowych na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie Sąd uznał, że brak było podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie, gdyż gospodarstwo domowe posiada regularny dochód. Z tego też względu, w ocenie Sądu, skarżący powinien samodzielnie partycypować w kosztach w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części oddalającej jego wniosek i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Złożony środek odwoławczy skarżący oparł na zarzucie naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodał, że byt zapewniają mu rodzice, a okoliczność, że ich gospodarstwo domowe przynosi stały dochód, nie może stanowić argumentu, iż skarżącemu nie przysługuje pomoc prawna w postaci pełnomocnika z urzędu. Podkreślił, że przerzucenie na rodziców ciężaru kosztów prowadzenia sprawy przed sądem jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w sytuacji, gdy Sąd dostrzegł, iż skarżący jest niezdolny by partycypować w kosztach postępowania. Skarżący zwrócił ponadto uwagę na przymus adwokacko-radcowski w sporządzeniu ewentualnej skargi kasacyjnej z czego wywiódł, że zaskarżone orzeczenie pozbawi go w ten sposób konstytucyjnego prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z treścią art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Wychodząc z tej płaszczyzny rozważań, Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący, korzystający z pomocy finansowej rodziców, winien sam ponieść koszty profesjonalnego pełnomocnika. Stanowisko to Sąd argumentował stałym dochodem, uzyskiwanym przez gospodarstwo domowe rodziców skarżącego. Analizując złożone zażalenie należy stwierdzić, że konstatacja Sądu była prawidłowa, gdyż skarżący nie dowiódł, iż osoby, z którymi de facto prowadzi obecnie gospodarstwo domowe będąc na ich utrzymaniu, nie są w stanie partycypować w kosztach profesjonalnego pełnomocnika. Należy więc uznać, że skarżący, mimo że nie jest zdolny by samodzielnie pokryć te koszty, ma możliwość uzyskania pomocy ze strony rodziny, bez konieczności angażowania środków budżetowych. W takim wypadku nie można się zgodzić ze stanowiskiem przedstawionym w zażaleniu odnośnie naruszenia zasad współżycia społecznego, gdyż sprzeczne z tymi zasadami było by przerzucanie kosztów procesu na wszystkich podatników, w sytuacji, gdy strona postępowania może liczyć na pomoc osób najbliższych. Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny z urzędu dokonuje wszechstronnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Dlatego też brak profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie ma wpływu na realizację prawa do sądu. Jeżeli natomiast taka potrzeba powstanie na dalszym etapie postępowania skarżący będzie mógł ponownie wystąpić z wnioskiem. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.