I FZ 111/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 988/19, o odrzuceniu skargi K.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 21 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca 2014 r. do lutego 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 988/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę K.D. (dalej: Strona lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 21 października 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca 2014 r. do lutego 2015 r. 2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że: - w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 stycznia 2020 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.158 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi; - wezwanie doręczono Skarżącemu w trybie zastępczym, określonym w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), w dniu "31 października 2018 r."; - z pocztowego dowodu doręczenia wynika, iż wezwanie do uiszczenia wpisu przesłano na wskazany w skardze adres i wobec nieobecności adresata w tym miejscu przesyłka była dwukrotnie awizowana (w dniach 27 stycznia 2020 r. i 4 lutego 2020 r.), o czym umieszczono zawiadomienie "w drzwiach adresata"; - na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego awizo została ona zwrócona do Sądu; - opisany stan stanowił podstawę do uznania, że doręczenie wezwania Skarżącemu było skuteczne i zostało dokonane w dniu 10 lutego 2020 r.; - mimo upływu terminu na opłacenie skargi nie uiszczono żądanego wpisu; - w takich okolicznościach skargę należało odrzucić stosownie do art. 220 § 3 P.p.s.a. 3. W związku z doręczonym postanowieniem Skarżący złożył pismo z dnia 25 lutego 2020 r. zatytułowane "Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. Wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi". W jego uzasadnieniu wskazał między innymi, że: - nie otrzymał zawiadomień o przesyłce z Sądu; - mało prawdopodobne jest, aby umieszczano je w drzwiach jego domu, gdyż zwykle awiza wrzucane były do skrzynki przy ogrodzeniu; - osoba doręczająca w tej sytuacji nie wywiązała się należycie ze swoich obowiązków; - w okresie od 27 stycznia do 10 lutego 2020 r. odbierał na poczcie przesyłkę poleconą i wówczas nie otrzymał informacji o korespondencji z Sądu. Na tle podanych motywów Skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. 4. W odpowiedzi na wezwanie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o wskazanie, czy pismo Skarżącego z dnia 25 lutego 2020 r. stanowi jednocześnie zażalenie i wniosek o przywrócenie terminu, czy wyłącznie zażalenie - Skarżący pismem z dnia 16 marca 2020 r. wyjaśnił w szczególności, że: "nie jemu oceniać, czy Sąd błędnie przyjął, że doręczono mu skutecznie wezwanie do uiszczenia wpisu i czy doszło do uchybienia terminu". Następnie Skarżący wraz z pismem z dnia 10 kwietnia 2020 r. (podtrzymującym swoje wcześniejsze stanowisko) nadesłał odpowiedź Poczty Polskiej S.A. na reklamowane przez niego doręczenie przesyłki sądowej. Zarządzeniem Sędziego sprawozdawcy z dnia 16 kwietnia 2020 r. uznano pismo Skarżącego z dnia 25 lutego 2020 r. wyłącznie za zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 988/19. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. W pierwszej kolejności odnotowania wymagało, że pismo Skarżącego z dnia 25 lutego 2020 r. zatytułowane "Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. Wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi" zawierało w sobie dwa elementy. Po pierwsze, zaskarżało jako wadliwe postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 19 lutego 2020 r. o odrzuceniu skargi z powodu jej nieopłacenia w terminie. Po drugie, formułowało wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty sądowej (wpisu). 5.1.1. Z podanych kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu merytorycznie mógł jedynie rozpoznać pierwszą, czyli obejmującą zażalenie na postanowienie z dnia 19 lutego 2020 r. Natomiast właściwym adresatem pozostałego zakresu złożonego pisma, czyli wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Podkreślić przy tym należało, że losy tego wniosku, czy jego zakwalifikowanie w ramach czynności procesowych podejmowanych w Sądzie pierwszej instancji, nie mogły mieć wpływu na możliwość, sposób i wynik rozpoznania wniesionego tym samym pismem zażalenia. Zajęcie się bowiem zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi jako nieopłaconej na wezwanie sądowe, wymaga wyrażenia stanowiska co do skuteczności samego wezwania, a więc i co do prawidłowości jego doręczenia stronie wnoszącej skargę. To zatem tego rodzaju postępowanie pozwala i wymusza zarazem konieczność dokonania weryfikacji prawidłowości podejścia Sądu