I FZ 113/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 1210/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 21 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 1210/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że uzyskiwane przez Z. K. (dalej jako "skarżący") przychody z działalności gospodarczej, dochody małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jak również posiadany przez skarżącego majątek oraz środki na rachunkach bankowych osobistych i firmowych skarżącego i jego żony nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł pełnomocnik skarżącego, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię objawiającą się w przyjęciu, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe przesłanki w sprawie niniejszej nie zostały spełnione. Wskazać należy za Sądem I instancji, że średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosiły - w stosunkowo niedawnym okresie - ok. 1.684.000 zł, co potwierdzają dokumenty przedstawione przez skarżącego. Zatem wysokość przychodów osiąganych przez wnioskodawcę świadczy o prowadzeniu przez niego działalności w znacznym rozmiarze. Ponadto z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. na dzień 23 grudnia 2013 r., a także na dzień uzupełnienia formularza, tj. na dzień 16 stycznia 2014 r. oraz na dzień 31 stycznia 2014 r. - wnioskodawca posiadał na nich środki pieniężne, które wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. Z przedłożonej dokumentacji nie wynika również, aby kwoty zdeponowane na ww. rachunkach bankowych były w jakikolwiek sposób zajęte bądź zabezpieczone. Wnioskodawca posiada dom w trakcie budowy oraz nieruchomość rolną o pow. 16 ha. Skarżący posiada również samochód osobowy marki Ford Mondeo, samochód dostawczy marki Ford Transit, oraz samochód osobowy marki Nissan Note. Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, że skarżący nie jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania wynoszą 418 zł (wpis od skargi) co w kontekście uzyskiwanych przez skarżącego przychodów oraz posiadany majątek, jest kwotą stosunkowo niską. Zwrócić uwagę należy również, że w odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest ponadto np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl "CBOSA"). Konkludując podnoszone w uzasadnieniu zażalenia okoliczności, ciężka sytuacja na rynku materiałów budowlanych, spadek sprzedaży gotowych wyrobów i wstrzymanie produkcji oraz ponoszenie wysokich kosztów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie pozwalają skarżącemu na pokrycie kosztów postępowania, nie znajdują odzwierciedlenia w ustalonym stanie faktycznym. W konsekwencji orzeczenie Sądu I instancji uznać należy za prawidłowe, w sprawie nie doszło do naruszenie art. 246 § 1 pkt 2. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.