I FZ 130/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 980/13 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 16 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 marca 2014 r., I SA/Po 980/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że skarżący, mimo wezwania nie przedłożył ewidencji środków trwałych, nie wyjaśnił czy taką ewidencję prowadzi, nie podał ilu zatrudnia pracowników, nie przedłożył wyciągów z firmowego rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. Załączył jedynie wydruk komputerowy z rachunku bieżącego dla mikroprzedsiębiorstw za okres od 25 grudnia 2013 r. do 24 stycznia 2014 r., z którego wynika, że saldo początkowe wynosiło 0,00 zł, saldo końcowe 0,00 zł, uznania i obciążenia na tym rachunku wynosiły 0,00 zł. Skarżący nie podał również czy posiada inne rachunki bankowe. Nie wyjaśnił czy prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, czy zostały zajęte rachunki bankowe, majątek, jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do chwili obecnej została wyegzekwowana. Nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za 2011 i 2012 r., nie wyjaśnił nawet czy małżonka takie zeznania składała, nie podał czy żona posiada pojazdy mechaniczne, czy posiada udziały w spółkach z o.o., czy posiada rachunki bankowe. Z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego zdaniem Sądu I instancji, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego zarzucając orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. polegające na błędnej ocenie stanu faktycznego oraz niewystarczającym rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie oraz na dowolnej ocenie, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości jak i w części. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że skarżący nie prowadzi ewidencji środków trwałych przedsiębiorstwa, nie posiada innych rachunków bankowych, żona skarżącego nie posiada innych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych, ani udziałów w spółkach. Dochody skarżącego i jego żony stanowią kwotę 3.753,53 zł i przy tak niskich dochodach strona nie jest w stanie zarezerwować chociażby części środków na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania w całości. To strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna zatem przekonać sąd, że spełnia przesłankę, o której mowa w ww. przepisie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy za prawidłową uznać ocenę Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu, wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, co do tego, że skarżący faktycznie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla niego i jego rodziny. Przypomnieć należy, że pismem z dnia 2 stycznia 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. Skarżący nie załączył jednak dokumentów potwierdzających przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochody jego małżonki, ponadto brak informacji ilu pracowników zatrudnia skarżący. Nie bez znaczenia jest również, że z przedłożonej księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód w wysokości 403.082,76 zł, a zatem średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynoszą 33.590 zł. Warto w tym miejscu przypomnieć, że "prawo pomocy", przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i winna być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.