I FZ 140/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1000/16 w przedmiocie odrzucenia zażalenia z dnia 24 marca 2017 r. w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia 2007 r. oraz od października do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowienie Sądu I instancji Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1000/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej - Spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 maja 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia 2007 r. oraz od października do grudnia 2007 r. odrzucił zażalenie skarżącej na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 1 lutego 2017 r. w części dotyczącej utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. 2. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu I instancji WSA wskazał, że zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zażalenie do NSA przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wniesienia zażalenia oraz na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Ustawodawca, w powołanej ustawie w brzmieniu nadanym nowelizacją, która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r., nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły po rozpoznaniu sprzeciwu od orzeczenia referendarskiego (art. 260 P.p.s.a.). Taka kolejność zapadłych orzeczeń przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi kończy merytoryczne rozpoznawanie wniosków w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W takim przypadku wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd II instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a zatem działa jako instancja kontrolująca orzeczenie referendarza sądowego. Orzeczenia tych sądów stają się prawomocne z chwilą ich wydania i nie przysługują od nich żadne środki odwoławcze, w tym także zażalenie (art. 168 § 1 P.p.s.a.). Nie jest to bowiem przypadek, o którym stanowi art. 258 § 4 P.p.s.a. A zatem wniesione zażalenie na postanowienie Sądu utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu. 3. Zażalenie W wywiedzionym zażaleniu Prezes Zarządu skarżącej Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, argumentując, że "postanowienie wydane przez Sąd wskutek zaskarżenia referendarza sądowego nie spełnia wymogu rzeczywistej dwuinstancyjności gwarantowanej Konstytucją RP." 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu. 4.2. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Istotne przy tym jest to, że w sprawach, o których mowa wyżej, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 zdanie drugie). Przywołana wyżej treść art. 260 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. przesądza o tym, że od postanowień wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w sprawach z zakresu prawa pomocy jest bowiem środkiem odwoławczym zbliżonym do instytucji zażalenia. Nowe brzmienie art. 260 P.p.s.a. wzorowane jest na rozwiązaniach zawartych w art. 39823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej powoływana również jako "K.p.c."), które dotyczą rozpoznawania w procedurze cywilnej skarg na postanowienia referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W zamyśle ustawodawcy postanowienie referendarza sądowego wydane w przedmiocie prawa pomocy winno być traktowane jako orzeczenie wydane w I instancji. Jednocześnie przyjęto, że sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd II instancji. Jak zasadnie przyjęto w postanowieniu NSA z dnia 29 maja 2017 r., sygn. akt I FZ 72/17 (dostępnym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach) w kwestii niekonstytucyjności art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., posiłkując się orzecznictwem sądów powszechnych i piśmiennictwem z zakresu procedury cywilnej, podzielić należy pogląd autorów glosy do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005 r., sygn. akt III SO 19/05 (publ.: Prz.Sejm. 2006/3/126-134), że art. 78 Konstytucji RP dotyczy wszelkich rozstrzygnięć o prawach obywatela, w tym orzeczeń wydawanych w sprawach wpadkowych. Natomiast "postępowanie sądowe" (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP) to postępowanie w jego głównym nurcie. Innymi słowy, chodzi tu o postępowanie, które ma się zakończyć wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy. Tak bowiem "postępowanie sądowe" jest rozumiane w ustalonym już orzecznictwie Sądu Najwyższego. Strona ma zatem bezwzględne prawo do zaskarżania wydanych w pierwszej instancji wyroków (bądź innych orzeczeń rozstrzygających sprawę co do istoty, np. postanowień w cywilnym postępowaniu nieprocesowym) oraz postanowień kończących postępowanie zmierzające do wydania tych orzeczeń (uniemożliwiających rozstrzygnięcie istoty sprawy, np. umorzenie postępowania). Chodzi bowiem o to, by strona postępowania mogła kwestionować rozstrzygnięcie o swoich prawach i obowiązkach bądź odmowę takiego rozstrzygnięcia. Konstytucyjność zaskarżalności innych rozstrzygnięć sądowych, w tym wydanych w tzw. sprawach wpadkowych, należy rozpatrywać na gruncie art. 78 Konstytucji RP. Nie można zatem art. 260 P.p.s.a., w nowym brzmieniu, uznać za niekonstytucyjny. 4.3. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.