I FSK 794/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, Sędzia NSA Ryszard Pęk, Sędzia WSA del. Maja Chodacka (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. sp. j. z siedzibą w Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wr 213/23 w sprawie ze skargi M. sp. j. z siedzibą w Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2023 r. nr 0201-IOV-13.4103.4.2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. sp. j. z siedzibą w Ś. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok Sądu I instancji. 1.1. Wyrokiem z 23 listopada 2023r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 213/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. sp. jawna z siedzibą w Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2023 r. nr 0201-IOV-13.4103.4.2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. 1.2. Sąd I instancji nie stwierdził podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanego postanowienia uznając, że jest ono zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że z brzmienia art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022r. poz. 2651 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"), który stanowił podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia, wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, tj.: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. W realiach badanej sprawy nie jest sporne, że pełnomocnik skarżącej złożyła odwołanie z uchybieniem terminowi, wystąpiła jednak z wnioskiem o jego przywrócenie w zakreślonym przepisem terminie dopełniając jednocześnie czynności, której uchybiła. W ocenie organu, a także Sądu pierwszej instancji nie uprawdopodobniła już jednak braku winy w zaniechaniu terminowego podjęcia czynności. Za brakiem winy w uchybieniu terminowi może przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, obiektywnie całkowicie uniemożliwiająca podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą. Sam fakt choroby, a nawet dysponowanie zwolnieniem lekarskim nie świadczy jeszcze o braku winy. W ocenie Sądu pierwszej instancji przywołana przez pełnomocnika skarżącej okoliczność stanu chorobowego, któremu towarzyszyła wysoka gorączka nie stanowi w realiach badanej sprawy okoliczności uprawdopodobniającej brak winy. Z akt sprawy wynika po pierwsze, że w dniach, w których biegł termin do złożenia odwołania pełnomocnik skarżącej z powodzeniem podejmowała aktywność zawodową w innych sprawach. Odbierała i wysyłała korespondencję w dniach 7 grudnia, 14 grudnia, 15 grudnia, 19 grudnia, 21 grudnia 2022r. Po drugie swoje obowiązki zawodowe wypełniała również w dniach, w których – jak dowodzi – była już chora na tyle, że nie była "w stanie pamiętać ani myśleć o jakichkolwiek czynnościach związanych z pracą". Z informacji bowiem będących w posiadaniu naczelnika urzędu skarbowego, które zostały dołączone przy przekazaniu wniosku o przywrócenie terminu wynika, że pełnomocnik strony skarżącej w dniu 21 grudnia 2022r. przesłała do tegoż organu podatkowego drogą elektroniczną korespondencję w innej sprawie. Tym samym niniejsza okoliczności budzi wątpliwości względem podnoszonych we wniosku oraz skardze twierdzeń co do braku możliwości podjęcia jakiejkolwiek aktywności ze strony pełnomocnika, w tym chociażby zlecenia określonych czynności ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi substytucyjnemu. Skoro bowiem stan zdrowia pełnomocnika skarżącej był na tyle dobry, że mogła ona wysłać z powodzeniem korespondencję do organu w dniu 21 grudnia 2022r., to przyjąć trzeba, że równie dobrze nie było przeszkód, aby także w tym dniu dopełnić czynności związanej z wysłaniem odwołania w niniejszej sprawie. Twierdzenie to jest tym bardziej słuszne w kontekście podnoszonej przez stronę w skardze oraz wniosku okoliczności, że przedmiotowe odwołanie zostało sporządzone i było gotowe do wysłania już w dniu 19 grudnia 2022r., a tylko warunki techniczne udaremniły jego nadanie w tym dniu. Kwalifikacji tej nie zmienia również druga z okoliczności, na którą powołuje się pełnomocnik skarżącej, a mianowicie trudności techniczne. W tym zaś względzie należy przede wszystkim zauważyć stosowne rozbieżności w argumentacji przedstawionej we wniosku i w skardze. W pierwszym pełnomocnik wskazuje na brak dostępu do internetu, zaś w skardze, że internet "nie był stabilny, łączność ciągle była zrywana". Niniejszy brak spójności w uprawdopodabnianiu braku winy przez pełnomocnika strony przy jednocześnie dowiedzionej przez organ okoliczności skutecznego przesłania korespondencji w dniu 19 grudnia 2022r. w innej sprawie czyni podniesione w tym zakresie twierdzenia mało wiarygodnymi. Dodać jeszcze tylko można, że zmiana argumentacji w tym zakresie nastąpiła po skutecznym podniesieniu w zaskarżonym postanowieniu twierdzeń co do aktywności zawodowej pełnomocnika w dniach, w których biegł termin do wywiedzenia odwołania. 1.3. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł o oddaleniu skargi. 2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną. 2.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik strony skarżącej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu naruszenie: - przepisów postępowania, a to art. 86 § 1 PostAdmU polegające na odmówieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji, podczas gdy pełnomocnik w sposób wystarczający uprawdopodobnił brak możliwości dopełnienia terminu, który nie wynikał z jego winy, - przepisów prawa materialnego, a to art. 32 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez dyskryminowanie profesjonalnego pełnomocnika z przyczyny niezależnej od niego, podczas gdy profesjonalny pełnomocnik uprawdopodobnił brak możliwości działania z powodu choroby. 2.2. Przy tak sformułowanym zarzucie wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu lub rozpoznanie skargi kasacyjnej. Strona zrzekła się rozprawy i wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a także wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. 2.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogły uwzględniać jedynie ewentualne naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. 