I FZ 159/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 września 2011 r. sygn.akt I SA/Kr 299/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za październik 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2011 r. sygn.akt I SA/Kr 299/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. P. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że R. P. zwrócił się do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym z uwagi na wysokie koszty wpisów sądowych. Wnioskujący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnim synem. Posiada nieruchomość o powierzchni 100 m² i dwie nieruchomości rolne o powierzchni 2,54 ha i 0,42 ha. Łączny dochód rodziny wynosi 7 100 zł. brutto, na co składa się dochód Skarżącego z działalności gospodarczej w kwocie 3 500 zł. miesięcznie oraz wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę w kwocie 3 600 zł. miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości wyższej niż 3 000 euro. W wykonaniu zarządzenia z dnia 7 kwietnia 2011r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie szeregu wskazanych w nim dokumentów. Wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu 28 kwietnia 2011r. wobec dwukrotnego awizowania przesyłki pod adresem, wskazanym przez skarżącego. Uznając doręczenie za skuteczne, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia [...] maja 2011r. pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. R. P. wniósł w terminie sprzeciw od tego zarządzenia. Podniósł, że nie otrzymał żadnej informacji o awizowaniu przesyłki, nie wyjeżdżał także poza miejsce zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wobec faktu wysłania korespondencji na adres Skarżącego, potwierdzenia przez pracownika publicznego operatora pocztowego dwukrotnego awizowania przesyłki jak również braku uprawdopodobnienia przez Skarżącego, że awizo do niego nie dotarło, uznał że doszło do skutecznego doręczenia tejże adresatowi. W skutek niewykonania przez Skarżącego wezwania do uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty, Sąd uznał, że merytoryczne rozpoznanie wniosku winno nastąpić na podstawie dotychczas zgromadzonych informacji, co nie pozwoliło na przyznanie wnioskującemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał, że uiszczenie wpisów sądowych naraziłoby jego oraz jego rodzinę na uszczerbek niezbędnego utrzymania. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie uzasadniając niewykonanie zarządzenia referendarza nieotrzymaniem zawiadomień o przesyłce listownej będącej wezwaniem. Skarżący nie zgodził się także z oceną jego sytuacji materialnej dokonanej przez sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane powyżej przepisy stanową jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. W związku z tym, to do wnioskodawcy należy uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, które przytacza we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to ciężar dowodu spoczywa na nim. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do kompetencji wojewódzkich sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny jedynie je kontroluje, sprawując kontrolę legalności orzeczeń sądów I instancji. Odnosząc się do zarzutu nieotrzymania przez Skarżącego zawiadomień o przesyłce listownej będącej wezwaniem, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla że zgodnie z art. 65 – 69 p.p.s.a. korespondencję doręcza się osobiście adresatowi do rąk własnych bądź, zgodnie z art. 71 – 72 p.p.s.a. za pośrednictwem. Stosownie do art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. W myśl art. 73 § 2 p.p.s.a., zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Art. 73 § 3 p.p.s.a. zawiera wymóg, by w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawić powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Art. 73 § 4 przewiduje, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. W niniejszej sprawie, wskutek wysłania korespondencji na adres wskazany przez Skarżącego, potwierdzenia przez pracownika publicznego operatora pocztowego na kopercie i na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że przesyłka została dwukrotnie awizowana, przy jednoczesnym braku uprawdopodobnienia przez Skarżącego, że informacja o pozostawieniu przesyłki do niego nie dotarła Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, iż doszło do skutecznego doręczenia. Skarżący w żadnym z pism nie wskazał również aby dokonywał reklamacji doręczenia przesyłki w urzędzie pocztowym. W tych okolicznościach trudno uznać zarzut Skarżącego niedoręczenia przesyłki za uzasadniony. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji miał podstawy do uznania, iż oceny sytuacji materialnej Skarżącego należało dokonać na podstawie informacji zgromadzonych dotychczas w postępowaniu. Skarżący, pomimo wezwania go przez referendarza sądowego do przedstawienia stosownych dokumentów, nie zastosował się do wezwania. Również przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza nie dołączył on żadnej dokumentacji, czy oświadczeń. Tym samym zarzut niewłaściwej oceny sytuacji materialnej Skarżącego przez Sąd pierwszej instancji jest nieuzasadniony, gdyż to Skarżący nie przedstawił wszystkich informacji niezbędnych do rzetelnej i całościowej oceny jego sytuacji. Skarżący, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji, nie wykazał także skutecznie również w treści zażalenia swojej trudnej sytuacji finansowej, czyniąc bezskutecznym wniesiony środek zaskarżenia. Użycie w art. 246 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie ich w pełnej wysokości. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego co zostanie przez stronę wykazane, a tym samym niezbędne jest przedstawienie przez stronę jak najobszerniejszej dokumentacji. Gdyby przyznać rację Skarżącemu że nie ma on obowiązku pełnego zobrazowania jego sytuacji materialnej, doprowadziłoby to w istocie do zaaprobowania sytuacji, w której przyznanie prawa pomocy następowałoby tylko w oparciu o oświadczenie tychże podmiotów o niemożliwości ponoszenia kosztów postępowania, bez przedstawienia żadnych dodatkowych dokumentów obrazujących ich materialna sytuację. Tymczasem celem insynuacji prawa pomocy jest – co wskazano już wyżej – zapewnianie dostępu do sądu tym, dla których koszty sądowe stanowią rzeczywistą doń barierę, a nie wspieranie finansowe podmiotów. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady odpłatności postępowania i będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (vide: postanowienia NSA z 13 maja 2010 r., sygn.akt II FZ 185/10, z 19 maja 2010, sygn.akt II FZ 156/10). W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał w żaden sposób, że taka sytuacja wystąpiła. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.