I FZ 140/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, , , po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1848/17 odrzucające skargę P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2010 r. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że powyższa sprawa została zarejestrowana pierwotnie pod sygnaturą III SA/Wa 1838/16. Postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. Sąd odrzucił przedmiotową skargę, ze względu na uchybienie terminowi do jej wniesienia. Postanowieniem wydanym w dniu 18 października 2016 r. Sąd pierwszej instancji uchylił w trybie samokontroli powyższe postanowienie. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek wniesienia sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie starszego referendarza sądowego. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2017 r. przedmiotowa sprawa została wpisana pod nową sygnaturę, tj. III SA/Wa 1848/17. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2017 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 000 zł. W odpowiedzi na powyższe skarżący ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2017 r. Po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2017 r. utrzymał w pomocy orzeczenie starszego referendarza sądowego. Pismem z dnia 11 grudnia 2017 r., doręczonym do Sądu w dniu 14 grudnia 2017 r. skarżący ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2018 r. sędzia sprawozdawca wezwał Skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 24 maja 2017 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący odebrał odpis przedmiotowego zarządzenia w dniu 30 stycznia 2018 r. W piśmie z dnia 1 lutego 2018 r. Skarżący stwierdził, że wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie jest przedwczesne, ze względu na złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z informacji uzyskanej z Oddziału Finansowo – Budżetowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sporządzonej według stanu na dzień 12 lutego 2018 r. wynika, że w dokumentach księgowych dotyczących opłat sądowych nie zidentyfikowano wpłaty wpisu od skargi do niniejszej sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 28 marca 2018 r. odrzucającego skargę skarżącego Sąd wskazał, że siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu rozpoczął bieg następnego dnia po doręczeniu zarządzenia z dnia 12 stycznia 2018 r., tj. w dniu 31 stycznia 2018 r. Termin ten upłynął zaś z dniem 6 lutego 2018 r., zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "p.p.s.a."). Skoro z dokumentów księgowych Sądu wynika, iż do dnia 22 marca 2018 r. nie odnotowano wpływu wpisu, należało uznać, że skarżący nie uiścił wpisu sądowego w wyznaczonym terminie. Skarga nie została zatem opłacona i podlegała odrzuceniu. Ponadto Sąd odnosząc się do trzeciego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy oraz pisma skarżącego orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, iż kolejne żądanie przyznania prawa pomocy zgłoszone w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej (vide: postanowienie NSA z 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14). Nie budzi też wątpliwości Sądu, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Sąd wskazał, że miał na uwadze fakt, że skarżący już dwukrotnie starał się uzyskać prawo pomocy, a za każdym razem orzeczenia referendarza sądowego, na skutek wniesienia sprzeciwu, zostały podane kontroli Sądu. W tym stanie rzeczy uznać należy, że działania skarżącego zmierzają do przewlekłości postępowania, której Sąd ma obowiązek przeciwdziałać na podstawie art. 7 p.p.s.a. Ponadto działanie s`karżącego polegające na składaniu kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie nadużycie praw procesowych i jako takie nie może być skuteczne i wywoływać skutków procesowych. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. oraz art. 197 § 2 p.p.s.a., poprzez wydanie postanowienia z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy dowodów wskazanych przez skarżącego w pismach z 11 grudnia 2017 r. oraz 17 stycznia 2018 r.; w pismach tych skarżący wskazał 16 nowych dowodów potwierdzających dalsze pogorszenie jego sytuacji finansowej; Sąd w ogóle nie odniósł się do wniosku skarżącego o- pomoc prawną z 12 grudnia 2017 r. ani wskazanych przez skarżącego nowych dowodów - zostały one pominięte przy wydawaniu postanowienia; w konsekwencji nie sposób uznać, że postanowienie zostało wydane na podstawie akt sprawy; pominiecie istotnej części dowodów jest naruszeniem przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do odrzucenia skargi, mimo braku rozpatrzenia prawidłowego wniosku skarżącego z 11 grudnia 2017 r., o przyznanie pomocy prawnej (podstawą złożenia tego wniosku były nowe okoliczności i nowe dowody - inne niż te, które były podstawą złożenia wcześniejszych wniosków o pomoc prawną); 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 163 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. oraz w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia do postępowania, które nie spełnia warunków określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a.; w uzasadnieniu Sąd całkowicie pominął wniosek o pomoc prawną z 11 grudnia 2017 r., oraz pismo uzupełniające z 17 stycznia 2018 r., a także wskazane tam dowody; w konsekwencji skarżący nie poznał motywów działania Sądu, co w bardzo istotny sposób utrudnia sformułowanie niniejszego zażalenia oraz uniemożliwia weryfikację postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny (tego typu naruszenie przepisów zawsze może mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia); dodatkowo w uzasadnieniu Sąd bezpodstawnie zarzuca skarżącemu podejmowanie działań zmierzających do przewlekłości postępowania; należy zatem podkreślić, że skarżący nie uzyskuje żadnych korzyści z faktu, że postępowanie toczy się tak długo (a mimo tego wciąż Sąd nie przystąpił do oceny decyzji pod względem merytorycznym); należy również podkreślić, że Sąd już raz bezpodstawnie odrzucił skargę postanowieniem z 7 września 2016 r. (III SA/Wa 1838/16), czym przyczynił się do przedłużenia postępowania; Skarżący wyjaśnia, że zależy mu na jak najszybszym merytorycznym rozpoznaniu sprawy, a jedyną przyczyną występowania z wnioskami o pomoc prawną jest brak środków (100.000 zł) na uiszczenie wpisu; złożenie każdego kolejnego wniosku o pomoc prawną uzasadnione było zmiana okoliczności, czyli pogorszeniem się sytuacji finansowej skarżącego. 3) art. 220 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi przez rozpatrzeniem prawidłowego wniosku skarżącego o pomoc prawną z 11 grudnia 2017 r.; wniosek skarżącego o pomoc prawną z 11 grudnia 2017 r. Sąd miał obowiązek rozpatrzyć, ponieważ jego podstawą były nowe okoliczności i nowe dowody (które nie były wcześniej analizowane przez Sąd w ramach rozpatrywania wcześniejszych wniosków skarżącego o pomoc prawną); 4)art. 220 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 7 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne zarzucenie skarżącemu działania zmierzające do przewlekłości postępowania i odrzucenie skargi z tego względu; Skarżący wyjaśnia zatem, że jedyną przyczyną składania wniosków o zwolnienie z konieczności uiszczenia wpisu jest to, że skarżący nie ma żadnych szans na zapłatę 100 tys. zł wpisu; Sąd stawia zatem żądanie niemożliwe do spełniania i w ten sposób pozbawia skarżącego jednego z podstawowych konstytucyjnych uprawnień: prawa do weryfikacji przez niezależny Sąd decyzji wydanej przez organ administracji państwowej. W uzasadnieniu skarżący argumentował, że Sąd przed odrzuceniem skargi powinien najpierw rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści art. 220 § 3 p.p.s.a. wynika, że m.in. skarga, od której mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W rozpoznawanej sprawie zaktualizował się skutek procesowy, o którym mowa w art. 220 § 3 p.p.s.a. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, przy czym w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału wyraźnie zaznaczono, że nieuiszczenie należnej opłaty skutkować będzie odrzuceniem skargi. Termin do uiszczenia wpisu bezskutecznie upłynął, a na jego bieg nie miało wpływu złożenie przez skarżącego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu podnieść należy, że prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13). Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Zatem prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę z uwagi na niewykonanie zarządzenia z 30 stycznia 2018 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie wpisu od złożonej skargi. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji [pic]