I FZ 133/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp.k. z siedzibą w S. (poprzednio: S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w S.) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 652/23 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi S. sp.k. z siedzibą w S. (poprzednio: S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w S.) na decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2023 r. nr 458000-COP.4103.2.2022 w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia do grudnia 2019 r. postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. sprostować oczywistą omyłkę w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 12 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 652/23, w ten sposób, iż w sentencji postanowienia w miejsce nazwy strony skarżącej: "S. Sp. z o.o. Sp.k. z.s w S." wpisać nazwę strony skarżącej: "S. sp.k. z siedzibą w S. (poprzednio: S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w S.)".

Postanowieniem z 12 lutego 2024 r, sygn. akt I SA/Wr 652/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek S. sp.k. z siedzibą w S. (poprzednia: S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w S.) (dalej: spółka, skarżąca) o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego WSA Tadeusza Haberki, w sprawie ze skargi na decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu z 29 maja 2023 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od sierpnia do grudnia 2019 r. Spółka powołując art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) wniosła o wyłączenie sędziego Tadeusza Haberki podnosząc, iż sędzia ten do 2021 r. był przełożonym pracownika organu podatkowego prowadzącego sprawę w postępowaniu podatkowym (Dyrektorem lzby Skarbowej, a następnie zastępcą Dyrektora lzby Administracji Skarbowej). Zdaniem spółki może to mieć wpływ na podejście sędziego do sprawy - nawet jeśli znajomość ograniczała się do kontaktów służbowych. Nadto sędzia brał udział w wydawaniu orzeczeń w sprawach dotyczących skarżącej, sygn. akt l SA/Wr 618/22 i l SA/Wr 344/22. Spółka zwróciła uwagę, że wprawdzie sprawy nie są tożsame, niemniej, należy spodziewać się, że sędzia ma już wypracowany pogląd. W piśmie z 7 lutego 2024 r. sędzia złożył oświadczenie, iż nie dostrzega ustawowych przesłanek wyłączenia go w sprawie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji odwołał się do art. 18, art. 19 i art. 20 § 1 P.p.s.a. i omówił przesłanki wyłączenia sędziego. Uznając za bezzasadny wniosek spółki sąd pierwszej instancji stwierdził, iż praca przed dwoma laty w organie podatkowym w charakterze przełożonego pracownika tego organu, obecnie prowadzącego sprawę w organie, sama w sobie nie może uzasadniać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Sąd zwrócił uwagę, iż spółka przytaczając te fakty, nie powiązała ich logicznie z przesłanką obawy o niezachowanie bezstronności najwyraźniej uznając, iż jest to oczywiste. Odnosząc się do drugiej części argumentacji wskazującej na orzekanie przez sędziego w innych sprawach strony sąd wskazał, że poglądy poszczególnych członków składów orzekających, które mogły zostać ujawnione z racji orzekania w innych podobnych sprawach, nie mogą być powoływane dla podważenia bezstronności sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 19 P.p.s.a., przez oddalenie wniosku skarżącej z 7 lutego 2024 r. pomimo istnienia okoliczności wywołujących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 P.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 P.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 P.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 P.p.s.a. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą, które uzasadniałaby wyłączenie od orzekania. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu trafnie ocenił, że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki wyłączenia sędziego określone w art. 18 § 1 P.p.s.a., jak również, że nie uprawdopodobniono wystąpienia okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. Sędziego nie łączy już żaden stosunek prawny z jego poprzednim pracodawcą, nie wykazano też, że wykonywał jakiekolwiek czynności związane z tą konkretną sprawą. Sędzia Tadeusza Haberka nie jest także osobą, która wydała zaskarżone rozstrzygnięcie lub brała udział w jego przygotowaniu. Sama okoliczność, że sędzia objęty wnioskiem o wyłączenie był zatrudniony w instytucji, której akt został zaskarżony do sądu administracyjnego, nie może stanowić podstawy do jego wyłączenia od orzekania w sprawie. Przebieg kariery zawodowej tego sędziego, tj. okoliczność, że był zatrudniony w Izbie Skarbowej a następnie w Izbie Administracji Skarbowej we Wrocławiu, nie jest równoznaczny z tym, że sędzia ten obecnie nadal czuje się zobowiązany do uwzględniania przy orzekaniu wyłącznie interesów Skarbu Państwa (reprezentowanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej), a tym samym, że w sprawie spółki będzie dokonywał oceny legalności zaskarżonej decyzji w sposób stronniczy, z założeniem o prawidłowości działania organów podatkowych. Ponadto zwrócić należało uwagę na to, że zatrudnienie w instytucjach publicznych, jest jedną z przesłanek umożliwiających ubieganie się o powołanie na urząd sędziego. W związku z tym nie można było uznać, że sam fakt takiego zatrudnienia w organach podatkowych, powoduje wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Zgodzić się zatem należało z sądem pierwszej instancji, iż przyznanie racji spółce implikowałoby wniosek, że wymieniony w piśmie sędzia praktycznie nie mógłby orzekać w wydziale podatkowym. Jednocześnie złożone przez sędziego w tej sprawie oświadczenie, że nie istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budziło wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego pod względem jego prawdziwości, co trafnie ocenił również sąd pierwszej instancji. Spółka nie wskazała w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość lub rzetelność oświadczenia sędziego, przykładowo jego wypowiedzi publicznych, orzeczniczych mających świadczyć o tym, że kieruje się on sympatią w stosunku do pracowników organu oraz, że uważa on interesy Skarbu Państwa za dominujące przy ocenie legalności decyzji podatkowych. Podkreślić należało, na co zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., I OZ 754/14). Zgodzić się należało także z sądem pierwszej instancji, iż orzekanie w innych sprawach spółki nie może być podstawą do wyłączenia sędziego. Słusznie bowiem wskazał sąd, iż pogląd prawny wyrażony przez sąd w innej sprawie skarżącej dotyczy przepisu mającego zastosowanie w tej sprawie i podlega kontroli przez sąd wyższej instancji w postępowaniu zażaleniowym lub kasacyjnym dotyczącym tej sprawy, a nie w postępowaniu dotyczącym wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie na podstawie art. 19 P.p.s.a. Tym samym sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wniosek spółki o wyłączenie sędziego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny działając z urzędu na podstawie art. 156 § 1 i § 3 w związku z art. 193 P.p.s.a. sprostował oczywistą omyłkę zawartą postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 12 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 652/23, w ten sposób, iż w sentencji w miejsce nazwy strony skarżącej: "S. Sp. z o.o. Sp.k. z.s w S." wpisał prawidłową nazwę strony skarżącej: "S. sp.k. z siedzibą w S. (poprzednio: S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w S.)".