I FZ 110/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 42/18 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 15 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lipca do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 26 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 42/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę M. N. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 15 listopada 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lipca do grudnia 2009 r. 2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 18 stycznia 2018 r. skarżący został wezwany do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 15 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z 15 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W konsekwencji, pismem z 19 czerwca 2018 r. ponownie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie, została skutecznie doręczona skarżącemu 7 27 czerwca 2018 r. Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi upłynął 2 lipca 2018 r. Skarżący mimo upływu terminu nie uiścił wymaganego wpisu sądowego od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnosząc o jego uchylenie zarzucił naruszenie: 3.1. art. 246 § 1, art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 897 kodeksu cywilnego, art. 23 i 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, art. 45 Konstytucji RP, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 4.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). 4.4. W tej sprawie prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiło w dacie wydania przez Sąd pierwszej instancji postanowienia z 15 czerwca 2018 r., którym utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 15 maja 2018 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, Przewodniczący Wydziału, wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi (k. 169 akt sądowych). Odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi został skarżącemu doręczony skutecznie doręczony 27 czerwca 2018 r. (k. 170 akt sądowych) Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w tej sprawie bezskutecznie upłynął 2 lipca 2018 r. 4.5. Jak wynikało z powyższego odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek sądu ponownego wezwania do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek strony jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet dokonane w terminie zakreślonym w wezwaniu, nie uchyla skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Jedynie bowiem wydanie i uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy o odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2002r., sygn. akt III RN 144/02, Wokanda 2003, nr 11, str. 29). 4.6. Podkreślić ponadto należy, że skarżący nie kwestionuje samego faktu nieuiszczenia wpisu od skargi w zakreślonym terminie jak i jego wysokości, lecz kwestionuje działanie Sądu I instancji w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Kwestie te wykraczają jednakże poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, przez co pozostały poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kwestia zapewnienia skarżącemu dostępu do sądu wiążąca się z oceną jego sytuacji materialnej została przeanalizowana przez Sąd I instancji w postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 [...], § 20 i nast.). 4.7. Z uwagi na to, że zgodnie z art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega odrzuceniu skarga, od której - mimo wezwania - nie został uiszczony należny wpis, a spełnienie tych przesłanek w okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, należy uznać, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. 4.8. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.