I FZ 155/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1335/16 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji 1.1. Postanowieniem z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1335/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku M.L. (dalej: Strona lub Skarżący) odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji 2.1. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1335/16, Sąd odrzucił skargę Strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 sierpnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2013 r. Podstawą tego orzeczenia było stwierdzenie braku uiszczenia przez Stronę wpisu sądowego, mimo wezwania za pośrednictwem zastępującego ją w sprawie pełnomocnika procesowego. 2.2. Pismem nadanym w dniu 24 lipca 2017 r. Strona osobiście wniosła pismo zatytułowane: "Zażalenie na postanowienie z dnia 3 lipca 2017 roku o odrzuceniu mojej skargi z dnia 20 września 2016 r." W piśmie tym wyjaśniła w szczególności, że do nieopłacenia skargi doszło bez jej winy, w związku z subiektywną oceną Sądu, iż Skarżący ma możliwość dokonania opłaty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie wraz z rodziną. 2.3. Wobec zakwalifikowania powyższego pisma jako wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r. Sąd poinformował o złożonym wniosku pełnomocnika Strony oraz wezwał do uzupełnienia tego wniosku przez uprawdopodobnienie braku winy w przekroczeniu terminu oraz wskazanie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do uiszczenia należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnik Strony został ponadto wezwany do dokonania czynności, której Strona uchybiła, tj. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie Skarżący uiścił należny w sprawie wpis sądowy w kwocie 2.000 zł. 2.4. W kolejnym piśmie z dnia 13 września 2017 r. wniesionym osobiście przez Skarżącego wskazano, że: - przyczyną uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi był brak wymaganej kwoty pieniężnej, którą Skarżący uiścił po jej zgromadzeniu; - z uwagi na częste nieobecności w domu, wynikające z poszukiwania pracy oraz wykonywania czynności doraźnych, Skarżący nie otrzymał informacji o obowiązku uiszczenia należnej opłaty; - informację tę uzyskał dopiero na etapie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi i w dniu 13 września 2017 r. dokonał wymaganej wpłaty. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji 3.1. W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, Sąd wskazał, że wniosek rozpoznał merytorycznie, gdyż z jego treści nie wynikało w sposób jednoznaczny, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu. 3.2. Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że: - Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi; - podana przez Stronę okoliczność braku środków finansowych w terminie otwartym do uiszczenia wpisu nie mogła być uwzględniona, gdyż brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych mógł stanowić podstawę do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy; - Skarżący ubiegał się o przyznanie takiego prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; - postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając sprzeciw Skarżącego, utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania Skarżącemu takiego zwolnienia; - jeżeli natomiast sytuacja materialna Skarżącego uległa zmianie w stosunku do sytuacji przedstawionej w uprzednio złożonym wniosku, to istniała możliwość złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z czego Skarżący nie skorzystał; - wnioskując o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu Strona podnosiła również okoliczność nieotrzymania korespondencji z Sądu informującej o stanie sprawy (wezwanie o wpis doręczono pełnomocnikowi Strony); - we wniosku nie wskazano jednak okoliczności, które mogłyby świadczyć o braku po stronie pełnomocnika Skarżącego winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. 4. Zażalenie W zażaleniu na postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę przez uwzględnienie wniosku i przywrócenie terminu. W uzasadnieniu zażalenia stwierdził, że: - nie miał świadomości, iż został wezwany do uiszczenia opłaty (wiadomość e-mail od pełnomocnika trafiła do folderu z wiadomościami niechcianymi), co nie zmienia okoliczności, iż w czasie doręczenia pełnomocnikowi wezwania do uiszczenia wpisu nie był w stanie ponieść tak znaczącego ciężaru finansowego; - chociaż reprezentuje go pełnomocnik, to działa sam, dlatego wnosi o nieprzykładanie do jego osobistych działań "podwyższonego kryterium należytej staranności". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 5.2. Z treści art. 85 P.p.s.a. wynika, że czynności w postępowaniu sądowym podjęte przez stronę po upływie terminu są bezskuteczne. Aby uniknąć negatywnych następstw uchybienia terminowi strona może skorzystać z przewidzianej w art. 86 P.p.s.a. instytucji przywrócenia terminu. W myśl § 1 tego przepisu jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - zgodnie z art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie. 5.3. Z zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji rozważył podaną przez Stronę okoliczność, która w jej ocenie skutkowała uchybieniem terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. Było nią, jak wywiódł to Sąd z treści wniosku Skarżącego oraz pisma procesowego z dnia 13 września 2017 r., a czego nie kwestionowała Strona w zażaleniu, brak środków finansowych w terminie otwartym na uiszczenie wpisu. Z kolei podaną przez Stronę okoliczność braku wiedzy o konieczności uiszczenia wpisu od skargi (wezwanie o wpis doręczono pełnomocnikowi Strony) Sąd pozostawił poza rozważaniami, jako że Skarżący nie wskazał przeszkód które napotkał reprezentujący go pełnomocnik, mogących świadczyć o braku u Skarżącego winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. 