I FZ 157/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1206/17 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2014 r. do sierpnia 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do wniesienia skargi.

1. Postanowieniem z 24 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1206/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił L. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w J. (dalej zwana "skarżącą spółką") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 29 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia 2014 r. do sierpnia 2015 r. 2. Przedstawiając okoliczności faktyczne w jakich zapadło powyższe rozstrzygnięcie sąd I instancji wskazał, że skarżąca spółka pismem z 9 stycznia 2017 r. wniosła skargę na powyższą decyzję. Następnie pełnomocnik skarżącej spółki pismem z 24 lutego 2017 r. wniósł o przywrócenie terminu do jej złożenia. Uzasadniając wniosek podał, że pracownik sekretariatu, która wcześniej wielokrotnie adresowała tego typu przesyłki otrzymała polecenie wysłania skargi jaka miała być złożona w imieniu skarżącej spółki na adres Izby Skarbowej w W. Tymczasem pracownica na skutek omyłki pisarskiej błędnie, zamiast na adres Izby Skarbowej w W., wysłała przedmiotową skargę na adres Sądu, nie zważając na sformułowanie zawarte w nagłówku skargi, które mówi że skarga jest wnoszona do Sądu za pośrednictwem tego organu. Pełnomocnik skarżącej spółki wyjaśnił ponadto, że 17 lutego 2017 r. uzyskał informację z pisma Sądu o tym, że skarga została przekazana do właściwego organu. 3. Sąd I instancji oddalając wniosek o przywrócenie terminu przyjął, że przedstawione przez pełnomocnika skarżącej spółki okoliczności, które były przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi na zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, nie stanowiły o braku jego winy. Stanowisko takie było tym bardziej, w ocenie sądu I instancji, uzasadnione ze względu na zawodowy charakter działalności pełnomocnika powodujący, że jego odpowiedzialność obejmowała działania tych wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód, w tym również pracownika sekretariatu przy pomocy którego złożył w niniejszej sprawie skargę. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji zarzucając naruszenie: - art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej zwana w skrócie "ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") w związku z art. 166 tej ustawy poprzez wydanie postanowienia z pominięciem istotnego dowodu znajdującego się a aktach sprawy w postaci "Procedury administracyjnej LTCA", podczas gdy przedstawiony dokument dowodził braku winy pełnomocnika skarżącej spółki i powinien stanowić przedmiot oceny sądu I instancji, który niniejszy dowód zupełnie pominął, przez co należy przyjąć, że postanowienie nie zostało wydane na podstawie całych akt sprawy; - art. 141 § 4 w związku z art. 166 w związku z art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez całkowite pominięcie w postanowieniu oceny podnoszonych przez pełnomocnika skarżącej spółki okoliczności braku winy, w tym dowodu w postaci "Procedury administracyjnej LTCA", przez co sąd I instancji błędnie uznał, że pełnomocnik skarżącej spółki nie dołożył należytej staranności w zapewnieniu nadzoru nad prawidłowością adresowania przesyłek; - art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne jego zastosowanie w sytuacji, gdy z okoliczności niniejszej sprawy jak również przywołanych przez sąd I instancji oraz skarżącą spółkę orzeczeń wynika, że nie ponosi ona winy w niedokonaniu czynności w terminie; - art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 166 w związku z art. 86 §1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uzasadnienie postanowienia w sposób wewnętrznie sprzeczny, gdyż sąd I instancji z jednej strony przyjął, że pełnomocnik nie musi adresować wszystkich kopert z drugiej jednak opisuje, że prawidłowy nadzór powinien de facto wiązać się ze sprawdzeniem każdej koperty a co pozbawia sensu zatrudniania pracowników administracyjnych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. Okolicznością bezsporną na gruncie tej sprawy pozostawało to, że zaskarżona do sądu I instancji decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z 29 grudnia 2016 r. została doręczona za pośrednictwem ePuap 11 stycznia 2017 r. i że skarga została nadana za pośrednictwem poczty 10 lutego 2017 r. a więc w ostatnim dniu terminu przewidzianego do wniesienia skargi. Jednakże, co było istotne, skarga została złożona bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wpłynęła do tego Sądu 13 lutego 2017 r. Następnie została zarejestrowana pod numerem [...] i przekazana 15 lutego 2017 r. Dyrektorowi Izby Skarbowej w W. 5.3. Odnotować w tym miejscu należy, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 czerwca 2017 r., na tle przepisu art. 53 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, utrwalony był pogląd, że wniesienie skargi bezpośrednio do sądu nie jest podstawą do jej odrzucenia, gdyż nie jest to "inna przyczyna niedopuszczalności skargi" w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ze względu na zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), a zwłaszcza na wynikający z niej wymóg reagowania każdego organu procesowego na skierowane do niego żądanie, także w przypadku swojej niewłaściwości, sąd administracyjny powinien przesłać skargę właściwemu organowi administracji publicznej celem nadania jej biegu. O zachowaniu ustawowego, trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi, decydowała wówczas data wysłania skargi przez sąd do właściwego organu administracji publicznej, przy czym – z uwagi na doniosłe dla strony skutki procesowe (przesłanie skargi przez sąd właściwemu organowi po upływie terminu skutkowało odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – czynności tej należało dokonać niezwłocznie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 651/08 oraz z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II FSK 1489/07, opublikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA - www.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). W obowiązującym natomiast od 1 czerwca 2017 r. stanie prawnym zasada powyższa uległa zmianie, gdyż do art. 53 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dodano § 4. W myśl tego przepisu, termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego. W takim przypadku sąd ten niezwłocznie przesyłał skargę odpowiednio do organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, wydał akt lub podjął inną czynność, będącą przedmiotem skargi. Przepis ten jednak, z uwagi na przyjętą w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), zasadę prawa międzyczasowego, nie ma zastosowania do postępowań przed sądami administracyjnymi, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Do tych spraw stosuje się bowiem przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu dotychczasowym. Powyższe przesądzało o tym, że sąd I instancji zasadnie ustalił, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po upływie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Termin ten upływał bowiem w dniu 10 lutego 2017 r. i wprawdzie tego dnia przesyłka zawierająca skargę została nadana na adres Sądu za pośrednictwem poczty, ale przekazano ją właściwemu organowi 15 lutego 2017 r., więc już po jego upływie. 5.4. Przystępując w tych warunkach do oceny zarzutów podniesionych w zażaleniu należy co do zasady zgodzić się ze stanowiskiem sądu I instancji, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi, o którym mowa w art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obejmuje swym zakresem nie tylko działania bądź zaniechania pełnomocnika, ale również działania osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności, włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym i że obciążają go zaniedbania pracownika sekretariatu, przy pomocy którego dokonuje czynności procesowej. W art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena uprawdopodobnienia braku winy podlega zawsze ocenie sądu, który rozpoznaje wniosek o przywrócenie uchybionego terminu i przy tej ocenie należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności sprawy (por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757). Należy mieć na uwadze to, że uprawdopodobnienie ma na celu jedynie uwiarygodnienie przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności. Brak winy strony w uchybieniu terminowi podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W szczególności, w ramach tej oceny należy mieć na uwadze rodzaj błędu, który doprowadził do uchybienia terminu. Przy ocenie przesłanek podanych przez stronę dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu należy mieć na uwadze ocenę stopnia zawinienia pełnomocnika w zakresie zadań, do których został powołany ustawą, jak też realizacją konstytucyjnie chronionego prawa do sądu. Na znaczenie prawa do sądu w kształtowaniu rozumienia instytucji przywrócenia terminu wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2008 r. sygn. akt II FZ 644/07 (dostępne w CBOSA) . 5.5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, w której skarga do sądu administracyjnego została prawidłowo sporządzona, a tylko z powodu oczywistej omyłki pracownika kancelarii w zaadresowaniu przesyłki, skargę wysłano na adres sądu zamiast na adres organu, który wydał zaskarżoną decyzję, można przyjąć, że brak winy strony w uchybieniu terminu został uprawdopodobniony. Skarżąca spółka, co należy podkreślić, powierzając pełnomocnikowi prowadzenie sprawy nie dokonała błędu w wyborze, ponieważ pełnomocnik wykonał wszystkie czynności prawidłowo. Z akt sprawy wynikało bowiem, że wszystkie czynności dokonywane przez pełnomocnika skarżącej spółki, które mógł skontrolować i na realizację których miał wpływ, zostały wykonane z zachowaniem standardów profesjonalizmu. W nagłówku skargi z 9 stycznia 2017 r. został prawidłowo oznaczony przez pełnomocnika zarówno adresat: "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie [...]", jak też tryb wnoszenia skargi: "za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w W. [..].". Bezspornym też pozostaje, że czynność adresowania koperty, jak też wysłania przesyłki pod wskazany adres, których sposób wykonania był precyzyjnie oznaczony w petitum skargi wykonywał pracownik kancelarii, a pełnomocnik nie brał w nich bezpośrednio udziału. 5.6. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach rozpoznawanej sprawy, odmowa przywrócenia terminu do wniesienia skargi wiązałaby się dla strony z dolegliwym skutkiem w postaci odrzucenia skargi i pozbawieniem jej prawa do sądu zagwarantowanego Konstytucją (art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P). Biorąc pod uwagę fakt, że skarga została nadana w terminie, a na kopercie widnieje prawidłowe oznaczenie sądu i adresata w związku z tym popełniony przez pracownika kancelarii błąd należało potraktować jako oczywistą omyłkę pisarską, która uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi. 5.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 86 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.