I FSK 922/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku K. sp. j. z siedzibą w W. o wyłączenie sędziego NSA Mariusza Goleckiego w sprawie ze skargi kasacyjnej K. sp. j. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17 w sprawie ze skargi K. sp. j. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r. nr 1401-ION-2.4103.8.2017.MK w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego od orzekania w sprawie I FSK 922/19.

1.1. Wyrokiem z 17 kwietnia 2018 r., sygn. III SA/Wa 2212/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. sp. j. z siedzibą w W. (dalej jako: Spółka lub Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. 1.2. Dnia 14 listopada 2022 r. skarżąca złożyła wnioski o wyłączenie sędziego NSA Mariusza Goleckiego od rozpoznania spraw I FSK 1035/19 i I FSK 922/19. Na rozprawie w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy o sygn. akt I FSK 1035/19 i I FSK 922/19 zostały na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.) połączone do ich wspólnego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia, a następnie odroczył rozpoznanie spraw celem nadania dalszego biegu wnioskowi o wyłączenie sędziego. We wniosku ich autor wniósł o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Mariusza Goleckiego odwołując się do art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a zwłaszcza w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22 lipca 2021 roku w sprawie R. przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19. Autor wniosku podniósł, że tryb powołania do pełnienia urzędu sędziego NSA Mariusza Goleckiego wskazuje na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do posiadania przez niego legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku służbowym sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Autor wniosku zwrócił uwagę, że sędzia został powołany na wniosek organu ukształtowanego w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, w sposób naruszający standardy niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Tymczasem, jak zauważył autor wniosku, Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 22 lipca 2021 roku (skarga nr 43447/19, R. przeciwko Polsce) stwierdził, że w kontekście procesu nominacyjnego Krajowa Rada Sądownictwa nie zapewnia wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Oprócz powyższych wątpliwości co do posiadania przez sędziego Mariusza Goleckiego legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku służbowym sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, autor wniosku wyraził również wątpliwości co do jego niezależności i bezstronności. Wątpliwości te autor wniosku wyraził m.in. ze względu na dotychczas zajmowane stanowiska przez sędziego Mariusza Goleckiego w instytucjach państwowych na szczeblu centralnym. Sędzia Mariusz Golecki w okresie od 23 lutego 2016 r. do dnia 16 stycznia 2017 r. był zatrudniony w Ministerstwie Finansów na stanowisku Dyrektora Departamentu Prawnego. Z dniem 15 września 2016 r. został powołany na członka Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania, gdzie pełnił funkcję Przewodniczącego tej Rady. W okresie od maja do czerwca 2018 r. był ekspertem w Ministerstwie Finansów, gdzie koordynował prace nad projektami Nowej Ordynacji Podatkowej oraz ustawy o Rzeczniku Praw Podatnika, a także w okresie od września 2018 r. do września 2019 r. pełnił funkcję stałego eksperta sejmowej Komisji Śledczej SK VAT. Ponadto, w dniu 7 grudnia 2021 r. został powołany na stanowisko wiceministra rozwoju i technologii, z którego to stanowiska ustąpił w momencie nominacji na stanowisko sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W ocenie autora wniosku budzi to uzasadnione wątpliwości co do niezależności oraz bezstronności sędziego Mariusza Goleckiego, albowiem był on osobą, która ściśle współpracowała z obecną władzą wykonawczą, zajmując stanowiska w Ministerstwie Finansów oraz w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, co jednoznacznie świadczy o istnieniu powiązań i zależności pomiędzy sędzią Mariuszem Goleckim a obecną władzą wykonawczą. Każdorazowe piastowanie stanowiska w organie administracji rządowej na szczeblu centralnym, którymi są ministerstwa kierowane przez właściwych ministrów, skutkuje powstaniem stosunku zależności pomiędzy właściwym ministrem kierującym podległym mu ministerstwem a osobami piastującymi niższe stanowiska w resorcie np. wiceministra. We wniosku o wyłączenie uzasadniona obawa co do braku niezależności, a zwłaszcza bezstronności sędziego Mariusza Goleckiego została uzasadniona również tym, że brał on czynny udział w pracach nad ustawami dotyczącymi m.in. Ordynacji podatkowej. Autor wniosku zwrócił również uwagę na kalendarium związane z nominacją sędziego Mariusza Goleckiego na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prezydent RP wydał postanowienie o powołaniu Mariusza Goleckiego na stanowisko sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w dniu 15 lutego 2021 roku. Następnie w dniu 7 grudnia 2021 roku Mariusz Golecki został wiceministrem Rozwoju i Technologii i piastował to stanowisko aż do dnia 6 czerwca 2022 roku, tj. do dnia wręczenia mu nominacji na sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Prezydenta RP. Zatem pomimo faktu, iż Mariusz Golecki wiedział już, że będzie orzekał w Naczelnym Sądzie Administracyjnym przyjął nominację na stanowisko wiceministra Rozwoju i Technologii, które to stanowisko piastował aż do momentu rozpoczęcia orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Powyższe zostało we wniosku o wyłączenie przedstawione jako uzasadnione wątpliwości co do bezstronności i niezależności Mariusza Goleckiego, albowiem aż do momentu rozpoczęcia orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pracował on w organie administracji rządowej. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Wniosek o wyłączenie sędziego nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu. 2.2. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 P.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.3. Z dniem 15 lipca 2022 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), wszedł w życie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), dalej "P.u.s.a.". Przepis ten przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3), a uwzględniając wniosek, sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy (art. 5a § 13). 2.3. W rozpatrywanej sprawie autor wniosku jako podstawę prawną wyraźnie wskazał art. 19 P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC. 2.4. Ponieważ w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego Marisza Goleckiego powołano się na przesłanki, które nawiązują do trybu powołania do pełnienia urzędu sędziego NSA Mariusza Goleckiego przez niekonstytucyjny organ oraz okoliczności, że po powołaniu 15 lutego 2021 r. Mariusz Golecki został Wiceministrem Rozwoju i Technologii i piastował to stanowisko aż do 6 czerwca 2022 roku, tj. do dnia wręczenia mu nominacji na sędziego NSA przez Prezydenta RP, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek postanowieniem z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I FSK 922/19, działając na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) przedstawił składowi 7 sędziów do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne: "Czy zakres przedmiotowy normy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) obejmuje również badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) ? ". 2.5. Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS wydaną w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę o następującej treści: "Zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a". 2.6. Zgodnie z art. 187 § 2 p.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów jest w danej sprawie wiążąca. 2.7. Uwzględniając zatem to, że wszystkie wskazane we wniosku o wyłączenie sędziego Mariusza Goleckiego okoliczności mające uzasadnić spełnienie przesłanek do jego wyłączenia dotyczą wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności związane są z okolicznościami towarzyszącymi jego powołaniu i jego postępowaniem po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 19 p.p.s.a. uzasadniające wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy. 2.8. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Janusz Zubrzycki Roman Wiatrowski Marek Kołaczek sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA