I FZ 152/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1092/19 odmawiające wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1092/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M.M. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 17 maja 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2015 r. Uzasadniając orzeczenie Sąd wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji na poparcie złożonego wniosku. Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o wstrzymanie wykonania opisanej decyzji skarżący podał, iż egzekucja należności objętej przedmiotowym aktem wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W ocenie skarżącego wykonanie decyzji naraża go na utratę płynności finansowej, co w konsekwencji może doprowadzić do jego całkowitej niewypłacalności. Skarżący wskazał, że nie wykonuje aktualnie żadnej pracy zarobkowej, prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zawieszona w 2016 r., pozostaje na utrzymaniu rodziców, a jego sytuacja materialna jest bardzo ciężka. Nie ma przy tym możliwości polepszenia swojej sytuacji ekonomicznej, bowiem ewentualne dochody, które mógłby osiągnąć, będą podlegać zajęciu egzekucyjnemu. Do wniosku dołączono odpis zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz tytuły wykonawcze wydane na podstawie decyzji obejmujących zobowiązania podatkowe skarżącego w VAT. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Sąd pierwszej instancji orzekając w tym zakresie oparł się nie tylko na twierdzeniach skarżącego zawartych we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, ale uwzględnił również materiał źródłowy znajdujący się w aktach sądowych dotyczących postępowania prowadzonego z wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Na podstawie tychże akt sprawy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący w sposób wiarygodny nie przedstawił aktualnej sytuacji majątkowej (przede wszystkim nie wykazał, iż rzeczywiście jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów), a tym samym nie można było przyjąć, iż egzekucja należności objętych opisaną na wstępie decyzją podatkową faktycznie spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa we wniosku. Sąd pierwszej instancji nie podzielił w szczególności stanowiska skarżącego co do tego, że przymusowa egzekucja należności podatkowych – w związku z zajęciem rachunku bankowego – uniemożliwi skarżącemu polepszenie jego sytuacji materialnej, gdyż nawet w przypadku podjęcia pracy i osiągnięcia dochodu skarżący nie będzie w stanie nim dysponować. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji powołał się na przepisy dotyczące ograniczeń w egzekucji z wynagrodzenia ze stosunku pracy. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o zmianę orzeczenia, poprzez uwzględnienie wniosku i wstrzymanie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Sądowi pierwszej instancji zarzucono przy tym naruszenie: - art. 49 § 1 P.p.s.a., poprzez brak wezwania skarżącego do przedłożenia dokumentów na potwierdzenie okoliczności powołanych na uzasadnienie wniosku, w sytuacji gdy Sąd z uwagi na brak tychże dokumentów uznał, iż nie jest władny dokonać kompleksowej weryfikacji sytuacji faktycznej i materialnej skarżącego, mając na względzie, iż brak załączników stanowi brak o charakterze usuwalnym, który można konwalidować w trybie powołanego przepisu prawa; - art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 K.p.c. - tj. zasady swobodnej oceny dowodów poprzez nieprawidłową ocenę sytuacji faktycznej i materialnej skarżącego, a także pominięcie okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku, a znanych Sądowi z urzędu, a w konsekwencji nieprawidłową decyzję w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, poprzez uznanie, że jej wykonanie nie spowoduje powstania niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków dla skarżącego, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego winna prowadzić do przeciwnych wniosków i wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji; - art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie podczas, gdy zaistniały okoliczności warunkujące wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, co winno skutkować uwzględnieniem wniosku skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonego aktu lub czynności na wniosek strony, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, przyjmuje się, że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest podanie przez stronę we wniosku okoliczności wskazujących na związane z wykonaniem skarżonego aktu lub czynności niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i ich konkretyzacja w przedstawionym przez stronę materiale dowodowym. To bowiem w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by był on precyzyjny i dotyczył konkretnych zagrożeń. Również w jej interesie leży poparcie tychże twierdzeń stosownymi dokumentami. Uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku nie oznacza bowiem gołosłownego stwierdzenia przez podmiot powołujący się na te okoliczności, że one zachodzą (por. np. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 998/14, z 13 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1504/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Rozpatrując zażalenie złożone w niniejszej sprawie w świetle powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż skarżący w złożonym wniosku nie uprawdopodobnił, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w związku z wykonaniem opisanej na wstępie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2015 r. Zgodzić się trzeba z Sądem pierwszej instancji w szczególności co do tego, że w niniejszej sprawie skarżący w sposób wiarygodny nie wykazał swojej sytuacji materialnej, a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że rzeczywiście wykonanie kwestionowanej decyzji będzie wiązało się ze znaczną szkodą lub trudnymi do odwrócenia skutkami, o których mowa we wniosku. W zażaleniu podkreślono w tym zakresie m.in., że fakt, iż skarżący nie będzie mógł dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym z uwagi na jego zajęcie w ramach postępowania egzekucyjnego, uniemożliwi mu ponowne podjęcie działalności gospodarczej i