I FZ 100/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/GI 1194/22 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 lipca 2022 r. nr 0110-KSI1-1.441.13.2022.3.RS UNP: 1719010 w przedmiocie wiążącej informacji stawkowej postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z 26 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1194/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K. sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: spółka, skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego sądu z 9 marca 2023 r., w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 26 lipca 2022 r. w przedmiocie wiążącej informacji stawkowej. Z przedstawionego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy wynikało, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik spółki wskazał, że tutejszy sąd przyjął nieprawidłową datę doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Zaznaczył, że posiadane przez niego Urzędowe Poświadczenie Doręczenia (dalej: UPD) zawiera wzmiankę o braku daty odbioru tej przesyłki, a jako termin jej doręczenia podano w nim 1 maja 2023 r. Dalej wyjaśnił, że to właśnie tę datę uznał za decydującą. Podniósł, że przedmiotowe UPD przekazała mu radca prawny A. S., która nie miała możliwości sporządzenia skargi kasacyjnej ze względu na stan swojego zdrowia. Radca ta 19 kwietnia 2023 r. poddała się bowiem zabiegowi operacyjnemu, który okazał się znacznie bardziej inwazyjny niż pierwotnie zakładano. W konsekwencji wydłużeniu uległ planowany czas jej rekonwalescencji, który nie zamknął się w okresie hospitalizacji trwającej do dnia 22 kwietnia 2023 r., ani w czasie zwolnienia lekarskiego wystawionego do dnia 22 maja 2023 r. Pomimo sugestii lekarskich radca prawny nie zdecydowała się na przedłużenie tego zwolnienia, mając na względzie swe obowiązki zawodowe. Te jednak była w stanie wykonywać jedynie w ograniczonym zakresie. Nadal pozostawała więc nie w pełni dyspozycyjna i z tego powodu zdecydowała się po dniu 22 maja 2023 r. na przekazanie sprawy wraz z niezbędną dokumentacją, która obejmowała również wspomniane UPD. Dodatkowo przyznał, że obecnie generowane UPD wskazuje datę odbioru przyjętą w postanowieniu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z uwagi na to stwierdził, że nawet jeśli do uchybienia terminowi doszło, to z pewnością miało ono charakter niezawiniony, gdyż nastąpiło ono w czasie długotrwałej choroby pełnomocnika i zostało spowodowane błędem systemu informatycznego albo inną okolicznością, na której powstanie nie miał wpływu. Na poparcie powyższych twierdzeń radca prawny G. J. przedłożył: wydruk UPD otrzymanego przed wniesieniem skargi kasacyjnej, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, zwolnienie lekarskie i oświadczenie radcy prawnego A. S. opisujące przedstawiony przebieg leczenia i sposób przekazania UPD. Postanowieniem z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 299/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie z 17 lipca 2023 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że przyjęta przez tutejszy sąd data doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem była prawidłowa i znajduje potwierdzenie w UPD załączonym do akt sprawy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji przywołując art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) omówił instytucję przywrócenia terminu oraz zasady doręczania pism za pośrednictwem e-PUAP. Sąd wskazał, że pełnomocnik oparł swoją argumentację na założeniu, że pełnomocnik spółki został wprowadzony w błąd, który był wynikiem wadliwego działania Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (e-PUAP) lub innej (bliżej nieokreślonej), niezależnej od niego okoliczności. Tymczasem zdaniem sądu pierwszej instancji, to nie wadliwość wskazanego systemu, lecz nieprawidłowe odczytanie generowanych z niego komunikatów stało się przyczyną przyjęcia przez pełnomocnika skarżącej błędnej daty doręczenia przesyłki. Sąd zaznaczył, iż radca prawny G. J. w żaden sposób nie usprawiedliwił swojego błędu, uniemożliwiając tym samym uznanie, by doszło do niego z przyczyn od niego niezależnych. Okolicznością taką nie mógł z pewnością być udokumentowany przezeń zły stan zdrowia radcy prawnego A. S. ani to, że to właśnie od niej, po 22 maja 2023 r., otrzymał UPD, z którego wynikało, iż termin doręczenia przesyłki upływa z dniem 1 maja 2023 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w analizowanej sytuacji problemy zdrowotne radcy prawnego A. S. mogłyby mieć znaczenie tylko wtedy, gdyby to ona wniosła skargę kasacyjną po terminie do dokonania tej czynności. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uprawdopodabniające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, podczas gdy w świetle wszelkich okoliczności sprawy, w tym również tego iż pełnomocnik główny znajdował się w stanie po operacji, uchybienie terminowi było niezawinione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 P.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (zob. postanowienia NSA: z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20; z 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 162/22; orzeczenia dostępne są w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zaznaczyć należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Ponadto, co należy w przedmiotowej sprawie podkreślić, w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria (zob. wyroki NSA: z 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98; z 6 lipca 2022 r., sygn. akt I FSK 1259/19; CBOSA). Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Osoby te zobowiązane są bowiem do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania (zob. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 184/09; CBOSA). Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży niewątpliwie obowiązek dochowania należytej staranności wymaganej od profesjonalisty i taki też miernik należy przyjąć jako wzorzec oceny zawinienia w przekroczeniu terminu do dokonania czynności procesowej, w kontekście przesłanek przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienia NSA: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FZ 82/22; CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie sąd pierwszej instancji uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Ani wniosek ani też zażalenie nie wskazują na to, aby przeszkoda w zachowaniu terminu nie mogła być przezwyciężona przy dołożeniu minimum wysiłku i dbałości o prawidłowość dokonanej czynności. W niniejszej sprawie pełnomocnik profesjonalny, na co zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji wadliwie odczytał dane zawarte w UPD. Okoliczność prawidłowego doręczenia przesyłki została stwierdzona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 299/23, którym oddalono zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Niemniej, jak już wskazano, profesjonalny pełnomocnik, jakim jest radca prawny winien ze względu na wiedzę jaką posiada umieć prawidłowo odczytać wydruk z systemu e-PUAP. Okoliczność błędnego odczytania danych zawartych w UPD, przez profesjonalnego pełnomocnika nie jest okolicznością, która przemawia za zastosowaniem nadzwyczajnego trybu jakim jest przywrócenie terminu do dokonania danej czynności. Także fakt choroby pełnomocnika głównego, trwający do 22 maja 2023 r., gdy termin na wniesienie skargi kasacyjnej upływał 30 maja 2023 r., nie jest przesłanką, która usprawiedliwia niedochowanie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Zauważyć należy, iż radca prawny G. J., nie przedstawił żadnych obiektywnych okoliczności, które przemawiałyby za tym, iż nie mógł się skontaktować z radcą prawnym A. S. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do argumentacji dotyczącej stanu zdrowia radcy prawnego A. S., za prawidłowe uznaje stanowisko sądu pierwszej instancji, iż jej problemy zdrowotne mogłyby mieć znaczenie tylko wtedy, gdyby to ona wniosła skargę kasacyjną po terminie do dokonania tej czynności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji.