I FZ 157/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 507/21 odrzucające skargę w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w R. na decyzję Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu z dnia 15 czerwca 2021 r. nr 438000-COP.4103.5.2021.10 w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 3 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 507/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę A. sp. z o.o. w R. (dalej jako: Skarżąca lub Spółka) na decyzję Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu z dnia 15 czerwca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. Skarga została odrzucona z powodu jej nieopłacenia. WSA w uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazał, że Skarżąca wraz ze skargą wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Rozpatrując złożony wniosek, postanowieniem z dnia 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 166/21 referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie, w wyniku wniesienia przez Spółkę sprzeciwu, postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r. WSA w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W konsekwencji zakończenia postępowania w ramach złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 21 marca 2022 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 59.899 zł w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. WSA wskazał, że z treści Urzędowego Poświadczenia Doręczenia (dalej jako: UPD) wynika, że wezwanie z powodu braku odbioru przez adresata zostało uznane za doręczone z dniem 6 kwietnia 2022 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi upływał zatem z dniem 13 kwietnia 2022 r. Z akt sprawy wynika, że wpis sądowy nie został uiszczony. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła skarżąca, zarzucając temu rozstrzygnięciu, że: 1. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa skutkującym nieważnością postępowania polegającym na pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw, co wynikało z wymienionych poniżej naruszeń przepisów postępowania; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść skarżonego orzeczenia tj.: a. art. 134 § 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez oparcie orzeczenia na niezaskarżalnym postanowieniu sądu z dnia 14 marca 2022 r., wydanym na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2022 r., które to postanowienie sądu wydane zostało na niekorzyść strony i oparte było na okolicznościach nie przywołanych w skarżonym postanowieniu referendarza sądowego. Strona w swoim sprzeciwie mogła odnieść się i odniosła jedynie do tez zawartych w postanowieniu referendarza sądowego. W wyniku złożenia sprzeciwu sąd wydał postanowienie o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia ale oparł się na nowych okolicznościach, które nie były przedmiotem oceny referendarza sądowego i co do których Strona nie miała żadnej możliwości odniesienia się. W rezultacie pomimo złożenia sprzeciwu sąd wydał niekorzystne dla Strony rozstrzygnięcie w oparciu na nowe niekorzystne okoliczności co doprowadziło do wydania skarżonego obecnie postanowienia o odrzuceniu skargi - w istocie zamykając tym samym drogę do kontroli legalności skarżonych decyzji Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu. b. art. 136 p.p.s.a. i art. 137 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 i art. 143 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. polegających na tym, że treść skarżonego postanowienia z dnia 3 czerwca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Halinę Adamczewską-Wasilewicz wraz z jego uzasadnieniem jest identyczna z treścią postanowienia z dnia 3 czerwca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Tomasza Wójcika w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 506/21. Treść postanowienia wpadkowego z dnia 14 maca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Halinę Adamczewską-Wasilewicz wraz z jego uzasadnieniem, sygn. I SPP/Bd 166/21, w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego jest identyczne (poza niewielkimi zmianami w adjustacji tekstu) z postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Tomasza Wójcika wraz z uzasadnieniem, sygn. akt I SPP/Bd 165/21 - również w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego. W związku z powyższymi zarzutami Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonego postanowienia oraz na zasadzie art. 191 p.p.s.a. poprzedzającego go postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia strony od kosztów sądowych i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia sądowi, który wydał orzeczenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W niniejszej sprawie Skarżąca w żadnym momencie nie zakwestionowała ustaleń WSA (które podziela również NSA), że została ona skutecznie wezwana do uiszczenia wpisu, czego nie dokonała ani w zakreślonym terminie, ani na żadnym późniejszym etapie. Wniesione w niniejszej sprawie zażalenie zasadniczo w całej swojej rozciągłości stanowi polemikę z prawomocnym postanowieniem WSA z 14 marca 2022 r. utrzymującym postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania skarżące prawa pomocy. Autor zażalenia niemalże w ogóle nie odnosi się do motywów zaskarżonego postanowienia. Zamiast tego postuluje, aby w trybie art. 191 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał w ramach niniejszego zażalenia również postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, gdyż miało ono bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W świetle takiej argumentacji należy w tym miejscu pochylić się nad normą prawną wynikającą z art. 191 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jak słusznie wskazał B. Dauter ([w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 191, dalej jako: komentarz do art. 191 p.p.s.a.) do tego typu postanowień należą m.in. postanowienie o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziego, postanowienie o dopuszczeniu do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania postanowienie o przeprowadzeniu dowodu lub odmowie przeprowadzenia dowodu. Przepis art. 191 p.p.s.a. obejmuje swoim zakresem wyłącznie niezaskarżalne postanowienia. W przepisie tym mowa jest o postanowieniach niepodlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia, a więc takich, w których sprawa będąca ich przedmiotem nie mogła być objęta dwuinstancyjnym postępowaniem i tym samym sąd drugiej instancji nie mógł wypowiedzieć się w ich przedmiocie. Natomiast nie obejmuje on postanowień wydanych w wyniku rozpatrzenia środka zaskarżenia. Dwukrotne rozpoznanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy (z uwagi na wniesiony środek zaskarżenia w stosunku do postanowienia referendarza sądowego) miało miejsce przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a ponowne orzekanie w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej sytuacji procesowej byłoby niedopuszczalne (Postanowienie NSA z 23 listopada 2017 r., I FZ 304/17). Należy ponadto wskazać, że tutejszy Sąd podziela pogląd, że przepis art. 191 p.p.s.a. ma zastosowanie jedynie w ramach postępowania kasacyjnego (por. B. Dauter w komentarzu do art. 191 p.p.s.a., gdzie wskazano, że warunkiem zbadania zasadności wspomnianych postanowień jest zgłoszenie wniosku strony w skardze kasacyjnej lub w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej. Wniosek ten może mieć formę konkretnego zarzutu [...]). Przeciwne rozumienie analizowanego przepisu prowadziłoby do wniosku, że w ramach każdorazowego postępowania zażaleniowego przed NSA, które ze swojej natury jest "wpadkowe" i ma ograniczony zakres w stosunku do głównego postępowania, na wniosek strony należałoby rozpoznawać również bliżej nieokreślony katalog niezaskarżalnych postanowień WSA. Takie rozumienie w świetle wykładni systemowej i celowościowej instytucji zażalenia jest zdaniem tutejszego Sądu niedopuszczalne. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie ma podstaw do rozpoznania w ramach niniejszego postępowania na podst. art. 191 p.p.s.a. postanowienia WSA w Bydgoszczy z 14 marca 2022 r., ponieważ postanowienie tego rodzaju nie stanowi niezaskarżalnego postanowienia w rozumieniu tego przepisu. Dodatkowo tryb przewidziany w art. 191 p.p.s.a. ma zastosowanie jedynie w ramach postępowania kasacyjnego, a nie w przedmiocie zażalenia. W konsekwencji wobec faktu, że autor zażalenia zasadniczo nie podnosi argumentów wykraczających poza materię prawa pomocy i postanowienia w tym zakresie, które to leżą poza zakresem niniejszego postępowania, zażalenie należało oddalić. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne i motywy rozstrzygnięcia przedstawione w zaskarżonym postanowieniu odrzucającym skargę. Nie budzi wątpliwości i nie zostało zakwestionowane przez stronę, że została skutecznie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi oraz, że tego wpisu nie uiściła. W świetle tych okoliczności Sąd pierwszej instancji słusznie odrzucił skargę na podst. art. 220 § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.