pierwszej instancji do zagadnienia związanego z zastosowaniem fikcji prawnej doręczenia wezwania, o której mowa w art. 73 P.p.s.a. W takiej więc konfiguracji procesowej jaka miała miejsce w niniejszej sprawie (tzn. gdy: - wystosowano do strony wezwanie o wpis od skargi; - następnie wydano postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu jej nieopłacenia, w wyniku uznania fikcji prawnej doręczenia wezwania stronie; - strona zaś złożyła zażalenie na rzeczone postanowienie z równoczesnym złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, które oparła na argumentacji podważającej prawidłowość doręczenia owego wezwania przez operatora wyznaczonego) ewentualne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu nie mogło "wyprzedzić" rozpoznania zażalenia. Sprawa z zażalenia wymuszała co najmniej "spoczywanie" wniosku o przywrócenie terminu, a z całą pewnością nie wymagała uprzedniego rozpoznania owego wniosku. 5.1.2. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny poza zakresem dalszego zainteresowania i wiążących wypowiedzi pozostawił kwestie związane z prawidłowością dotychczasowego procedowania (a w zasadzie przyjęcie braku takiej potrzeby) nad wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Mimo to wzmiankować się godziło, że aczkolwiek przed Sądem pierwszej instancji zarządzeniem sędziego sprawozdawcy uznano pismo Skarżącego z dnia 25 lutego 2020 r. wyłącznie za zażalenie, to jednak wypadało także zauważyć, że w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych - mając na uwadze ochronę interesu strony działającej w warunkach tzw. ostrożności procesowej - słusznie za dopuszczalną uznaje się sytuację, w której ma miejsce jednoczesne złożenie zażalenia na orzeczenie o odrzuceniu pisma procesowego z powodu nieusunięcia jego braków formalnych lub fiskalnych oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, której brak spowodował takie odrzucenie (zob. szerzej na ten temat postanowienie NSA z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt II FZ 639/19). 5.2. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy stwierdzić należało, że zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu. Zaskarżone nim postanowienie, chociaż w uzasadnieniu zawierało częściowo błędne stwierdzenia (o czym dalej w pkt 5.4), odpowiadało prawu. 5.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczenie Skarżącemu zawiadomienia o przesyłce sądowej (zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi) nastąpiło - w warunkach fikcji prawnej - w dniu 10 lutego 2020 r. W aktach sprawy znajduje się niedoręczona Stronie - w sensie fizycznym - przesyłka oraz towarzyszące tej przesyłce "Potwierdzenie odbioru". Adnotacja o jej awizowaniu w dniu 27 stycznia 2020 r. została umieszczona zarówno na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki (kopercie), jak i na "Potwierdzeniu odbioru". Zapis o powtórnym awizowaniu (mającym miejsce w dniu 4 lutego 2020 r.) zamieszczono na niedoręczonej przesyłce. Te znajdujące się na stronie adresowej przesyłki (kopercie) opatrzono podpisem doręczającego. Na kopercie umieszczono również stosowne odciski datowników oraz odcisk stempla "Zwrot nie podjęto w terminie" i odcisk pieczęci pocztowego urzędu oddawczego ze wskazaniem daty 12 lutego 2020 r. Z treści "Potwierdzenia odbioru" jednoznacznie przy tym wynika, w jakim miejscu zostało pozostawione zawiadomienie o przesyłce oraz gdzie istniała możliwość odebrania korespondencji. Doręczyciel pocztowy oznaczył bowiem czytelnie, że zawiadomienie takie umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej, z równoczesnym wskazaniem, że przesyłkę pozostawiono do dyspozycji adresata w placówce pocztowej przy ulicy X. Wszystkie te adnotacje/zapisy były nanoszone, co warte podkreślenia, w momencie ziszczenia się zdarzeń nimi objętych (na bieżąco i w czasie dla nich właściwym, trwale dokumentującym ich daty). W przedstawionych okolicznościach dopełniły się zatem prawne wymogi niezbędne do przyjęcia fikcji prawnej o doręczeniu przedmiotowej korespondencji (wezwania do uiszczenia wpisu od skargi). Prawidłowo zatem - bo zgodnie z art. 73 § 4 P.p.s.a. - Sąd pierwszej instancji uznał przesyłkę za doręczoną z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej, czyli w dniu 10 lutego 2020 r. Natomiast Skarżący nie udowodnił, że nie zostały podjęte przez operatora pocztowego (doręczyciela) wymagane prawem czynności, które w założeniu mają na celu doprowadzenie do zawiadomienia odbiorcy o nadejściu przesyłki sądowej i możliwości jej odbioru w określonym miejscu i czasie. Odpowiedź Poczty Polskiej S.A. na reklamację dotyczącą doręczania rzeczonej przesyłki nie wskazywała na zaistnienie nieprawidłowości przy dokonywaniu tych czynności (w piśmie tym wskazano: listonosz oświadczył, że "przedmiotową przesyłkę awizował po nieudanej próbie doręczenia w dniu 27 stycznia 2020 r. Powtórne awizo doręczone zostało w dniu 4 lutego 2020 r. również do skrzynki oddawczej"). Wpisywała się ona również w treść uprzednio dokonanych adnotacji/zapisów towarzyszących procesowi doręczania przesyłki na tejże przesyłce (kopercie i Potwierdzeniu odbioru). Tego rodzaju ustalenia dotyczą sfery faktów, a te wymagają udowodnienia. Nadto odnosiły się one do elementów mających znaczenia dla ziszczenia się fikcji prawnej doręczenia korespondencji adresatowi. Odmiennie zaś wygląda wykazywanie braku winy w uchybieniu terminu, gdyż w tej instytucji prawnej wymaga się jedynie uprawdopodobnienia wystąpienia okoliczności wskazujących na brak zawinienia. Innymi słowy o ile na użytek fikcji prawnej doręczenia pisma konieczne jest dowodowe potwierdzenie wystąpienia okoliczności statuujących tę fikcję, o tyle dla przywrócenia terminu wnioskodawca musi tylko uprawdopodobnić, że miały miejsce okoliczności wpływające na jego niezawinione przekroczenie owego terminu. Z tego powodu nie jest wykluczony stan, w którym może dojść do skutecznego uprawdopodobnienia okoliczności przemawiających na rzecz braku zawinienia, a opartych na twierdzeniu o braku wiedzy o nadejściu przesyłki, przy jednoczesnym dowodowym wykazaniu, że w określonym czasie zostały złożone zawiadomienia o nadejściu przesyłki (np. doręczyciel prawidłowo zostawił zawiadomienia - co pozwalało przyjąć doręczenie na zasadzie fikcji prawnej, lecz te zawiadomienia z jakichś względów - co należy uprawdopodobnić - finalnie nie dotarły do adresata i dlatego o nich nie wiedział, gdyż "zniknęły"). W konsekwencji, mając na uwadze nie uiszczenie przez Skarżącego wpisu od skargi, przy dowodowym wykazaniu fikcji prawnej doręczenia wezwania, zasadnie Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. 5.4. Zauważenia natomiast wymagało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazywał także w uzasadnieniu, iż: - przesyłkę sądową doręczono w trybie zastępczym "w dniu 31 października 2018 r."; - awiza Skarżącemu umieszczono "w drzwiach adresata". Jednak twierdzenia te - wobec okoliczności podanych wyżej (pkt 5.3.), a wynikających z akt sądowych - były oczywiście wadliwe i jako takie nie miały istotnego wpływu na wynik tej sprawy. Sąd w innych miejscach swojego uzasadnienia dwukrotnie bowiem prawidłowo podał, że za datę doręczenia wezwania uważa dzień 10 lutego 2020 r., a to oznaczało, że data "31 października 2018 r." stanowiła oczywistą omyłkę. Z kolei twierdzenie Sądu o zostawieniu przez doręczyciela zawiadomienia o nadejściu przesyłki "w drzwiach adresata" w ogóle nie wynikało z jakiegokolwiek dokumentu znajdującego się w aktach (poza samym uzasadnieniem postanowienia). "Potwierdzenie odbioru" doręczanej przesyłki sądowej, które po wypełnieniu przez doręczyciela zostało zwrócone do Sądu wraz z nieodebraną przesyłką (nr nadawczy "(...") wskazywało wprost, że zawiadomienie o nadejściu i możliwości odbioru przesyłki pozostawiono "w oddawczej skrzynce pocztowej" adresata. Okoliczność takiego miejsca pozostawienia zawiadomienia wskazano także w piśmie Poczty Polskiej S.A. z dnia 25 marca 2020 r. stanowiącym odpowiedź na skargę adresata, które złożył Skarżący przy piśmie z dnia 10 kwietnia 2020 r. Tym samym to nie Poczta Polska S.A., lecz Sąd pierwszej instancji podał wadliwe ustalenie co do miejsca złożenia zawiadomień. 5.5. Motywy Skarżącego, które miały wykazać brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu, z przyczyn już wyjaśnionych nie rzutowały na ocenę zasadności/niezasadności zażalenia. Poza tym nie zmieniały one tego, że w wyznaczonym czasie skarga nie została opłacona, choć istniała taka powinność. 5.6. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zażalenie zawarte w piśmie z dnia 25 lutego 2020 r., ale nie oznacza to, że w ten sposób uznał również, iż owo pismo zawierało wyłącznie zażalenie. Niniejsze orzeczenie nie jest zatem przejawem akceptacji dla sposobu zakwalifikowania wniosku o przywrócenie terminu w dotychczasowych czynnościach procesowych Sądu pierwszej instancji; czy słusznie, czy wadliwie podszedł Sąd do tego wniosku w niniejszym postępowaniu przesądzone być nie mogło. Dlatego też wątek odnoszący się do kwestii związanych z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu został skomentowany na tyle, na ile było to konieczne i możliwe zarazem dla niniejszej sprawy i jej ewentualnego znaczenia z punktu widzenia problematyki przywrócenia terminu (zob. pkt 5.1.1 i 5.1.2 tego uzasadnienia). 5.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 orzekł jak w sentencji.