5.4. W odniesieniu do pierwszej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że brak środków w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi, nie może być podstawą uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Ocena ta poprzedzona została przyjętym założeniem, że w sprawie tej termin określony w art. 87 § 1 P.p.s.a. został przez Stronę zachowany. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego oznaczało to, w sytuacji podania przez Stronę w piśmie nadanym w dniu 24 lipca 2017 r. (w którym zawarto wniosek o przywrócenie terminu), iż zgromadziła już środki na uiszczenie opłaty od skargi, że przyczyna uchybienia terminowi (w postaci braku tych środków) ustała najwcześniej 17 lipca 2017 r., a najpóźniej 24 lipca 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Skoro zaś wiadomo, że w dniu 24 lipca 2017 r. przyczyny już nie było i Skarżący złożył wniosek z zachowaniem terminu siedmiu dni od dnia jej ustania, to mogła ona już nie istnieć nawet siedem dni wcześniej; w innymi przyjęciu, tzn. że przyczyna ustała przed 17 lipca 2017 r., należałoby stwierdzić, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony po terminie. W świetle powyższego, rolą Skarżącego było przedstawienie argumentacji uprawdopodabniającej, iż podana przez niego przyczyna w postaci braków środków trwała co najmniej od dnia doręczenia jemu (tj. faktycznie pełnomocnikowi, ale ze skutkiem dla Strony) wezwania do uiszczenia wpisu (8 maja 2017 r.) do dnia 24 lipca 2017 r. lub przynajmniej do 7 dni poprzedzających tę datę, mimo skutków uprzednio wydanego prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Innymi słowy, w sytuacji gdy postanowienie Sąd z dnia 20 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1335/16 (utrzymujące w mocy postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy) przyjmowało, że: "Skarżący nie wykazał, iż uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jego możliwości płatnicze", to powinien on w niniejszym postępowaniu odwołać się do innych okoliczności z zakresu jego sytuacji materialnej. Powinny one być przy tym nieznane (nie wzięte pod uwagę, bądź zupełnie nowe) w prowadzonym wówczas postępowaniu o przyznanie prawa pomocy albo o charakterze mającym wpływ na faktyczną możliwość dysponowania środkami finansowymi posiadanymi na wystarczającym poziomie przez Skarżącego, wskutek których to właśnie okoliczności nastąpiło uchybienie terminu, a Strona nie mogła ich usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. We wniosku o przywrócenie terminu, ani w piśmie z dnia 13 września 2017 r., Skarżący nie podał tak kształtujących się okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić brak jego winy w nieuiszczeniu żądanej opłaty w terminie wyznaczonym do tej czynności. Przejawem uprawdopodobnienia "braku środków finansowych", jako przyczyny uchybienia terminowi, w sytuacji wcześniejszej negatywnej oceny co do podnoszonego już przez Skarżącego braku możliwości płatniczych obejmujących m.in. wpis od skargi (nie przyznając prawa pomocy choćby w tym zakresie, uznano, że Strona jest w stanie ponieść tego rodzaju wydatek), mógłby okazać się wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w trybie zmiany, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. Takowy osadzony jest bowiem na nowo powstałej okoliczności faktycznej, istotnej, a więc mogącej zmienić prawomocne postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący jednak nie skorzystał z możliwości zainicjowania takowego postępowania, co też trafnie odnotowano w zaskarżonym postanowieniu Sądu pierwszej instancji. 5.5. W odniesieniu do drugiej okoliczności podanej przez Stronę, tj. niewiedzy o konieczności poniesienia opłaty od wniesionej skargi, podzielić należało uwagi Sądu pierwszej instancji dotyczące skutków prawnych wynikających z faktu ustanowionej reprezentacji procesowej. Godne akceptacji było również to, że w rozpoznanej sprawie nie podano okoliczności zaistniałych po stronie pełnomocnika, które mogłyby uprawdopodabniać brak winy Skarżącego. Niezależnie jednak od tego, ewentualna niewiedza Strony o doręczeniu pierwotnego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, pozostawała bez znaczenia z punktu widzenia głównej przyczyn nieuiszczenia tego wpisu. Skarżący domagając się przywrócenia terminu eksponował brak środków finansowych w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, a informacja o wezwaniu do jego uiszczenia nie mogła przecież zmieniać tego stanu. Zresztą sam Skarżący wskazał na taką ocenę w treści zażalenia, podnosząc, że: "Nie zmienia to okoliczności (brak wiedzy o wezwaniu Strony do uiszczenia wpisu za pośrednictwem pełnomocnika - przyp. NSA), iż w czasie kiedy pierwotne wezwanie do uiszczenia opłaty sądowej doręczone zostało mojemu pełnomocnikowi, nie byłem w stanie ponieść tak znaczącego ciężaru finansowego". 5.6. Wobec powyższego stwierdzić należało, że Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w czasie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi (gdyż dopiero w piśmie z dnia 8 stycznia 2018 r. poinformowała Sąd o wypowiedzeniu pełnomocnictwa) nie dochowała staranności, jakiej należałoby wymagać od podmiotu należycie dbającego o swoje interesy. Zasadnie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 5.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.