3.2. Ze względu na sposób sformułowania zarzutów zawartych we wniesionej skardze kasacyjnej, jak również ich uzasadnienie celowe jest przypomnienie pewnych podstawowych zasad dotyczących wymogów skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga kasacyjna jako sformalizowany środek prawny powinna spełniać wymagania wynikające z art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym w tym przepisie wymaganiom materialnym, tzn. powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W związku z powyższymi przepisami należy wskazać, iż to sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej oraz jej uzasadnienie musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych, czy też ich uzasadnienia. Obowiązkiem kasatora jest sprecyzowanie zarzutów kasacyjnych, to jest wskazanie, które przepisy prawa materialnego i w jaki sposób zostały naruszone oraz które przepisy prawa procesowego zostały naruszone i jaki to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest powołany do uzupełniania ani interpretowania niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II GSK 20/11, publ. LEX nr 1121149, z dnia 12 grudnia 2014r. sygn. akt I FSK 1916/13 publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych należy przy tym do koniecznych i istotnych wymogów skargi kasacyjnej (art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy przede wszystkim dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie tych przepisów prawa, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie i w jaki sposób. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym – także wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy. 3.3. Odnosząc powyższe uwagi do wniesionej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności, należy podkreślić, że autor skargi kasacyjnej sformułował zarzut naruszenia "art. 86 § 1 PostAdmU". Nie wyjaśniono przy tym, co oznacza ten skrót, w szczególności, że na wstępie skargi kasacyjnej odnosząc się do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdzono: "ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.); - zwana dalej Ppsa)". Zatem nie wiadomo, czy skrót "PostAdmU" dotyczy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (skoro kasator nazywa tę ustawę w skrócie "Ppsa"), czy też innego aktu prawnego. Można się domyślać, iż chodzi o przepisy tej właśnie ustawy, bowiem art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy przywrócenia terminu. Jednak jak już wyżej wskazano skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia, m.in. z tych względów sporządzana jest przez profesjonalnego pełnomocnika i to sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej oraz jej uzasadnienie musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych, czy też ich uzasadnienia. Dodatkowo należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nastąpiła na etapie postępowania administracyjnego, bowiem odwołanie jest środkiem zaskarżenia decyzji organu pierwszej instancji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stanowiły zatem przepisy Ordynacji podatkowej, a to art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W niniejszej sprawie w ogóle nie miał zastosowania art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem nie zaistniała sytuacja, w której strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. Analiza treści uzasadnienia zakwestionowanego wyroku i jej konfrontacja z zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej prowadzi do konkluzji, iż autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisu, który w sprawie w ogóle nie miał zastosowania. A przynajmniej nie wyjaśnił dlaczego powinien znaleźć zastosowanie. 3.4. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że przedstawione wyżej uwagi ogólne dotyczące wymogów formalnych skargi kasacyjnej mają kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie. Z uwagi na przewidzianą w art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadę związania granicami skargi kasacyjnej wskazane braki uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie środka zaskarżenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznawać sprawy, domyślając się jedynie intencji autora skargi kasacyjnej, mając wątpliwości interpretacyjne co do podstaw zaskarżenia. Są to zatem elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej, które mają charakter materialny i których brak uniemożliwia rozpoznanie sprawy (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2016r. I FSK 1422/16, z dnia 22 lutego 2006r., II OSK 553/05; z dnia 17 marca 2016r., I OSK 2398/14; z dnia 20 maja 2016r., I GSK 1594-1599/14). Przytoczenie podstaw kasacyjnych wiąże się z koniecznością powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem autora skargi kasacyjnej - uchybił Sąd i które miały zastosowanie w sprawie. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poszukiwanie za stronę przepisów, którym ewentualnie mógł uchybić wojewódzki sąd administracyjny (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, op. cit., s. 688-690, tezy 13-16 i powołane tam orzecznictwo). 3.5. Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 2 Konstytucji RP wskazać należy, że jest on również chybiony. Ten zarzut wynika z przyjętego przez pełnomocnika założenia, że jego dyskryminowanie wynika z tego, że uprawdopodobnił brak możliwości działania z powodu choroby. Nie można zarzucać naruszenia tego przepisu Konstytucji RP w sytuacji, w której organ w wydanym postanowieniu odmawiającym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stwierdza, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi i to twierdzenie uzasadnia. Podobnie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał na wszystkie okoliczności, które uzasadniały stanowisko organu. A samo wydanie orzeczenia o treści innej niż spodziewana przez stronę, nie może być odczytywane jako jej dyskryminacja. 3.6. Kierując się zatem wspomnianymi wyżej względami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozpoznawana skarga kasacyjna z uwagi na jej błędy nie może być skuteczna i nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, w związku z czym, działając na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zasądzając kwotę 360 zł obejmującą 75 % stawki minimalnej należnej pełnomocnikowi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji. Maja Chodacka Zbigniew Łoboda Ryszard Pęk del. sędzia WSA sędzia NSA sędzia NSA