I FZ 109/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 287/22 odrzucające skargę w sprawie ze skargi K. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w O. z dnia 24 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od kwietnia do listopada 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 28 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 287/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę K. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w O. z 24 lutego 2022 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od kwietnia do listopada 2018 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że K. S.A. z siedzibą w W. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na wskazaną wyżej decyzję. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 23 sierpnia 2022 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 73.924 zł. W wezwaniu została pouczona o konsekwencjach prawnych niewykonania tego obowiązku w terminie zakreślonym przez Sąd. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, przez zwolnienie od kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z 9 listopada 2022 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 20 grudnia 2022 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 17 stycznia 2023 r. skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. W wezwaniu została pouczona o konsekwencjach prawnych niewykonania tego obowiązku w terminie zakreślonym przez sąd. Skarżąca, pomimo upływu terminu nie uiściła wymaganego wpisu sądowego od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła spółka wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, mających wpływ na treść wydania postanowienia w postaci: a. art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe rozpoznanie wniosku skarżącej o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do stanu majątku skarżącej spółki, a także całkowite pominięcie okoliczności, że skarżąca obecnie nie posiada żadnego majątku na skutek nieprowadzenia czynnej działalności gospodarczej, co uniemożliwia spółce poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych nawet w minimalnym stopniu; b. art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nieprzedłożenie przez skarżącą oświadczeń i dokumentów źródłowych do przedmiotowego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, mimo że pismem z 24 października 2022 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, iż z posiadanej przez niego wiedzy wynika, że spółka nie posiada żadnego majątku, ani nie uzyskuje żadnych dochodów; c. art. 255 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku i nie wyjaśniła oraz nie udokumentowała zasadniczych kwestii związanych ze spełnieniem przyznania prawa pomocy, mimo że skarżąca przedłożyła oświadczenie, w którym wskazała, że na majątek spółki składa się kapitał zakładowy w kwocie 101.000,00 złotych, a na rachunkach bankowych i w kasie skarżąca nie posiada żadnych środków finansowych, z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej i nie pozyskiwanie zysków; 2. błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść wydanego postanowienia w postaci: a. przyjęcia, że prawo pomocy nie przysługuje skarżącej, albowiem jest instytucją wyjątkową i powinna być stosowana tylko w stosunku do osób znajdujących się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej i które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego skarżąca nie uczyniła, mimo że skarżąca obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada środków finansowych, a więc nie ma faktycznych możliwości pokrycia kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego, co skarżąca wykazała w treści złożonego oświadczenia; b. poprzez całkowite pominięcie przez sąd, że spółka w chwili obecnej posiada zawieszoną działalność gospodarczą, co z oczywistych względów wywiera znaczący wpływ na sytuację majątkową skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego, skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy zakończyło się 2 grudnia 2022 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 9 listopada 2022 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącej do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05, publ. ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżąca pomimo skutecznego doręczenia wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi. Skarżąca nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową, która powinna być uwzględniona poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Kwestie te wykraczają poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają badaniu i ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Argumentacja zażalenia nie powinna odnosić się do sytuacji majątkowej skarżącej bowiem nie te kwestie stanowią istotę sporu w przedmiotowej sprawie. Meritum dotyczy nieuiszczenia przez skarżącą wpisu sądowego od skargi w zakreślonym terminie, a w zażaleniu brak jest jakichkolwiek zarzutów odnoszących się do przyczyny odrzucenia skargi przez Sąd ze wskazanego wyżej powodu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.