I FSK 711/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1067/18 w sprawie ze skargi D. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność w postępowaniu zabezpieczającym oddala skargę kasacyjną.

1. Zaskarżonym wyrokiem z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1067/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. [...] sp. z o.o. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej "organ" lub "organ odwoławczy") z 27 lutego 2018 r. w przedmiocie skargi na czynności w postępowaniu zabezpieczającym. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Sąd pierwszej instancji wskazał, że określony w art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.), dalej "u.p.e.a.", obowiązek doręczenia upomnienia odnosi się do samej egzekucji administracyjnej i nie może być przenoszony na postępowanie zabezpieczające, gdyż nie wynika to bezpośrednio z przepisów o zabezpieczeniu. Nie stanowił zatem uchybienia brak doręczenia Skarżącej upomnienia przed zastosowaniem środka zabezpieczającego. Odnosząc się zaś do kwestionowanej w skardze prawidłowości samego zawiadomienia z 30 października 2017 r. o zajęciu zabezpieczającym innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności, Sąd wskazał, że nie istnieje akt wykonawczy określający wzór zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, a obowiązuje jedynie akt określający wzory zawiadomień stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym. Zawiadomienie z 30 października 2017 r. zostało wystawione w zgodzie ze stosowanymi odpowiednio przepisami tego aktu i zawierało w swej treści wszystkie niezbędne elementy. Niepełny odcisk pieczęci organu egzekucyjnego nie czyni zaś tego zawiadomienia wadliwym, o czym świadczy również to, że Skarżąca nie miała trudności ze zidentyfikowaniem organu egzekucyjnego, którego czynność kwestionuje. 2. Skarga kasacyjna Od powyższego wyroku Spółka wywiodła skargę kasacyjną, w której – na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), dalej "P.p.s.a." - zarzuciła naruszenie: a) przepisów prawa materialnego, tj.: art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z art. 33 § 1 pkt 7 i 8 w zw. z art. 34 § 4 i 5 w zw. z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w postępowaniu zabezpieczającym organ egzekucyjny nie ma obowiązku doręczać zobowiązanemu upomnienia, podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią ww. przepisów obowiązek doręczenia zobowiązanemu upomnienia dotyczy również postępowania zabezpieczającego; b) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: – art. 2 w zw. z art. 141 P.p.s.a., przez nierozpoznanie istoty sprawy w związku z nierozpoznaniem w sposób rzetelny zarzutów skargi; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm.), dalej "K.p.a.", w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie było wadliwe, gdyż dokonało utrzymania w mocy wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji, które naruszało art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.; – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie było wadliwe, gdyż dokonało utrzymania w mocy wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy naruszało ono art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a. W kontekście tak sformułowanych podstaw kasacyjnych Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi co do istoty, poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia organu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne, a zatem rozpoznawany środek odwoławczy podlega oddaleniu. 3.2. Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842). 3.3. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie organu egzekucyjnego w zakresie rozpoznania skargi na czynność dokonaną w toku postępowania zabezpieczającego. Skarżąca spółka zarzuca wadliwość czynności zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności. Podnosi bowiem wadliwość tej czynności z dwóch powodów. Po pierwsze, wierzyciel nie przesłał skarżącej pisemnego upomnienia, tym samym naruszył art. 15 § 1 u.p.e.a. Po drugie, czynność naruszyła wymogi formalne przewidziane w art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a. Zarzuty te nie są trafne. 3.4. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulacja dotycząca postępowania zabezpieczającego nie jest obszerna. Zawarta jest w przepisach art. 154 – 168 u.p.e.a. Uzupełnieniem tych unormowań są przepisy działu I ustawy egzekucyjnej. Zgodnie bowiem z art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d. Odpowiednie stosowanie przepisów nie oznacza stosowania wprost, dosłownie z jego brzmieniem. Powszechnie przyjmuje się, że odpowiednie stosowanie danej normy prawnej może mieć miejsce w przypadku zaistnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, dany akt prawny zawiera lukę. Po drugie, ten akt prawny zawiera odesłanie do innych przepisów. Po trzecie, przepisy stosowane odpowiednio nie mogą być sprzeczne z zasadami oraz istotą aktu prawnego, zawierającego odesłanie. Przy czym stosowane odpowiednio przepisy muszą być interpretowane w zgodzie z unormowaniami tego akty prawnego. Wykładnia ich nie może być sprzeczna z tymi przepisami. 3.5. Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Jest to zatem warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Regulacja ta jest realizacją zasady zagrożenia. Zasada ta wyraża humanitarne podejście do postępowania egzekucyjnego w administracji. Wszczęcie tego postępowania to ostateczność, gdy po wydanie decyzji nie został dobrowolnie wykonany obowiązek i gdy nie został wykonany również po upomnieniu. Nieodwołalność egzekucji administracyjnej zachodzi wtedy, gdy nie ma innej możliwości wyegzekwowania obowiązku, jak poprzez zastosowanie środków przymusu państwa. Zasada wyrażona w art. 15 § 1 u.p.e.a. nie ma jednak zastosowania w postępowaniu zabezpieczającym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 maja 2016 r., III SA/Wa 2876/15 oraz z 7 grudnia 2018 r., III SA/Wa 1063/18, CBOSA). Wynika to wprost z powyższego przepisu, który jednoznacznie wskazuje, że jest to warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zupełnie inny jest cel postępowania zabezpieczającego. Ma ono charakter pomocniczy względem postępowania egzekucyjnego. Zmierza bowiem do zagwarantowania skuteczności egzekucji administracyjnej. W związku z tym przed wszczęciem postępowania zabezpieczającego nie wysyła się zobowiązanemu pisemnego upomnienia. Związane jest to z zapewnieniem skuteczności postępowania zabezpieczającego. 3.6. Ponadto należy wskazać, że brak upomnienia stanowi ustawową podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w stanie prawnym obowiązującym po 30 lipca 2020 r. art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.). Skarżąca spółka w oparciu o tę podstawę wniosła zarzuty w sprawie postępowania zabezpieczającego. W dniu 13 kwietnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne skarżącej spółki w sprawach oznaczonych sygnaturami III FSK 1200/21, III FSK 1176/21, III FSK 880/21, III FSK 867/21, III FSK 812/21. W sprawach tych uznano, że w postępowaniu zabezpieczającym nie ma zastosowania zasada upomnienia. 3.7. Uwzględniając powyższe nie są zasadne zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego dotyczące wadliwości zaskarżonego do sądu postanowienia z uwagi na brak doręczenia spółce pisemnego upomnienia. 3.8. Nie jest zasadny także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący wadliwości dokonanej czynności zabezpieczającej w postaci zajęcia wierzytelności. W tym zakresie autor skargi kasacyjnej odwołuje się do treści art. 89 § 1 i 2 i art. 67 § 2 u.p.e.a. Wskazuje, że czynność zajęcia nie została dokonana zgodnie z treścią tych przepisów. W szczególności kwestionuje treść zawiadomienia o zajęciu. Zgodnie z art. 164 § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w momencie dokonywania czynności, do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, egzekucję z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości. Zatem wskazane w skardze kasacyjnej przepisy mają w zakresie zajęcia zabezpieczającego odpowiednie zastosowanie, uwzględniające specyfikę tego postępowania. Ta odrębność polega na tym, że podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej jest tytuł wykonawczy, którego wymagana treść określona jest w art. 27 u.p.e.a. Podstawą zaś postępowania zabezpieczającego jest co do zasady zarządzenie zabezpieczenia. Elementy składowe tego dokumentu zostały określone w art. 156 § 1 u.p.e.a. Wymogi, które powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zostały określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Wzór zawiadomienia przewidziało rozporządzenie Ministra Finansów z 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. poz. 1339). Wymogi te jednak dotyczą postępowania egzekucyjnego i w związku z tym dostosowane są do treści tytułu wykonawczego. Unormowania te w postępowaniu zabezpieczającym mogą być stosowane jedynie odpowiednio, uwzględniając, że treść zarządzenia zabezpieczenia w znaczący sposób różni się od tytułu wykonawczego. Uwzględniając powyższe, przesłane przez organ zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym odpowiada prawu. Nie mogło ono bowiem zawierać numeru tytułu wykonawczego, gdyż zawierało numery zarządzeń zabezpieczenia. Brak wskazania terminu płatności, rodzaju i stopy odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwoty odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia, a także kwoty należnych kosztów egzekucyjnych nie jest naruszeniem przepisów. Dane te są zawarte w tytule wykonawczym a nie ma ich w zarządzeniu zabezpieczenia. Stąd też organ nie mógł ich wskazać. Przepis art. 67 § 2 u.p.e.a., na który powołuje się autor skargi kasacyjnej, wprawdzie wymaga podania tych danych. Unormowanie to jednak ma wprost zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym i jest kompatybilne z elementami tytułu wykonawczego. Natomiast w postępowaniu zabezpieczającym stosowane jest odpowiednio. Dlatego też w kwestionowanym zawiadomieniu wskazano na elementy wynikające z zarządzenia zabezpieczenia. Również brak pełnego odcisku pieczęci organu egzekucyjnego nie może być potraktowany jako wada procesowa, dyskwalifikująca czynność zabezpieczenia. Nie ma bowiem wątpliwości, który organ wystawił zakwestionowane zawiadomienie. 3.9. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 141 P.p.s.a. Zdaniem kasatora, przepisy te zostały naruszone przez Sąd pierwszej instancji albowiem nie rozpoznano "istoty sprawy w związku z nierozpoznaniem w sposób rzetelny zarzutów skargi". Wbrew tym twierdzeniom uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi ustawowe. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich zarzutów skargi. 3.10. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.