I FZ 1/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Ol 301/25, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 20 października 2017 r., nr 2801-IEW.4253.32.2017, w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec, lipiec i wrzesień 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, 2) zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz M. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w O. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia.

Zaskarżonym postanowieniem z 4 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Ol 301/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, odmówił przywrócenia na wniosek M. sp. z o.o. w likwidacji (dalej "spółka" lub "skarżąca") terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej "organ") z 20 października 2017 r. w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku spółki przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że choć spółka spełniła warunki formalne wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, to nie spełniła merytorycznej przesłanki do zastosowania tej instytucji prawnej, określonej w art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Sąd za niewiarygodne uznał bowiem twierdzenia wniosku, że w czasie gdy upływał termin do wniesienia skargi, spółka była pozbawiona możliwości działania przed sądem administracyjnym i brak ten został usunięty dopiero na skutek powołania 20 grudnia 2024 r. likwidatora, który wiedzę o wydaniu decyzji miał powziąć 6 czerwca 2025 r. Pismem z 27 listopada 2025 r. spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym podniosła, że zgadza się z sentencją zaskarżonego postanowienia, jednak kwestionuje jego uzasadnienie. Jej zdaniem decyzja organu z 20 listopada 2017 r. jest aktem nieistniejącym, gdyż nie weszła nigdy do obiegu prawnego. W okresie od 18 kwietnia 2017 r. do 20 grudnia 2024 r. spółka nie posiadała bowiem zdolności administracyjnej i sądowej (brak organów uprawnionych do działania w imieniu spółki, A.K. nie miał wówczas umocowania do reprezentacji spółki i nie mógł składać skutecznie odwołania od nieistniejącej decyzji). W konsekwencji spółka wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a przede wszystkim jego uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych niż w nim podniesione. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Przywołane przepisy formułują podstawowe warunki zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Podkreślenia wymaga jednakże, że aby termin mógł zostać przywrócony niewątpliwe musi dojść do jego uchybienia. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje tymczasem, że stanowisko sądu pierwszej instancji co do zaistnienia tego podstawowego warunku przywrócenia terminu nie jest jednoznaczne. W jednym miejscu (s. 2 uzasadnienia) sąd stwierdza bowiem, że "(...) W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca Spółka, reprezentowana przez likwidatora, uchybiła terminowi do wniesienia skargi, a wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z wyjaśnieniami likwidatora, przyczyna uchybienia terminu ustała bowiem 6 czerwca 2025 r., a wniosek o przywrócenie terminu został złożony 10 czerwca 2025 r. Do wniosku dołączono skargę, a więc dokonano czynności, której terminowi uchybiono.(...)". Dalej (s. 3 uzasadnienia) sąd wskazuje jednak, że: "(...) Spółka skorzystała już bowiem z możliwości wniesienia skargi na decyzję z 20 października 2017 r. Skargę wniosła pismem z 6 grudnia 2017 r. nadanym u operatora pocztowego 7 grudnia 2017 r. i sprawę zarejestrowano pod sygn. I SA/Ol 18/18. (...) prawomocnym postanowieniem z 12 czerwca 2018 r., I SA/OI 18/18 Sąd odrzucił skargę sporządzoną 6 grudnia 2017 r., z powodu jej nieopłacenia (...)". Zacytowane fragmenty uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazują, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że uzasadnienie to jest wewnętrznie sprzeczne. Nie wiadomo bowiem w zasadzie, jaki stan faktyczny sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia, tj. czy uznał, że spółka uchybiła terminu do wniesienia skargi na decyzję organu z 20 października 2017 r., czy też, że spółka wniosła już uprzednio skargę na tę decyzję i — jak sugeruje sposób zakończenia przez sąd zainicjowanego w ten sposób postępowania (odrzucenie skargi z uwagi na jej nieopłacenie) — uczyniła to z zachowaniem terminu. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na obecny w doktrynie i orzecznictwie pogląd, w myśl którego dokonanie w terminie czynności procesowej kwalifikować należy jako okoliczność negatywnie rzutującą na dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu (zob.: B. Dauter, komentarz do art. 88 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, WKP 2024; S. Babiarz, K. Aromiński, 3.3. Dopuszczalność przywrócenia terminu (w:) S. Babiarz, K. Aromiński, Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce, Warszawa 2015; uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09; CBOSA). W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe, gdyż jego uzasadnienie narusza przepis art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a., i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. uchylił rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r. 1427). Rozpoznając ponownie sprawę, sąd pierwszej instancji winien w sposób jednoznaczny ustalić przede wszystkim, czy w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi na decyzję organu z 20 października 2017 r. (niezbędne jest w szczególności stwierdzenie, czy i kiedy wspomniany termin rozpoczął swój bieg — co wymaga poczynienia ustaleń w zakresie skuteczności doręczenia ww. decyzji, w szczególności w obliczu argumentacji skarżącej prezentowanej w niniejszym postępowaniu — czy i kiedy go zakończył oraz jak na tym tle oceniać należy skargę z 6 grudnia 2017 r.). Dopiero wyjaśnienie tej kwestii umożliwi sądowi ocenę pozostałych przesłanek zastosowania instytucji przywrócenia terminu, uregulowanych w art. 87 p.p.s.a.