I FZ 152/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariusz Golecki, po rozpoznaniu w dniu 8 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Bk 69/25 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bialymstoku z dnia 13 grudnia 2024 r. nr 2001-IOV-1.4103.61.2024 w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług grudzień 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 18 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Bk 69/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił zażalenie S. S. (dalej: "Strona, "Skarżący") z na postanowienie WSA w Białymstoku z 21 maja 2025 r. w sprawie ze skargi Strony na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 13 grudnia 2024 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług grudzień 2018 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że Skarżący wniósł zażalenie z uchybieniem terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia ewentualnie o przywrócenie terminu. Podniósł, że jednodniowe opóźnienie w złożeniu zażalenia na postanowienie z 21 maja 2025 r. było wynikiem wprowadzenia go w błąd przez pracownika sądu w rozmowie telefonicznej dotyczącej terminu złożenia dokumentów. Składając zażalenie osobiście 12 czerwca 2025 r. Skarżący działał zatem w dobrej wierze i w zaufaniu do informacji uzyskanej bezpośrednio od pracownika sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), który z mocy odesłania z art. 197 § 2 p.p.s.a. znajduje zastosowanie do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Według zaś art. 194 § 2 p.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Postanowienie z 21 maja 2025 r. doręczono Stronie 4 czerwca 2025 r. zatem termin do wniesienia zażalenia na postanowienie upłynął 11 czerwca 2025 r. W związku z tym zażalenie wniesione 12 czerwca 2025 r. zostało złożone z uchybieniem terminu. Skarżący nie kwestionuje w swoim zażaleniu dat wskazuję jednakże, że uchybienie terminowi wynikało nie z jego winy, co powtarza w załączonym do zażalenia wniosku o przywrócenie terminu. Wskazać w tym miejscu należy, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11) rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, badając zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa. W zażaleniu oraz w załączonym do niego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 21 maja 2025 r. skarżący wskazał, że 11 czerwca 2025 r. skontaktował się z sekretariatem sądu telefonicznie w celu uzyskania informacji, czy w przypadku gdy nie zdąży złożyć dokumentów osobiście w tym dniu, może złożyć je dnia następnego (12 czerwca 2025 r.), na co uzyskał od pracownika sądu odpowiedź twierdzącą. Z tej lakonicznej argumentacji wynika zatem, że skarżący wiedział, że 11 czerwca 2025 r. upływa termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z 21 maja 2025 r. Nie wynika z niej natomiast co było przeszkodą do dochowania przez niego tego terminu. W tej sytuacji nie sposób więc ocenić, czy była to przeszkoda, której skarżący nie mógł usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, w tym np. przez posłużenie się osoba trzecią. Ponadto z treści wniosku wynika, że skarżący, kontaktując się z sądem, dopuszczał możliwość, że nie zdąży w danym dniu (11 czerwca 2025 r.) złożyć dokumentów osobiście w sądzie. Tymczasem osobiste złożenie pisma w biurze podawczym sądu nie jest jedyną możliwością zachowania terminu, który ustawa zakreśla dla skutecznego dokonania takiej czynności procesowej (o czym skarżący został z resztą pouczony na piśmie wraz z doręczeniem mu postanowienia z 21 maja 2025 r.). Zgodnie bowiem z art. 83 § 3 p.p.s.a. oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. — Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) — stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Ponadto w myśl art. 83 § 4 cytowanej ustawy to samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku. Zgodnie zaś z art. 83 § 5 p.p.s.a. datą wniesienia pisma w formie dokumentu elektronicznego jest określona w urzędowym poświadczeniu odbioru data wprowadzenia pisma do systemu teleinformatycznego sądu lub właściwego organu. Z powyższego wynika zatem, że pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym mogą być składane osobiście w biurze podawczym sądu, ale także przesyłane za pośrednictwem operatora pocztowego (krajowego albo świadczącego usługi pocztowe w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej, kraju członkowskim EFTA lub w Szwajcarii), za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, a także za pośrednictwem pozostałych wymienionych powyżej podmiotów szczególnych. Co istotne, o ile w przypadku złożenia pisma osobiście w biurze podawczym sądu o zachowaniu terminu decyduje data wpływu pisma do sądu, o tyle w każdym z przypadków wymienionych w art. 83 § 3-5 p.p.s.a o terminowym złożeniu pisma decyduje data jego oddania wskazanym podmiotom, czyli data nadania. W sytuacji zatem gdy Skarżący dopuszczał możliwość, że nie zdąży złożyć zażalenia na postanowienie z 21 maja 2025 r. osobiście w sądzie z zachowaniem terminu, miał możliwość skorzystania z innych form wniesienia zażalenia, gwarantujących mu dochowanie ustawowego terminu. We wniosku nie wskazano zaś, że skorzystanie z tych form, a nawet posłużenie się przy tej czynności osobą trzecią, nie było możliwe. Treść wniosku dowodzi przy tym, że skarżący o takich możliwościach wiedział, ale po kontakcie z sekretariatem sądu, wręcz zrezygnował ze skorzystania z nich. W opisanych okolicznościach nie sposób zatem uznać, że w rozpoznawanej sprawie uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji z 21 maja 2025 r. było przez Stronę niezawinione. W świetle powyższych rozważań podnoszona we wniosku o przywrócenie terminu okoliczność wprowadzenia skarżącego w błąd przez pracownika sekretariatu sądu pierwszej instancji pozostaje, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wpływu na tę ocenę. Przede wszystkim skarżący w sposób bardzo ogólnikowy powołał okoliczności swojej rozmowy telefonicznej z sekretariatem sądu. W sprawie uprawdopodobnione zostało jedynie to, że miała ona faktycznie miejsce. Nie wiadomo jednakże kiedy. Nie jest również znany przebieg tej rozmowy, w szczególności to jakich informacji skarżący udzielił pracownikowi sekretariatu sądu, ani jakie sformułował pytanie/pytania (we wniosku o przywrócenie terminu jest mowa o złożeniu dokumentów, a nie o złożeniu zażalenia na konkretne postanowienie sądu). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji