I FZ 118/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 592/18 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 22 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty i od maja do grudnia 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Lu 592/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu wniosku P.G. (dalej: Skarżący), odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 22 czerwca 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty i od maja do grudnia 2014 r. 2. Stan sprawy przedstawiony w postanowieniu Sądu pierwszej instancji 2.1. W skardze (pismo z dnia 12 lipca 2018 r. - przyp. NSA) Skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IAS. Wniosku nie uzasadnił, podając w nim jedynie, że transakcje handlowe zakwestionowane przez organ były rzeczywiste. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji 3.1. Podstawę prawną rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowił art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) 3.2. Uzasadniając odmowę uwzględnienia złożonego wniosku Sąd stwierdził, że: - wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ma charakter wyjątkowy i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a.; - Skarżący nie uzasadnił natomiast swojego wniosku; - istotne było również to, że Skarżący nie uzyskał prawa pomocy. 4. Zażalenie Skarżącego 4.1. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 4.2. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący podał, że: - kwota podatku do zapłaty (1.180.585 zł) wielokrotnie przekracza wartość zbywczą posiadanego majątku i osiąganych dochodów; - ma na utrzymaniu dwoje dzieci oraz żonę; - nie posiada żadnych nieruchomości i mieszka w wynajętym mieszkaniu; - nie posiada środków pieniężnych, a jedynie korzysta z kredytu bankowego; - od stycznia 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej; - gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, ale przy zachowaniu rozdzielności majątkowej; - wdrożenie egzekucji doprowadzi do całkowitego pozbawienia Skarżącego majątku, wywoła znaczną szkodą i w sposób trwały uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu. Skarżący w zażaleniu tym odwołał się do swojej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja majątkowa nie mogła jednak sama w sobie decydować o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. 5.2. Wyjaśnić należało, że z art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, iż sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dla ziszczenia się tak wyrażonych przesłanek nie jest zatem decydujący stan majątkowy strony, w odróżnieniu od postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W przypadku prawa pomocy sąd wydaje bowiem pozytywne rozstrzygnięcie dla skarżącego, gdy ten znajduje się w sytuacji finansowej sprawiającej, że w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych nie mógłby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Z tych przyczyn podmiot ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych musi wykazać, że nie ma środków na ich poniesienie. Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu podmiot ubiegający się o zastosowanie takiego środka ochronnego powinien wykazać, dlaczego wykonanie owego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący tego nie uczynił. Niezasadny zatem okazał się zarzut zażalenia co do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 61 § 3 P.p.s.a. Jak wcześniej wyjaśniono, to nie sama w sobie kondycja finansowa Skarżącego jako wnioskującego o zastosowanie wymienionego przepisu warunkuje przewidzianą w nim ochronę. 5.3. W kontekście podniesionych przez Skarżącego argumentów ze sfery obejmującej sytuację materialną dodać trzeba było i to, że wykonanie świadczenia pieniężnego samo w sobie - co do zasady - nie wywołuje nieodwracalnych skutków. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji powoduje przecież konieczność zwrotu uprzednio pobranej/uiszczonej należności. W przypadku zaś przymusowego jej egzekwowania, wdrożona egzekucja prawnie jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu (zob. art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2018 r. poz. 1314). Z kolei w odniesieniu do wyrażonych przez Skarżącego obaw dotyczących egzekucji z majątku dostrzec należało, że Skarżący nie wymienił żadnego składnika owego majątku, z którego egzekucja jest w ogóle możliwa. W zażaleniu powołał się wręcz na okoliczności świadczące o braku majątku (zob. pkt 4.2 niniejszego uzasadnienia). W istocie zatem tylko przez wzgląd na możliwą egzekucję i związane z nią dolegliwości oczekiwał wstrzymania wykonania wydanej wobec siebie decyzji. Taka motywacja Skarżącego nie mogła jednak odnieść zamierzonego skutku. Poprzez sam fakt egzekucji nie można wywodzić podstaw do zastosowania odstępstwa od reguły wykonalności decyzji. W przeciwnym razie każde powołanie się na prowadzenie egzekucji, w warunkach subiektywnie trudnej sytuacji majątkowej dłużnika, stanowiłoby uzasadnioną podstawę wstrzymania wykonania aktu, co niweczyłoby szczególny charakter stosowania tej instytucji o charakterze ochronnym. 5.4. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.