I FSK 968/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Sędzia WSA del. Maja Chodacka, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1395/20 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do sierpnia 2011 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 sierpnia 2020 r. nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz J. K. kwotę 1.137 (słownie: jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

1. Wyrokiem z 5 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1395/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), oddalił skargę J. K. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Organ) z 26 sierpnia 2020 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej Skarżącemu zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do sierpnia 2011 r. 2. Sąd pierwszej instancji, odnosząc się do zarzutów skargi, podzielił stanowisko Organu, że w sprawie zachodziły przesłanki do nadania nieostatecznej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności zgodnie z art. 239b § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm., dalej: O.p.) oraz ocenił, że zaskarżone postanowienie zawiera podpis osoby upoważnionej realizując tym samym wymogi zawarte w art. 217 § 1 pkt 7 O.p. 3. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj.: a) art. 121 § 1 na skutek przyjęcia, że przeciwko stronie toczy się postępowanie egzekucyjne, b) art. 239b § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 239b § 2 O.p. oraz art. 122 w związku z art. 187 § 1 i art. 191 tej ustawy na skutek niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, c) art. 217 § 1 pkt 7 O.p. przez błędne zastosowanie wynikające z braku podpisu osoby upoważnionej pod postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, d) art. 144 § 3 O.p. przez błędne zastosowanie i art. 144 § 2 oraz art. 144 § 5 O.p. przez niezastosowanie. 4. W świetle tak sformułowanych podstaw kasacyjnych Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy. 5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Organ nie żądał rozpoznania sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna, rozpoznana w granicach wyznaczonych przez art. 183 § 1 P.p.s.a. okazała się uzasadniona aczkolwiek nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty wpłynęły na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. 7. Za zasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 217 § 1 pkt 7 O.p. oraz art. 144 § 2,3 i 5 O.p. 8. Zgodnie z art. 217 § 1 pkt 7 O.p. postanowienie musi zawierać podpis osoby upoważnionej, z podaniem jej imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego, a jeżeli postanowienie zostało wydane w formie dokumentu elektronicznego – bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu lub podpis potwierdzony profilem zaufanym ePUAP. Natomiast doręczenie postanowienia przez Organ, o ile następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, następuje przez portal podatkowy w zakresie wynikającym z odrębnych przepisów lub przez elektroniczną skrzynkę podawczą (§ 2). W przypadku wystąpienia problemów technicznych uniemożliwiających organowi podatkowemu doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, pisma doręcza się w sposób określony w § 1 pkt 1 (§ 3). Ostatni z przepisów stanowi, że organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy celnych lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów. 9. Zgodnie natomiast z art. 144 § 5 O.p. doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. 10. W sprawie nie była kwestionowana okoliczność, że pełnomocnik Skarżącego otrzymał zaskarżone postanowienie jako niepodpisany wydruk rozstrzygnięcia zawierający nadrukowaną informację o osobie, która miała podpisać dokument kwalifikowanym podpisem elektronicznym. 11. Organ stał na stanowisku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w formie elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Z uwagi na wystąpienie problemów technicznych, uniemożliwiających organowi podatkowemu doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej, skorzystano z możliwości, którą stwarza art. 144 § 3 O.p. Sąd pierwszej instancji akceptując skuteczność dokonanego doręczenia wskazał, że Organ w piśmie przewodnim z 26 sierpnia 2020 r., przesłanym wraz z postanowieniem, poinformował pełnomocnika Skarżącego o wystąpieniu problemów technicznych, które uniemożliwiały doręczenie zaskarżonego postanowienia za pośrednictwem platformy ePuap. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie było podstaw do podpisywania postanowienia podpisem osobistym skoro dokument ten został podpisany podpisem elektronicznym. 12. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa ocena Sądu pierwszej instancji jest nietrafna. Forma kwestionowanego postanowienia, w której przesłane zostało ono pełnomocnikowi Skarżącego za pośrednictwem Poczty, nie odpowiada żadnej z przewidzianych przepisami form postanowienia. Przepisy nie dają podstaw do kreowania "mieszanych form". Rację ma Skarżący podnoszący, że przesłany dokument nie ma charakteru dokumentu elektronicznego. Jednocześnie przesłane postanowienie nie odpowiada tradycyjnej, papierowej wersji dokumentu albowiem nie zostało opatrzone własnoręcznym podpisem. W tym kontekście kwestia istotna, która zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powinna wyprzedzać ocenę odstąpienia od zasad doręczania postanowienia drogą elektroniczną tj wykazania przez Organ okoliczności, że rzeczywiście wystąpiły problemy techniczne uniemożliwiające mu doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej - stała się nieistotna z punktu widzenia rozstrzygnięcia. 13. Brak podpisu na postanowieniu będącym przedmiotem skargi do Sądu pierwszej instancji jest wadą istotną o zasadniczym charakterze, która nadaje postanowieniu charakter projektu a nie aktu wchodzącego do obiegu prawnego. Przyjmuje się, że minimum, którym odpowiadać musi decyzja/postanowienie organu administracyjnego to oznaczenie organu, adresata decyzji, czyli stron, rozstrzygnięcie i podpis osoby uprawnionej do jej wydania. 14. W kontekście stwierdzonych uchybień, które całkowicie dyskredytują zaskarżone postanowienie rozważanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, dotyczących merytorycznych przesłanek nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, nie ma uzasadnienia. 15. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił wyrok i zaskarżone postanowienie na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach postępowania orzekł zgodnie z art. 200, art. 209, art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 poz. 1800 z późn. zmianami). Sędzia WSA (del) Sędzia NSA Sędzia NSA (spr) Maja Chodacka Zbigniew Łoboda Izabela Najda-Ossowska