I FZ 148/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 436/16 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 436/16, w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 lutego 2016 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2) przywrócić termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

I FZ 148/17 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 436/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił przywrócenia K. K. (dalej: skarżący) terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że niezłożenie w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący usprawiedliwiał tym, że nie podjęto prób prawidłowego doręczenia mu zawiadomienia o terminie rozprawy, przede wszystkim nie pozostawiono awiza. Zdaniem skarżącego niedoręczenie przesyłki było spowodowane nieprawidłowym działaniem listonosza i pracownika poczty. Sąd pierwszej instancji, odwołując się do art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.), uznał, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu. Sąd zaznaczył, że zawiadomienie o terminie rozprawy wysłano skarżącemu na wskazany przez niego adres i zostało ono doręczone w trybie z art. 73 p.p.s.a. Sąd wskazał, że skarżący wszystkie wcześniejsze przesyłki odbierał po ich uprzednim awizowaniu, a z akt sprawy wynika, że część z nich doręczał ten sam listonosz, co w sprawie. Zdaniem sądu nie można w takim przypadku mówić o dołożeniu wszelkiej staranności i braku winy w uchybieniu terminu przez skarżącego. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 436/16, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. przez ich błędne zastosowanie w realiach sprawy. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że sporna przesyłka do niego nie dotarła, nie zostało też pozostawione awizo. Oświadczenie potwierdzające brak dostarczenia przez listonosza spornej korespondencji wydał właściciel domu, przy czym awiza przesyłki nie widziała żadna z zamieszkujących tam osób (żona i matka skarżącego), ani żaden z sąsiadów. W konsekwencji skarżący nie miał świadomości, że w dniu 15 listopada 2016 r. odbyła się w jego sprawie rozprawa i nie mógł skorzystać z uprawnienia do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Skarżący podkreślił, że gdyby korespondencja lub awizo były dostarczone i skarżący wiedziałby o nadejściu przesyłki, na pewno byłaby ona odebrana, ponieważ sprawa jest dla skarżącego niezmiernie ważna, czego dowodzą liczne telefony do sądu, chęć udziału w rozprawie, przeglądanie akt sprawy. Zwracając uwagę na treść odpowiedzi Poczty Polskiej na jego reklamację skarżący stwierdził, że nie można tych wyjaśnień uznać za wiarygodne, gdyż oparte są one na twierdzeniach pracowników Urzędu Pocztowego, w interesie których jest nieprzyznawanie się do popełniania błędów w doręczaniu przesyłek. Poczta Polska wskazała, że przypadki dotyczące braku awizowania przesyłek są trudne do jednoznacznego rozstrzygnięcia, a mimo to oparła się wyłącznie na oświadczeniach swoich pracowników, nie popierając ich innymi dowodami. Skarżący wskazał, że Poczta poinformowała go, że jakiekolwiek nagrania (np. z monitoringu) czy dane pracowników, którzy są autorami stwierdzeń, na których oparto się przy rozpatrywaniu reklamacji, może wydać tylko organom takim jak Sąd, Policja czy Prokuratura. W związku z tym skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań i przesłuchanie pracowników Poczty Polskiej, a także o zabezpieczenie nagrań z monitoringu czy innych dowodów, gdyż to zadaniem organu, w tym także sądu, jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Nieprzeprowadzenie tych dowodów przez sąd jest sprzeczne z Konstytucją RP i narusza zasadę prawdy obiektywnej. Skarżący wskazał również, że na podstawie informacji uzyskanych przez niego od sąsiadów można stwierdzić, że listonosze nie dostarczają prawidłowo przesyłek, a także dla skarżącego nie jest to pierwszy przypadek. Na poparcie swoich twierdzeń w tym względzie skarżący przesłał oświadczenia mieszkańców R. i wniósł o ich przesłuchanie w charakterze świadków. Zdaniem skarżącego sąd kierował się przy rozpatrywaniu wniosku wyłącznie nieprawdziwymi stwierdzeniami pracowników Poczty, a uznając, że przesyłka została prawidłowo doręczona oraz pomijając dowody korzystne dla skarżącego, mimo że uprawdopodobniają one, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego, błędnie ustalił stan faktyczny, czym naruszył przepisy prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zawarte w zażaleniu wnioski o przeprowadzenie szeregu dowodów – przede wszystkim o przesłuchanie licznych świadków, zabezpieczenie nagrań z monitoringu, czy "innych dowodów" – nie mogą być uwzględnione. Doszukiwanie się podstawy do prowadzenia takiego postępowania dowodowego przez sąd administracyjny w przepisach Konstytucji RP czy Kodeksu postępowania administracyjnego nie może przynieść oczekiwanych przez skarżącego rezultatów z uwagi na treść art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że sąd administracyjny ma ograniczone możliwości prowadzenia postępowania dowodowego, przede wszystkim nie może przesłuchiwać świadków, czy ustalać zaistnienie określonych okoliczności faktycznych na podstawie np. nagrań z monitoringu. Przy rozważaniu zasadności stanowiska prezentowanego w zażaleniu przez skarżącego przydatne będą jednak dołączone przez niego do akt sprawy dokumenty, w tym przede wszystkim korespondencja z Pocztą Polską i oświadczenia osób (członków rodziny i sąsiadów skarżącego), które potencjalnie mogły mieć styczność ze sporną przesyłką bądź awizem jej dotyczącym. Mając te dokumenty na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie skarżącego zasługiwało na uwzględnienie. Należy wskazać, że prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócenie terminu uzależnia od braku winy strony w jego uchybieniu, trafnie też zwrócił uwagę na konieczność zbadania, czy strona dołożyła należytej staranności w dbaniu o własne interesy i stwierdził – w oparciu o ugruntowane orzecznictwo – że przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Odnosząc te rozważania do wniosku skarżącego sąd ograniczył się jednak do wskazania, że przesyłka została wysłana na prawidłowy adres, a inne przesyłki, w tym doręczane przez tego samego listonosza, skarżący odbierał po awizacji, konkludując, że "nie można w tym przypadku mówić o dołożeniu wszelkiej staranności i braku winy w uchybieniu terminu". