I FZ 124/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1048/11, w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 września 2011 r., znak [...], w przedmiocie orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 3. w pozostałym zakresie oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1048/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy P. G. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. 2. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, dokonana na podstawie złożonego wniosku ocena możliwości poniesienia przez skarżącego związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazała, że P. G. nie może ponieść pełnych kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem, mimo że w złożonym wniosku na powyższe wskazywał. Według Sądu, uzyskiwany przez skarżącego (oraz jego żonę) z zabezpieczenia społecznego stały dochód z tytułu emerytury w wysokości 3.826,00 zł miesięcznie, nie uzasadniał konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. Nie jest bowiem skarżący osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Składając wniosek o prawo pomocy strona skarżąca wskazała, że dochód rodziny stanowi wypłacana przez organ rentowy ZUS tytułem świadczeń emerytalno-rentowych kwota 3.826,00 zł., wskazał także na oszczędności w kwocie 880,22 zł. Skarżący udokumentował wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania w miesiącu grudniu 2011 r. na kwotę 869,13 zł (czynsz - 273,45 zł; woda – 115,85 zł; energia elektryczna – 146,96 zł; gaz – 170,27 zł; telefon – 115,95 zł; telewizja – 46,65 zł). Wydatki na zakup leków i materiałów opatrunkowych skarżący udokumentował na kwotę 644,98 zł (za miesiąc styczeń 2012 r.). Wykazał także wydatki związane z ubezpieczeniem swoim i żony w PZU odpowiednio w kwocie 90 zł (za okres marzec – maj 2012 r.) i 33,68 zł (za styczeń 2012 r.). Wydatki wskazane przez stronę we wniesionym sprzeciwie określone zostały na kwotę 2.736,12 zł (opłaty związane z mieszkaniem – 900 zł, koszty leczenia – 1.300 zł, rata kredytu – 273,02 zł, rehabilitacja – 263,10 zł). Obciążenia te poza kwotą raty kredytu nie zostały jednak przez stronę udowodnione. Ponadto skarżący zaprzeczył pierwotnie złożonemu oświadczeniu dotyczącemu zgromadzonych oszczędności w kwocie 880 zł, przedstawił natomiast wyciąg z rachunków bankowych z wykazanym saldem debetowym w kwocie łącznej 824,59 zł. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie stwierdzając, że nie stać go na ponoszenie koszów sądowych. Wskazał również, że: - wraz z żoną od kilku miesięcy ma debet na rachunku bankowym; - w złożonym wniosku pomylił się wpisując oszczędności; - od wyjścia ze szpitala ponosi duże wydatki na leczenie. Do zażalenia załączono: wyciągi bankowe; faktury za leki; rachunek za wizytę u lekarza kardiologa. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Taka redakcja tego przepisu oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz okoliczności podniesione w zażaleniu, przemawiają za przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął dochód skarżącego i jego małżonki w łącznej wysokości 3.826 zł. Z analizy przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że dochód ten netto należało określić na kwotę 3.244 zł. W sprzeciwie od referendarza sądowego wskazano, że wydatki pochłaniają około 90 % dochodów. Opłaty związane z mieszkaniem – 900 zł, koszty leczenia – 1.300 zł, spłata zaciągniętego kredytu w kwocie 8.421 zł na leczenie i rehabilitację – 263.10 zł. Na wyżywienie pozostaje kwota ok. 400 zł. W zażaleniu skarżący wyjaśnił ponadto, że nie ma oszczędności. Twierdzenie zostało potwierdzone złożonymi dokumentami. Podane okoliczności pozwalają przypuszczać, że uiszczenie przez wnioskodawcę wpisu sądowego będzie stanowił znaczny uszczerbek finansowy dla jego indywidualnego utrzymania i członków rodziny. Dokonując takiej oceny Naczelny Sąd Administracyjny miał również na względzie, że prawo pomocy istotnie stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.