I FZ 133/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.U. L. Spółka jawna P. F., P. M. w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 305/12, odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.U. L. Spółka jawna P. F., P. M. w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 305/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek spółki o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na zapłatę kosztów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed WSA w Krakowie (sygn. akt od I SA/Kr 305/12 do I SA/Kr 314/12), które na obecnym etapie wynoszą 16.164,00 zł. Z przedłożonego bowiem wyciągu z konta spółki (konto I. o numerze [...], a więc innym niż wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy) wynika, że w okresie od lutego do połowy maja 2012 r. na jej rachunek bankowy były dokonywane zarówno wpłaty jak i dokonywano wypłat. Przykładowo w lutym b.r. kwoty wpłat wynosiły: 20.000,00 zł (9 lutego), 2.450,00 zł (13 lutego), 5.550,00 zł, 30.000,00 zł, 6.588,00 zł (14 lutego), 14.500,00 zł (28 lutego). Wynika z tego, że strona skarżąca – wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie - uzyskuje dochody stwarzające realną możliwość wygospodarowania środków na opłacenie kosztów sądowych. Jak zauważył Sąd, 9 lutego 2012 r. na konto żony P. F. z konta firmowego spółki została przekazana kwota 8.100,00 zł a więc stanowiąca połowę ww. kosztów sądowych. Również wysokość uzyskanego za ubiegły rok przychodu wspólników (łącznie 1.500.467,59 zł) pokazuje, że strona skarżąca prowadzi działalność o znacznych rozmiarach. Dodatkowo, jak podkreślił WSA z twierdzeń strony skarżącej nie wynika, aby podjęta została decyzja o likwidacji działalności. Sąd stwierdził zatem, że strona zamierza kontynuować swoją działalność i jest obecna w obrocie prawnym (jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, w tym sporów prawnych). W orzecznictwie zaś słusznie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, LEX nr 898871). Według Sądu skoro spółka dysponuje środkami, które przeznacza na spłatę zobowiązań (co wynika z przedłożonej historii rachunku firmowego), nie może być uznana za podmiot, któremu przysługuje prawo pomocy. Koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być bowiem traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczność zatem, że spółka przeznacza środki finansowe na inne cele, przez nią preferowane, nie może być uznana za potwierdzenie braku dostatecznych środków na zapłatę kosztów sądowych. W zażaleniu skarżąca wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i udzielenie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z kosztów, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, powyższemu rozstrzygnięciu zarzuciła: - naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej również jako "P.p.s.a."), poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na tym, iż uznano, iż osiągnięcie określonych przychodów przez spółkę oznacza możliwość dysponowania kwotą na pokrycie wpisu oraz pominięcie sytuacji finansowej spółki w 2012 r.; - naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie wobec ustalonego stanu faktycznego, iż konta skarżącego zostały zajęte, iż operacje dokonane na koncie świadczą, iż skarżący dysponował środkami na pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. spółka wskazała, że osiąganie dochodu w 2011 r. w wysokości ok. 160.000,00 zł nie świadczy, iż środki takie w momencie powstania obowiązku uiszczenia wpisu były dla niej dostępne. Zdaniem strony Sąd pierwszej instancji zupełnie pominął fakt, iż w 2012 r. skarżąca ponosi stratę, którą musiała pokryć z zarobku z poprzedniego roku. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. strona wskazała, że fakt zablokowania konta przez urząd skarbowy powoduje, iż nawet jeżeli na konto to dokonywane są jakiekolwiek wpłaty to skarżąca nie może nimi dysponować, a więc sam wpływ środków na konto nie uzasadnia odmowy zastosowania art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż pomimo przeniesienia własności środków pieniężnych na rzecz skarżącej nie ma ona nadal "realnie" środków na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Przed przystąpieniem do oceny zaskarżonego postanowienia, również przez pryzmat złożonego zażalenia należy przypomnieć, że skarżąca spółka wnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym – w szczególności przez zwolnienie od powinności uiszczenia wpisów od spraw, na łączną kwotę 16.164,00 zł. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka jawna. W uzasadnieniu powoływała się na swą złą kondycję finansową, o której świadczyć miała strata poniesiona w poprzednim roku obrotowym. Wbrew twierdzeniom skarżącej przedstawionym w zażaleniu, należy zaaprobować konstatację Sądu pierwszej instancji, z której wynika, że spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę tego Sądu, że w świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Ponadto, za nieuwzględnieniem wniosku przemawiało porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie (a także pozostałych sprawach zawisłych przed WSA w Krakowie) z przychodem spółki za 2011 r. W konsekwencji analiza możliwości płatniczych spółki doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznego wniosku, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można również zgodzić się z zarzutem zażalenia, że strona, z powodu prowadzonej egzekucji nie miała możliwości dysponowania środkami zgromadzonymi na jej kontach. Przeczy temu choćby fakt, który podniósł Sąd pierwszej instancji, tj. przekazanie 9 lutego 2012 r. na konto żony P. F. z konta firmowego spółki kwoty 8.100,00 zł a więc kwoty stanowiącej połowę wpisów od skarg spółki. Wobec uznania, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił je na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.