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest jasne, w jaki sposób sąd doszedł do takiego wniosku. Samo powołanie się na skuteczność i prawidłowość poprzednich doręczeń nie oznacza automatycznie, że w odniesieniu do spornej przesyłki również brak było nieprawidłowości, a nieodebranie tej przesyłki było spowodowane niedołożeniem należytej staranności przez skarżącego. Nie wiadomo też, jakie działania w ocenie sądu pierwszej instancji powinien być podjąć skarżący, by spełnić przesłankę należytego dbania o własne interesy. Sąd nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji skarżącego, w tym do kwestii niepozostawienia awiza (i oświadczenia właściciela domu to potwierdzającego), nieprzekazania przesyłki przez pracownika poczty, gdy skarżący odbierał inne przesyłki, jak i oświadczeń sąsiadów skarżącego wskazujących na nieprawidłowe działania poczty. Sąd nie poddał też analizie pisma Poczty Polskiej stanowiącego odpowiedź na reklamację skarżącego. Oznacza to, że ocena merytoryczna wniosku o przywrócenie terminu była fragmentaryczna i nie może zostać uznana za prawidłową. Uchylając zaskarżone postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny uznał równocześnie, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, i możliwe jest ocenienie na podstawie akt sprawy zasadności wniosku skarżącego. Dokonując takiej oceny należy przede wszystkim wskazać, że przesłanki przywrócenia terminu zawarte w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. nie uzależniają pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia wniosku w tym przedmiocie od udowodnienia przez niego braku winy w uchybieniu terminu. Przepis art. 87 § 2 p.p.s.a. przewiduje jednoznacznie, że we wniosku o przywrócenie terminu należy jedynie uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle wniosku i dokumentów przedłożonych przez skarżącego należało uznać, iż uprawdopodobnił on okoliczności wskazujące na brak swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podstawowym dokumentem, który uprawdopodabnia wersję wydarzeń przedstawianą przez skarżącego – w ocenie Sądu w stopniu wystarczającym do pozytywnego rozpatrzenia wniosku – jest odpowiedź Poczty Polskiej na reklamację złożoną przez skarżącego. W piśmie z dnia 28 grudnia 2016 r. Poczta Polska odniosła się do skargi skarżącego dotyczącej niepozostawienia zawiadomień o nadejściu dwóch przesyłek, w tym tej spornej w sprawie. Po przytoczeniu wyjaśnień otrzymanych z Urzędu Pocztowego R., w świetle których "listonosz (...) z całą pewnością podjął próbę doręczenia przedmiotowych przesyłek lecz bezskuteczną" a "zawiadomienia o nadejściu przesyłek pozostawiono w skrzynce oddawczej", Poczta Polska stwierdziła: "interwencje Klientów dotyczące awizowania przesyłek bez próby doręczenia lub braku zawiadomienia o nadejściu przesyłki są trudne do jednoznacznego rozstrzygnięcia. W takich sytuacjach wszelkie ustalenia możemy jedynie opierać na wypowiedziach zainteresowanych pracowników oraz na zapisach w dokumentacji oddawczej". Z tego względu Poczta wskazała skarżącemu, że "nie można jednoznacznie uznać Pana skarg za uzasadnione". Analiza stanowiska Poczty Polskiej prowadzi zatem do wniosku, że - mimo nieuwzględnienia skargi - Poczta w istocie przyznała, że nie jest w stanie jednoznacznie przesądzić o bezzasadności twierdzeń skarżącego o nieprawidłowym działaniu jej pracowników. W takiej sytuacji, mając też na uwadze przedłożone przez skarżącego oświadczenia jego sąsiadów o zdarzających się uchybieniach w działaniu listonosza, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący nie zadbał wystarczająco o swoje interesy i mógł przy dołożeniu odpowiedniego wysiłku usunąć przeszkodę w dochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 15 listopada 2016 r. Warto też zwrócić uwagę na to, że skarżący – zgodnie z jego twierdzeniami – wyrażał zainteresowanie sprawą. Od czasu odebrania przez skarżącego ostatniej przesyłki w sprawie z WSA w Gliwicach (tj. od dnia 18 października 2016 r.) do zjawienia się przez skarżącego w siedzibie sądu w celu przejrzenia akt (w dniu 8 grudnia 2016 r.) upłynęły niecałe dwa miesiące, skarżący podjął też niezwłocznie działania mające na celu złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i wyjaśnienie przyczyn niedokonania tej czynności w ustawowym terminie (reklamacja do Poczty Polskiej została złożona już następnego dnia po uzyskaniu informacji o wydaniu wyroku i przyczynach braku wiedzy skarżącego o rozprawie; pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia zostało złożone w dniu 10 grudnia 2016 r., tj. dnia kolejnego). Z opisanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpatrywanym przypadku skarżący uprawdopodobnił, że bez swojej winy nie wniósł w terminie z art. 141 § 2 p.p.s.a. wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a w konsekwencji, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie w całości oraz przywrócił termin do złożenia wskazanego wniosku.