I FZ 155/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 996/17 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W.) z dnia 27 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2015 r. oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 996/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a., odrzucił skargę T. W. (dalej: strona lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 27 grudnia 2016 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2015 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 24 stycznia 2017 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu podatkowego. Z uwagi na fakt, że wniesiona skarga dotknięta była wadą formalną (brak własnoręcznego podpisu skarżącej) oraz nie została opłacona, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Przewodniczący Wydziału) z 1 marca 2017 r., strona została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz usunięcia braku formalnego ww. pisma w zakresie podpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe wezwania zostały doręczone 20 marca 2017 r., a skarżąca z zachowaniem wyznaczonego w nich terminu uiściła jedynie wpis od skargi, nie dopełniła natomiast obowiązku własnoręcznego podpisania skargi. Mając zatem na uwadze, że brak formalny skargi nie został usunięty w wyznaczonym terminie, Sąd pierwszej instancji - postanowieniem z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 996/17 - odrzucił skargę. Następnie strona zaskarżyła wskazane powyżej postanowienie, wnosząc w zażaleniu o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że podpisanie skargi nie było możliwe z przyczyn od niej niezależnych. W jej ocenie, Sąd powinien przysłać razem z wezwaniem odpis niepodpisanej skargi, tak by skarżąca mogła go podpisać. Do przedmiotowego wezwania nie został jednak dołączony odpis skargi. Jednocześnie skarżąca dołączyła do zażalenia podpisany własnoręcznie egzemplarz skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych ma miejsce wówczas, gdy nie usunięto w wyznaczonym terminie tych braków, mimo prawidłowego wezwania do ich usunięcia, o czym stanowi art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Braki skargi w rozumieniu ww. przepisów powinny być istotne, to znaczy takie, których nieusunięcie uniemożliwi nadanie sprawie dalszego biegu (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 2010, s. 192). W świetle zaś art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna przede wszystkim czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać elementy szczególne, wymienione w pkt 1 - 4 powołanego przepisu. Podstawowe minimum treści pisma składanego w postępowaniu sądowym określa natomiast art. 46 § 1 pkt 1 - 5 p.p.s.a, zaliczając do tego katalogu m. in. podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (pkt 4). W doktrynie i orzecznictwie w sposób zgodny podkreśla się przy tym, że co do zasady (z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a.) podpis musi być własnoręczny, a odtworzony mechanicznie na piśmie wzór podpisu nie czyni zadość wymogowi przewidzianemu w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Podpis własnoręczny na piśmie procesowym nie może być zastąpiony nie tylko podpisem sporządzonym na maszynie (jak np. w wypadku sporządzenia dokumentu techniką komputerową), ale też żadnym innym podpisem mechanicznym, np. faksymile bądź kserograficzną odbitką własnego podpisu (J. Olszanowski, Glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 czerwca 2016 r., I OZ 533/16, ZNSA 2017/1/145-152). Wskazane w powołanym przepisie elementy treści pisma (skargi) mają charakter obligatoryjny, a ich brak, w szczególności brak podpisu skarżącego lub osoby go reprezentującej, co do zasady stanowi istotny brak formalny skargi uniemożliwiający nadanie jej dalszego biegu. Wnoszący pismo ma jednakże gwarancję ochrony swojego interesu prawnego, gdyż brak każdego z wymaganych składników treści pisma podlega uzupełnieniu w trybie i na zasadach uregulowanych w art. 49 p.p.s.a. Jeżeli bowiem pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od dnia jego wniesienia, a jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie go bez rozpatrzenia. W odniesieniu do skargi ustawa przewiduje w takiej sytuacji skutek jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Naczelny Sad Administracyjny zauważa, że skarga wniesiona przez stronę nie zawierała własnoręcznego podpisu osoby wnoszącej (ani jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika), tym samym w świetle art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - nie zawierała jednego z elementów istotnych skargi. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem, dostrzegając opisany powyżej brak formalny skargi, wezwał do jego usunięcia, wyznaczając stronie termin na dokonanie tej czynności oraz pouczając o skutkach niewykonania wezwania. Co istotne przy tym, skarżąca nie neguje w zażaleniu zasadności samego wezwania do usunięcia braku skargi, a jedynie podnosi, że do przedmiotowego wezwania - celem zadośćuczynienia nałożonemu w nim obowiązkowi - Sąd winien był załączyć odpis obarczonej brakiem skargi. Ustosunkowując się do takiego stanowiska skarżącej wskazać należy, że żaden przepis prawa nie nakłada na sąd administracyjny obowiązku przesłania stronie postępowania jej własnego pisma procesowego, obarczonego wadą formalną w postaci braku własnoręcznego podpisu, w celu umożliwienia jej usunięcia tego braku. Jakkolwiek w działalności sądów administracyjnych obecna jest taka praktyka, to nie ma ona źródeł normatywnych, a zatem okoliczność braku jej zastosowania w konkretnym przypadku nie świadczy o wadliwości postępowania Sądu pierwszej instancji. Z punktu widzenia przepisów prawa istotne jest bowiem wyłącznie to, aby wezwanie jasno i precyzyjnie określało rodzaj braków pisma procesowego, sposób ich uzupełnienia, zakreślało siedmiodniowy termin na ich uzupełnienie oraz rygor jego niezachowania. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 czerwca 1999 r., II RN 6/99 (OSNAPiUS 2000, nr 9, poz. 343) wezwanie do uzupełnienia braków powinno być jednoznaczne i zrozumiałe dla strony. Niespełnienie tych wymogów pozbawia wezwanie sankcji. Jednocześnie stronie wezwanej do usunięcia braków formalnych złożonego pisma nie przysługuje jakikolwiek margines interpretacyjny odnośnie do sposobu wykonania wezwania, jeżeli zawiera ono określone w sposób szczegółowy i wyraźny czynności, których dopełnienie jest wymagane do nadania sprawie dalszego biegu (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2008 r., I FSK 536/08, CBOSA). Na gruncie rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Przewodniczący Wydziału w zarządzeniu z 1 marca 2017 r. w sposób jasny i nie budzący wątpliwości określił formę, termin i rygor usunięcia dostrzeżonych braków skargi, wskazując, że należy to uczynić w ciągu 7 dni od dnia doręczenia wezwania, poprzez własnoręczne podpisanie skargi lub nadesłanie własnoręcznie podpisanego egzemplarza skargi, a nieuczynienie tego w powyższym terminie spowoduje odrzucenie skargi. Nie istniała więc wątpliwość co do prawidłowości, ani skuteczności wezwania. Skarżącej zapewniono możliwość wyboru w zakresie sposobu usunięcia braków skargi, tj. osobiste stawiennictwo w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w celu bezpośredniego podpisania przesłanej uprzednio do tego Sądu skargi lub przesłanie własnoręcznie podpisanego egzemplarza ww. pisma procesowego. Trudno bowiem założyć, że skarżąca nie dysponuje innym, niż złożony wcześniej do Sądu, egzemplarzem skargi lub też że nie ma możliwości odtworzenia jej treści, w szczególności, iż skarga została sporządzona techniką komputerową, a nie odręcznie. Potwierdzeniem prawidłowości powyższego rozumowania jest ponadto fakt załączenia egzemplarza skargi (podpisanego przez skarżącą) do rozpoznawanego obecnie zażalenia. Skoro zatem skarga dotknięta była wadą uniemożliwiającą nadanie jej dalszego biegu, skarżąca została wezwana do usunięcia tej wady w określonym terminie, powiadomiona o skutkach prawnych ewentualnego niezastosowania się do wezwania, a wezwanie zostało jej prawidłowo doręczone, w sytuacji nieuzupełnienia braku skargi Sąd pierwszej instancji obowiązany był dyspozycją art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. do jej odrzucenia. Na zakończenie wyjaśnić należy, że nie można uznać za skuteczne usunięcie braku formalnego skargi złożenia przez skarżącą podpisanego egzemplarza tej skargi wraz z zażaleniem. Czynność ta - jako dokonana po upływie wyznaczonego przez Sąd pierwszej instancji terminu (wezwanie doręczone 20 marca 2017 r., skutkiem czego termin upłynął 27 marca 2017 r.) - jest bowiem spóźniona, a skarżąca nie wnioskowała o przywrócenie uchybionego terminu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie oddalił. ----------------------- 4