polepszenie jego sytuacji finansowej ze względu na to, iż wszelkie dochody wpływające na rachunek bankowy skarżącego zostaną zablokowane i nie będzie on mógł z nich korzystać nawet dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tym miejscu podkreślić trzeba, że uprawdopodobnienie takich okoliczności, które mogą nastąpić w przyszłości w związku z wykonaniem decyzji organu podatkowego, wymaga jednak w pierwszej kolejności wykazania przez skarżącego, iż jego aktualna sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że w zestawieniu z koniecznością wyegzekwowania należności objętych wspomnianą decyzją, znacznie się pogorszy, co spowoduje znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki w rozumieniu art. 61 § 3 P.p.s.a. Dopiero bowiem na podstawie rzetelnie zobrazowanej sytuacji majątkowej sąd jest w stanie ocenić, czy zachodzi prawdopodobieństwo popadnięcia skarżącego w stan ubóstwa, co niewątpliwie stanowiłoby przesłankę wstrzymania wykonania kwestionowanej decyzji. Odnosząc się zatem do zarzutów zażalenia w kwestii tego, że Sąd pierwszej instancji w sposób nieuprawniony wymagał od skarżącego udowodnienia, a nie uprawdopodobnienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje raz jeszcze, że uprawdopodobnienie dotyczy w tym przypadku ewentualnych przyszłych konsekwencji wykonania skarżonego aktu, jednakże nie zwalnia strony z udowodnienia okoliczności faktycznych, na podstawie których strona opiera swoją argumentację o możliwych skutkach przymusowej egzekucji prowadzonej w związku z tym aktem administracyjnym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie akt niniejszej sprawy (także akt z postępowania w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy, które zresztą były również podstawą wydania skarżonego na obecnym etapie postanowienia WSA w Gliwicach) za trafną uznaje ocenę Sądu pierwszej instancji co do tego, że z wniosku skarżącego nie wynika, że rzeczywiście efektem wykonania kwestionowanej decyzji podatkowej może być utrata przez skarżącego płynności finansowej, a w konsekwencji jego ubóstwo. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób niebudzący wątpliwości swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Sąd pierwszej instancji odwołując się do dokumentacji źródłowej złożonej z wnioskiem skarżącego w przedmiocie prawa pomocy trafnie wypunktował, że skarżący przede wszystkim nie wykazał, iż faktycznie jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów. Nie zasługują na uwzględnienie wyjaśnienia skarżącego zawarte w zażaleniu, że trudno jest mu wykazać fakt, iż nie uzyskuje on żadnych dochodów, gdyż wobec braku prawnego obowiązku zarejestrowania się w urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego nie dokonał on takiej rejestracji, w związku z czym nie może przedstawić na tę okoliczność żadnego dowodu. Podkreślenia w kontekście powyższego wymaga, że w ramach postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący był wzywany dodatkowo o złożenie innej dokumentacji potwierdzającej, że nie uzyskuje on żadnych dochodów, na wypadek gdyby nie było podstaw do wydania zaświadczenia, iż skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący wezwania tego nie wykonał, jak również nie odniósł się do tej kwestii w żaden sposób w rozpoznawanym obecnie zażaleniu. Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z 30 grudnia 2019 r. I SPP/Gl 209/19 o odmowie skarżącemu przyznania prawa pomocy zwrócił też uwagę, że skarżący, mimo stosownych wezwań, nie przedłożył pełnej dokumentacji dotyczącej posiadanych rachunków bankowych. Nie wyjaśniono także kwestii związanych ze zobowiązaniami Skarżącego dotyczącymi umowy pożyczki na kwotę 150.000 zł. Wątpliwości związane z rzeczywistą sytuacją materialną skarżącego nie pozwalają na odniesienie się do podnoszonej w zażaleniu kwestii dotyczącej braku możliwości wznowienia przez skarżącego prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wobec tego, że na podstawie akt sprawy nie jest możliwe ustalenie w sposób jednoznaczny kondycji finansowej skarżącego, nie można również ocenić, czy wykonanie kwestionowanej decyzji będzie miało rzeczywiście taki skutek, iż ta działalność nie zostanie podjęta, a tym samym skarżący całkowicie utraci płynność finansową i popadnie w stan ubóstwa. Powyższe, w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, potwierdza zasadność oceny Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie odnośnie do tego, iż w takich okolicznościach faktycznych wniosek skarżącego o udzielenie mu ochrony tymczasowej nie zasługuje na uwzględnienie. W zażaleniu strona duży nacisk kładzie na brak wezwania jej do przedłożenia dodatkowej dokumentacji na potwierdzenie spełnienia przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Tytułem przypomnienia wskazać należy, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji nie zawiera analogicznych regulacji do art. 255 P.p.s.a., który to przepis umożliwia sądowi wezwanie strony do uzupełnienia oświadczeń/dokumentacji lub wyjaśnienia wątpliwości, które nasunęły się Sądowi w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Zatem, jak już na wstępie rozważań wskazano, w przypadku, gdy sąd orzeka na wniosek strony o zasadności wstrzymania w danej sprawie wykonania skarżonego aktu (czynności), to na inicjującym to postępowanie podmiocie spoczywa obowiązek rzetelnego sformułowania wniosku. Brak w takim wniosku danych warunkujących dokonanie oceny, czy zachodzą przesłanki zastosowania ochrony tymczasowej, nie jest przy tym brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie pismu dalszego biegu. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji, w sytuacji braku należytego uzasadnienia wniosku, o którym mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. (w tym również w przypadku braku dokumentacji źródłowej potwierdzającej w sposób należyty argumentację tego wniosku), nie był obowiązany na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a. do wzywania skarżącego do uzupełnienia tego wniosku (por. postanowienie NSA z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I FZ 166/15, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia zażalenia, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.